Kí ni Ìṣẹ̀lẹ̀ Àtúnṣe?
Ìró ohùn jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tó fani mọ́ra jùlọ nínú ìmọ̀ físíìsì nítorí pé ó lè mú kí ohun kan mì tìtì ju bí ó ti sábà máa ń rí lọ, nítorí pé “títẹ̀” tí a lò ní ìpele tó yẹ. Ìṣẹ̀lẹ̀ yìí kì í ṣe nínú yàrá ìwádìí nìkan ni, ṣùgbọ́n nínú ìgbésí ayé ojoojúmọ́ pẹ̀lú: láti ibi ìyípadà sí ìró àwọn ohun èlò orin sí ìmọ̀ rédíò. Lábẹ́ àwọn ipò kan, ìró ohùn lè ṣe àǹfààní púpọ̀. Síbẹ̀síbẹ̀, tí a kò bá ṣàkóso rẹ̀, ìró ohùn náà lè fa ìbàjẹ́ ńlá, fún àpẹẹrẹ sí àwọn afárá, àwọn ilé, tàbí ẹ̀rọ.
Lílóye Ìbáṣepọ̀
Ní ṣókí, ìró ohùn ni nígbà tí ètò kan bá mì tìtì pẹ̀lú agbára tó pọ̀ jùlọ (ìwọ̀n ìró ohùn) nítorí agbára ìta tí ìró ohùn rẹ̀ jọra tàbí tó sún mọ́ ìró ohùn àdánidá ti ètò náà. Gbogbo ohun tàbí ètò tí ó lè mì tìtì—bíi ìsun omi, okùn gítà, ọ̀wọ̀n afẹ́fẹ́, tàbí ilé gíga pàápàá—ní ìró ohùn àdánidá, èyí tí ó jẹ́ ìró ohùn tí ó “fẹ́” nígbà tí ó bá ń mì tìtì láìsí ìfipá mú un.
Tí o bá lo agbára ìtúnṣe (agbára ìgbàdíẹ̀) ní ìgbàdíẹ̀ kan, ètò náà yóò dáhùn. Síbẹ̀síbẹ̀, ìdáhùn náà kì í sábà pọ̀. Ìdáhùn tó ga jùlọ máa ń wáyé nígbà tí ìgbàdíẹ̀ agbára ìta bá “bá” ìgbàdíẹ̀ àdánidá mu. Èyí ni a ń pè ní resonance.
Igbagbogbo Adayeba ati Idi ti O Fi Ṣe Pataki
Láti lóye ìró ohùn, kókó náà ni ìgbóná ara ẹ̀dá. Tí ohun kan bá yọ ọ́ lẹ́nu láti ipò ìwọ́ntúnwọ́nsí rẹ̀ lẹ́yìn náà tí a sì tú u sílẹ̀, yóò máa yípo ní àpẹẹrẹ pàtó kan. Àpẹẹrẹ yìí sinmi lórí àwọn ànímọ́ ara ohun náà: ìwọ̀n, líle, gígùn, ìrísí, àti bí a ṣe so ó pọ̀.
Àpẹẹrẹ kan tí ó rọrùn: ètò ìrúwé gíga. Bí ìrúwé ṣe ń le, ìrúwé àdánidá rẹ̀ ń pọ̀ sí i (ó ń mì tìtì kíákíá). Bí ìwúwo rẹ̀ ṣe ń pọ̀ sí i, ìrúwé rẹ̀ ń dínkù (ó ń mì tìtì díẹ̀díẹ̀). Nínú ọ̀ràn okùn gítà, gígùn okùn náà, ìfúnpọ̀, àti ìwọ̀n rẹ̀ ló ń pinnu ìrúwé àdánidá tí ó ń mú kí àkọsílẹ̀ pàtó kan jáde.
