Ìwádìí Ìjìnlẹ̀ àti Ipa Rẹ̀ lórí Àwọn Ìṣètò
Pendahuluan
Indonesia, gẹ́gẹ́ bí orílẹ̀-èdè kan tí ó wà lórí Pàsífíìkì Orúka Iná, sábà máa ń ní ìrírí gíga ìṣiṣẹ́ ilẹ̀ ríri. Ìṣẹ̀lẹ̀ yìí mú kí ìwádìí ilẹ̀ ríri ṣe pàtàkì, pàápàá jùlọ ní ti ìdínkù ewu àjálù àti ètò ìdàgbàsókè àwọn ohun èlò tí kò lè dènà ilẹ̀ ríri. Àpilẹ̀kọ yìí yóò jíròrò àwọn apá ti ilẹ̀ ríri àti ipa rẹ̀ lórí onírúurú ilé ìkọ́lé, láti ojú ìwòye ètò, àwòrán, àti ìmúṣẹ ìkọ́lé.
Àwọn Ìpìlẹ̀ Ẹ̀kọ́ nípa Ìsẹ̀lẹ̀ Ilẹ̀
Ìmọ̀ nípa ilẹ̀ jẹ́ ìwádìí nípa ilẹ̀ ríri àti àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tó jọra. Ní ṣókí, ilẹ̀ ríri jẹ́ ìgbọ̀nsẹ̀ ojú ilẹ̀ ayé tí agbára láti inú ilẹ̀ ayé ń fà. Agbára yìí wá láti inú ìṣípo àwọn àwo tectonic tí wọ́n ń kọlù, tí wọ́n ń ya sọ́tọ̀, tàbí tí wọ́n ń yọ̀. A lè wọn ìṣiṣẹ́ ilẹ̀ ríri nípa lílo ohun èlò kan tí a ń pè ní seismograph, èyí tí ó ń ṣàkọsílẹ̀ àwọn ìgbọ̀nrín náà, tí ó sì ń pèsè ìwádìí lórí bí ilẹ̀ ríri náà ṣe tóbi tó, bí ó ti pẹ́ tó, àti ibi tí ilẹ̀ ríri náà wà.
Ìwọ̀n àti Líle Ìsẹ̀lẹ̀ Ìsẹ̀lẹ̀
Ìwọ̀n agbára tí a ń gbà nígbà ìsẹ̀lẹ̀ ilẹ̀, a sì ń wọn lórí ìwọ̀n Richter. Ní àkókò kan náà, agbára ìsẹ̀lẹ̀ ilẹ̀ jẹ́ ìwọ̀n ipa tàbí iye ìbàjẹ́ tí ìsẹ̀lẹ̀ ilẹ̀ ń fà ní ibi pàtó kan, tí a sábà máa ń wọ̀n lórí ìwọ̀n Mercalli. Àwọn méjèèjì ṣe pàtàkì fún òye ìrísí àti ipa ìsẹ̀lẹ̀ ilẹ̀. Ìsẹ̀lẹ̀ ilẹ̀ gíga kì í ṣe dandan fa ìbàjẹ́ ńlá bí wọ́n bá ṣẹlẹ̀ ní ibi jíjìnnà sí àwọn agbègbè ibùgbé tàbí bí àwọn ilé ilé bá bá àwọn ìlànà ìdínkù àjálù mu.
Ipa ti Awọn Ilẹ-ilẹ lori Awọn Eto
Ìsẹ̀lẹ̀ ilẹ̀ lè fa ìbàjẹ́ tó yanilẹ́nu sí onírúurú ilé, láti ilé kékeré títí dé àwọn ilé gíga. Ipa wọn yàtọ̀ síra lórí ọ̀pọ̀lọpọ̀ nǹkan, títí bí ibi tí ilẹ̀ ti gbóná janjan, bí ilẹ̀ náà ṣe jìn tó, irú ilẹ̀ náà, àti dídára bí ilé náà ṣe gbóná tó.