Kí ló dé tí ìgbóná ara ẹ̀dá fi ṣe pàtàkì? Nítorí pé ìró ohùn máa ń wáyé ní pàtó nígbà tí agbára ìta bá dé ní ìró ohùn kan náà. Ó dà bí títẹ ìró ohùn: tí o bá tì í ní àkókò tó yẹ, ìró ohùn náà yóò ga sí i. Tí àkókò rẹ bá lòdì, ìró ohùn náà yóò “bá” ìró ohùn náà jà, yóò sì sọ ọ́ di aláìlera.
Àfiwé Swing: Àpẹẹrẹ Ìrònú Tó Lòye Jùlọ ti Ìrònú
Ọ̀nà tó rọrùn jùlọ láti lóye ìró ohùn. Ìró ohùn ní ìró ohùn kan pàtó, ó sinmi lórí gígùn okùn náà àti agbára ìwalẹ̀ rẹ̀. Tí ẹnìkan bá ń ti ìró ohùn lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan (ní àkókò tí a yàn), ipa rẹ̀ sinmi lórí bóyá àkókò ìró ohùn náà bá ìró ohùn náà mu.
– Tí a bá fún ni ní ìtẹ̀ nígbà tí ìtẹ̀ náà ń lọ sí ìhà ibi tí ìtẹ̀ náà wà, agbára náà yóò pọ̀ sí i, ìtẹ̀sí náà yóò sì pọ̀ sí i.
– Tí a bá fún ni ní ìfúnpọ̀ láìsí ìṣọ̀kan, agbára náà kò ní pọ̀ sí i dáadáa tàbí kí ó dín ìṣíkiri rẹ̀ kù.
Nínú ìró ohùn, ìtẹ̀sí kékeré ṣùgbọ́n tí ó dúró ṣinṣin ní àkókò tí ó tọ́ lè mú ìró ohùn ńlá jáde. Ìṣẹ̀lẹ̀ yìí fihàn pé ìró ohùn kì í ṣe nípa “àwọn agbára ńlá,” bí kò ṣe nípa “àkókò tí ó dára.”
Ìró ohùn àti ohun èlò orin
Ìró ohùn jẹ́ ipa pàtàkì nínú ayé ìró ohùn. Ìró fúnra rẹ̀ jẹ́ ìgbì oníṣẹ́-ẹ̀rọ tí ó ń tàn káàkiri àárín (afẹ́fẹ́, omi, tàbí ohun líle). Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ohun èlò orin ló ń lo ìró ohùn láti mú kí ìró náà lágbára sí i.
1. Gita àti fáílọ́nì
Àwọn okùn tí a já máa ń mì tìtì, ṣùgbọ́n ohùn láti inú okùn nìkan kéré gan-an. Àpótí ohùn (ara gítà/fáíólìnì) ń mú kí ìró náà pọ̀ sí i nípa mímú kí afẹ́fẹ́ inú rẹ̀ dún kíkan, èyí sì ń mú kí ohùn náà dún kíkan kíkan, kí ó sì ní ìró tó pọ̀ sí i.
2. Àwọn ohun èlò orin afẹ́fẹ́
Nínú fèrè, clarinet, fèrè, tàbí organ páìpù, ọ̀wọ́n afẹ́fẹ́ inú páìpù náà máa ń dún. Gígùn páìpù náà àti ipò àwọn ihò náà ló máa ń pinnu ìgbà tí ohùn náà máa ń dún.
3. Ìró ohùn ènìyàn
Àwọn okùn ohùn máa ń mú kí ohùn ènìyàn máa gbọ̀n, ṣùgbọ́n ohùn tó wà ní ẹnu, imú àti ọ̀fun ló máa ń nípa lórí dídára ohùn ènìyàn. Ìdí nìyẹn tí àwọn ọ̀nà ìró ohùn fi máa ń tẹnu mọ́ “ibi tí ohùn náà wà” láti mú kí ohùn náà lágbára sí i àti láti mú kí ó túbọ̀ dùn.
Àtúnṣe nínú ìmọ̀ ẹ̀rọ: Àwọn rédíò, Àlẹ̀mọ́, àti Àwọn Sensọ
Àtúnsọ kìí ṣe nípa ìgbọ̀nsẹ̀ ẹ̀rọ nìkan; ó tún máa ń ṣẹlẹ̀ nínú àwọn ètò iná mànàmáná. Nínú àwọn àyíká iná mànàmáná kan (bíi àwọn àyíká RLC), àwọn ìgbà ìyípadà ohùn wà níbi tí ìdènà ìyípo náà wà ní o kere ju tàbí ó pọ̀ jù, èyí tí ó ń jẹ́ kí àwọn àmì ní àwọn ìgbà ìyípadà wọ̀nyẹn lè pọ̀ sí i tàbí kí a yan wọ́n.
Awọn ohun elo pataki pẹlu:
– Redio àti ìbánisọ̀rọ̀ aláìlókùn: Àwọn olùtúnṣe redio yan ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ ibùdó pàtó kan nípa lílo ìró ohùn, kí àwọn ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ mìíràn lè bàjẹ́.
– Àwọn àlẹ̀mọ́ ẹ̀rọ itanna: Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ẹ̀rọ ló máa ń lo àwọn àlẹ̀mọ́ tí wọ́n dá lórí resonance láti ya àmì tí a fẹ́ kúrò nínú ìdènà.
– Àwọn sensọ̀ àti ìmọ̀ ẹ̀rọ òde òní: Àwọn aago Quartz ń lo ìró ohùn àwọn kirisita quartz láti ṣe àwọn ìyípadà tó dúró ṣinṣin, èyí tó jẹ́ ìpìlẹ̀ fún wíwọ̀n àkókò tó péye.
Ìrònú Ewu: Nígbà tí ìgbọ̀nsẹ̀ bá di àjálù
Ìró ohùn lè léwu tí ó bá mú kí ìró ohùn tóbi tó bẹ́ẹ̀ tí wọ́n fi kọjá agbára ohun èlò náà. Èyí máa ń ṣẹlẹ̀ nítorí pé agbára máa ń “kó” sínú ètò náà nígbà gbogbo, èyí sì máa ń mú kí ìró ohùn pọ̀ sí i gidigidi.
Àwọn àpẹẹrẹ olókìkí:
– Afárá Tacoma Narrows (1940) ní Amẹ́ríkà wó lulẹ̀ nítorí ìyípo ńlá tí afẹ́fẹ́ fà. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ọ̀ràn yìí díjú jù (tó ní í ṣe pẹ̀lú ìró aeroelastic), a sábà máa ń jíròrò rẹ̀ pẹ̀lú ìró ohùn nítorí ó fi bí ìyípo ìgbà kọ̀ọ̀kan ṣe lè mú kí ìyípo ìṣètò pọ̀ sí i hàn.
– Àwọn ilé nígbà ìsẹ̀lẹ̀ ilẹ̀: Ìsẹ̀lẹ̀ ilẹ̀ máa ń mú kí ìsẹ̀lẹ̀ gbilẹ̀ ní onírúurú ìgbà. Tí ìsẹ̀lẹ̀ ilẹ̀ bá sún mọ́ ìsẹ̀lẹ̀ àdánidá ilé náà, ilé náà lè dún kí ó sì ba jẹ́ gidigidi. Nítorí náà, àwọn onímọ̀ ẹ̀rọ ìlú máa ń gba ìsẹ̀lẹ̀ àdánidá ilé náà rò, wọ́n sì máa ń lo àwọn ohun èlò ìdábùú láti dín ewu náà kù.
Nínú ẹ̀rọ iṣẹ́-ajé, ìró ohùn kò dára rárá. Àwọn ọ̀pá tí ń yípo tàbí àwọn ohun èlò tí ń mì tìtì lè ní àárẹ̀ ohun èlò tí a bá ṣiṣẹ́ nítòsí ìró ohùn wọn.