Ìkọ́lé Ilé
Ọ̀kan lára àwọn ohun pàtàkì tó ń pinnu ìbàjẹ́ ilé ni dídára ìkọ́lé. Ìkọ́lé tí kò bá àwọn ìlànà tó lè dènà ìsẹ̀lẹ̀ mu lè bàjẹ́ ju ìkọ́lé tí a ṣe ní pàtó láti kojú ìjì líle ilẹ̀ lọ. Lílo àwọn ohun èlò ìkọ́lé tó lágbára, àwọn ọ̀nà ìkọ́lé tó dára, àti òye nípa agbára ìkọ́lé ṣe pàtàkì láti dín ipa ìsẹ̀lẹ̀ kù.
Ilé Àtúnṣe
Gbogbo ilé ní ìgbóná ara àdánidá, nígbà tí ìgbóná ara ilẹ̀ bá sún mọ́ ìgbóná ara àdánidá ilé náà, ìgbóná ara lè ṣẹlẹ̀. Ìgbóná ara yìí lè fa ìgbóná ara tó lágbára àti èyí tó burú jù, nítorí pé agbára ìgbóná ara ilẹ̀ náà ń gba agbára láti inú ilé náà dáadáa. Nítorí náà, a gbọ́dọ̀ gbé ìgbóná ara yẹ̀ wò láti dín ewu ìgbóná ara ilẹ̀ kù.
Àwọn Ọ̀nà Ìdánilẹ́kọ̀ọ́ Ìsẹ̀lẹ̀ àti Ìmọ̀-ẹ̀rọ
Láti dín ipa tí ilẹ̀ ríri ń ní lórí àwọn ilé kù, a ti ṣe àgbékalẹ̀ onírúurú ọ̀nà àti ọ̀nà nínú ìmọ̀ ẹ̀rọ ìlú àti ilé. Àwọn ọ̀nà pàtàkì wọ̀nyí ni a gbà ṣe àgbékalẹ̀ tí kò lè dènà ilẹ̀ ríri:
Ipìlẹ̀ tó lágbára àti tó dúró ṣinṣin
Àwọn ìpìlẹ̀ ṣe pàtàkì láti máa pa ìdúróṣinṣin ìṣètò mọ́ nígbà tí ilẹ̀ bá ń mì tìtì. Ìpìlẹ̀ tó lágbára lè dín ipa ìgbọ̀nsẹ̀ kù kí ó sì dènà ìwólulẹ̀ ilé. Àwọn ọ̀nà ìpìlẹ̀ bíi lílo àwọn òkìtì àti ìpìlẹ̀ tó jinlẹ̀ lè ran ilé lọ́wọ́ láti lágbára sí i.
Ìṣètò Férémù àti Àwọn Ògiri Gígé
Àwọn ètò férémù kọnkéréètì irin tàbí kọnkéréètì tí a fi agbára mú lè fúnni ní ìrọ̀rùn àti agbára tí ó yẹ láti kojú ìgbọ̀nsẹ̀ ilẹ̀. Ní àfikún, àwọn ògiri ìgé le ran àwọn ẹrù lọ́wọ́ láti pín káàkiri déédé àti láti dín ìyípadà ìṣètò kù nígbà ìsẹ̀lẹ̀ ilẹ̀.
Àmì Ìgbọ̀nsẹ̀ Gbígbọ̀n
Àwọn ohun èlò ìdènà ìgbóná jẹ́ àwọn ẹ̀rọ tí a fi sínú àwọn ilé láti dín ìwọ̀n ìgbóná tí wọ́n ń rí kù. Àwọn wọ̀nyí ní onírúurú ìmọ̀ ẹ̀rọ bíi àwọn ohun èlò ìdènà ìgbóná, àwọn ohun èlò ìdènà ìgbóná tí a túnṣe (TMDs), àti àwọn ohun èlò ìdènà magnetorheological. Lílo àwọn ohun èlò ìdènà ìgbóná lè dín ìbàjẹ́ ìṣètò kù kí ó sì mú ààbò àwọn tí ń gbé inú ilé sunwọ̀n sí i.
Ayàtọ̀ ilẹ̀ ríri
Ìyàtọ̀ ilẹ̀ ríri jẹ́ àkójọpọ̀ elastomer tàbí ìrọ̀rí pàtàkì tí a gbé kalẹ̀ láàrín ilé kan àti ìpìlẹ̀ rẹ̀. Iṣẹ́ rẹ̀ ni láti ya ìṣíkiri ilé náà sọ́tọ̀ kúrò nínú ìgbọ̀nsẹ̀ ilẹ̀, nípa bẹ́ẹ̀ ó ń dín agbára ilẹ̀ ríri tí ó ń gbà kù. A ti lo ìmọ̀-ẹ̀rọ yìí fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ilé gíga àti àwọn ètò pàtàkì bíi afárá àti ilé ìwòsàn.
Studi Kasus
Ìsẹ̀lẹ̀ Ńlá ní Japan (2011)
Ìsẹ̀lẹ̀ ilẹ̀ tó tóbi tó 9,1 tó wáyé ní Japan ní ọdún 2011 jẹ́ àpẹẹrẹ tó ṣe kedere nípa ìjẹ́pàtàkì dídín ìsẹ̀lẹ̀ ilẹ̀ kù. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ìsẹ̀lẹ̀ náà ba ọ̀pọ̀lọpọ̀ nǹkan jẹ́, ó sì pa ọ̀pọ̀ ènìyàn, ọ̀pọ̀ ilé ní agbègbè Tokyo ṣì dúró nítorí àwọn ọ̀nà ìkọ́lé tó ti gbajúmọ̀. Japan ti ń lo àwọn ìlànà ìkọ́lé tó lágbára láti dènà ìsẹ̀lẹ̀ ilẹ̀, àbájáde rẹ̀ sì hàn gbangba nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ ilé tó yege ìsẹ̀lẹ̀ tó burú jáì.
Ìsẹ̀lẹ̀ ilẹ̀ ní Yogyakarta (2006)
Ìsẹ̀lẹ̀ ilẹ̀ Yogyakarta ti ọdún 2006, tí ó wọn 6,3 ní ìwọ̀n, ba ẹgbẹẹgbẹ̀rún ilé jẹ́ gidigidi, ó sì pa ọ̀pọ̀lọpọ̀ ẹ̀mí. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ilé tí ó wó lulẹ̀ jẹ́ àwọn ilé gbígbé tí a kò kọ́ ní ìbámu pẹ̀lú ìwọ̀n tí ó lè kojú ìsẹ̀lẹ̀ ilẹ̀. Àwọn ìwádìí lẹ́yìn àjálù ti fi hàn pé ó ṣe pàtàkì láti lo àwọn ọ̀nà ìkọ́lé tí kò lè kojú ìsẹ̀lẹ̀ ilẹ̀, kódà fún kíkọ́ àwọn ilé gbígbé tí ó rọrùn.
Ipari
Àgbéyẹ̀wò ìjìnlẹ̀ àti òye ipa rẹ̀ lórí àwọn ilé jẹ́ apá pàtàkì nínú dídáàbòbò dúkìá àti ẹ̀mí kúrò lọ́wọ́ ìjìnlẹ̀. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé kò ṣeé ṣe láti dènà ìjìnlẹ̀, a lè dín ewu àti ìbàjẹ́ kù nípa lílo àwọn ọ̀nà ìṣẹ̀dá tí kò lè dènà ìjìnlẹ̀ àti kíkọ́ àwọn ètò ìdàgbàsókè tí ó bá àwọn ìlànà ààbò mu. Jù bẹ́ẹ̀ lọ, ẹ̀kọ́ lórí ìmúrasílẹ̀ àjálù àti ìdánilẹ́kọ̀ọ́ ìdáhùn pajawiri ṣe pàtàkì láti dín àwọn ipa búburú irú àjálù bẹ́ẹ̀ kù.
Nípa ṣíṣe àfikún àwọn ọ̀nà ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì àti ìmọ̀ ẹ̀rọ sínú ètò ìdàgbàsókè, a ní ìrètí pé a óò ṣẹ̀dá àyíká tí ó ní ààbò àti ìfaradà tí ó túbọ̀ lágbára láti kojú àwọn ìsẹ̀lẹ̀ ilẹ̀ ọjọ́ iwájú. Àwọn orílẹ̀-èdè tí wọ́n ní ìṣiṣẹ́ ilẹ̀ gíga bíi Indonesia gbọ́dọ̀ máa tẹ̀síwájú láti ṣe ìwádìí, láti gbèrú, àti láti ṣe àwọn ìmọ̀ ẹ̀rọ tí ó ti ní ìlọsíwájú láti rí i dájú pé àwọn ará ìlú wọn ní ààbò àti ìdúróṣinṣin àwọn ètò àgbékalẹ̀ wọn.