Ipa ti Damping: Idi ti Resonance ko fi jẹ ailopin nigbagbogbo
Nínú ayé gidi, ìró ohùn kìí sábà fa kí ìtóbi náà pọ̀ sí i títí láé nítorí pé ìró ohùn máa ń rọ̀ nígbà gbogbo: ìforígbárí afẹ́fẹ́, ìforígbárí inú ohun èlò náà, ìdènà iná mànàmáná, àti onírúurú ìpàdánù agbára mìíràn. Ìforígbárí ń ṣiṣẹ́ bí "bírékì" tí ó ń dín agbára ìgbóná kù.
– Nínú àwọn ètò tí ó ní ìdàrúdàpọ̀ kékeré, àwọn òkè resonance máa ń mú gan-an, àwọn ìtóbi rẹ̀ sì lè tóbi gan-an.
– Nínú àwọn ètò tí ó ní ìdàrúdàpọ̀ ńlá, ìdàrúdàpọ̀ náà “díẹ̀” àti pé ìwọ̀n tí ó pọ̀ jùlọ kéré sí i.
Ìdí nìyí tí àwọn onímọ̀ ẹ̀rọ fi máa ń fi àwọn ohun èlò ìdènà ìgbọ̀nsẹ̀ kún àwọn ilé gíga, ọkọ̀, àti àwọn ohun èlò ilé pàápàá.
Àtúnṣe ní àyíká Wa
Láìmọ̀, ìfarahàn sábà máa ń hàn nínú ìgbésí ayé ojoojúmọ́:
– Gilasi le fọ ti o ba farahan si ohun ni igbohunsafẹfẹ to tọ (botilẹjẹpe awọn ipo kan ati agbara ohun giga ni a nilo).
– Agbọrọsọ naa n mu ohun ti o ga ju jade nitori pe apẹrẹ apoti rẹ lo afẹ́fẹ́ resonance.
– Tí o bá tì ọmọdé láti ṣeré lórí ìlù, o ń lo ìlànà ìró ohùn.
A tun lo Resonance ninu oogun. Àpẹẹrẹ kan tí a mọ̀ dáadáa ni MRI (Magnetic Resonance Imaging), èyí tí ó ń lo ìṣẹ̀lẹ̀ resonance magnetic magnetic resonance nínú àwọn átọ̀mù hydrogen nínú ara láti ṣe àwòrán àwọn ẹ̀yà ara àti àsopọ ara tí ó kún fún àlàyé.
Ipari
Ìró ohùn jẹ́ ìṣẹ̀lẹ̀ níbi tí ètò kan ti ń mì tìtì gidigidi lábẹ́ agbára ìta ní ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ tó dọ́gba tàbí tó sún mọ́ ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ àdánidá rẹ̀. Ìró ohùn lè fúnni ní àwọn àǹfààní pàtàkì: mímú kí ohùn àwọn ohun èlò orin pọ̀ sí i, yíyan àwọn ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ nínú àwọn rédíò, mímú kí àwọn oscillators dúró ṣinṣin nínú àwọn aago quartz, àti láti ṣe ìrànlọ́wọ́ fún àyẹ̀wò ìṣègùn nípasẹ̀ MRI. Síbẹ̀síbẹ̀, ìró ohùn lè ṣeni léwu tí ó bá fa ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ púpọ̀, bíi nínú àwọn ilé ìkọ́lé tàbí àwọn ẹ̀yà ẹ̀rọ.
Kíkẹ́kọ̀ọ́ nípa ìfarahàn ara ẹni ń ràn wá lọ́wọ́ láti lóye ìdí tí ìbáramu àkókò àti ìfọwọ́sowọ́pọ̀ ìgbà fi ṣe pàtàkì nínú onírúurú ètò, ó sì tún kọ́ wa pé nínú ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì, àwọn ipa ńlá kìí sábà máa ń wáyé láti inú agbára ńlá, ṣùgbọ́n láti inú àwọn ipò tó tọ́. Tí o bá fẹ́, mo lè tún àpilẹ̀kọ yìí kọ pẹ̀lú àwọn àpẹẹrẹ sí i, fi àwọn fọ́múlá tí ó rọrùn kún un, tàbí ṣe àtúnṣe èdè fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ilé-ẹ̀kọ́ girama/sẹ́kọ́ gíga.
