Karolo ea Psychology ho Tšehetsa Bophelo bo Botle ba Kelello
Bophelo bo botle ba kelello bo hlahile e le karolo ea bohlokoa ea boiketlo ka kakaretso lilemong tse mashome tsa morao tjena. Har'a temoho e ntseng e hola, saense ea kelello e eme ka pele boitekong ba ho utloisisa, ho hlahloba le ho phekola maemo a bophelo bo botle ba kelello. Sengoloa sena se hlahloba karolo ea bohlokoa eo kelello e e bapalang ho tšehetsa bophelo bo botle ba kelello, ho hlahloba metheo e fapaneng ea khopolo-taba, mekhoa ea phekolo, le mosebetsi oa litsebi tsa kelello maemong a fapaneng.
Motheo oa Psychology le Bophelo bo Botle ba Kelello
Psychology, thuto ea saense ea kelello le boitšoaro, e fana ka lisebelisoa tsa khopolo-taba le tse sebetsang ho utloisisa bophelo bo botle ba kelello. Metso ea eona e ka sala morao ho ea lichabeng tsa boholo-holo, empa e ile ea tsejoa ka molao e le thuto e ikhethang ea saense qetellong ea lekholo la bo19 la lilemo. Bo-pula-maliboho ba kang Sigmund Freud, Carl Jung, le William James ba ile ba rala motheo o ileng oa tataisa thuto ea kelello ea motho, maikutlo le boitšoaro. Ha nako e ntse e ea, mehlala e mengata ea khopolo-taba e fetohile ho hlalosa lits'ebetso tsa kelello, e 'ngoe le e 'ngoe e tlatsetsa ka ho khetheha kutloisisong ea rona ea bophelo bo botle ba kelello.
Likhopolo-taba tsa Bohlokoa tsa Kelello le Menehelo ea Tsona
1. Thuto ea Boitšoaro ba Maikutlo:
Thuto ea kelello ea boitšoaro e shebane le boitšoaro bo bonoang le lintho tse bo susumetsang. Bo-pula-maliboho ba kang John B. Watson le BF Skinner ba bontšitse hore boitšoaro bo ka ithutoa le ho se ithutiloe ka ho itloaetsa. Pono ena e lebisitse nts'etsopele ea mekhoa ea phekolo ea boitšoaro, joalo ka Cognitive Behavioral Therapy (CBT), e shebaneng le ho fetola boitšoaro bo sa laoleheng le mekhoa ea ho nahana. CBT e netefalitsoe ka botlalo bakeng sa ho phekola mathata a fapaneng a bophelo bo botle ba kelello, ho kenyeletsoa le matšoenyeho, khatello ea maikutlo le PTSD.
2. Kelello ea kelello:
Thuto ea kelello ea kelello e hlahloba lits'ebetso tsa kelello tse ka hare tse kang mohopolo, temoho le tharollo ea mathata. Aaron Beck le Albert Ellis ba hlahisitse likhopolo-taba tsa kelello tse hlalosang kamoo mekhoa ea ho nahana e sa sebetseng e tlatsetsang bokuling ba kelello. Mekhoa ea phekolo ea kelello e ikemiselitse ho hlophisa bocha mehopolo e sothehileng, ho thusa batho ho amohela mekhoa e metle ea ho nahana. Mokhoa ona o ipakile o sebetsa ho fokotsa matšoao a khatello ea maikutlo, matšoenyeho le mathata a mang a bophelo bo botle ba kelello.
3. Saekholoji ea Botho:
Thuto ea kelello ea botho, e tšehelitsoeng ke Carl Rogers le Abraham Maslow, e totobatsa bokhoni ba motho ka mong le ho iketsetsa lintho. Pono ena e holisa mokhoa oa phekolo o shebaneng le moreki, e holisa tikoloho e sa ahloleng, e nang le kutloelo-bohloko moo batho ba ka hlahlobang le ho hlokomela bobona ba 'nete. Mekhoa e kang lipuisano tse susumetsang le phekolo e shebaneng le motho e tsoa sekolong sena sa menahano, e fanang ka meralo e tšehetsang batho ho hlola matšoenyeho a kelello.
4. Khopolo-taba ea Tlhahlobo ea Maikutlo:
Khopolo-taba ea Sigmund Freud ea tlhahlobo ea kelello e teba haholo karolong ea kelello e sa tsebeng letho ho bōpeng boitšoaro le maemo a kelello. Le hoja mehopolo e meng ea Freud e le e tsosang khang kajeno, khopolo ea ho hlahloba litšusumetso tse sa tsebeng letho e ntse e le teng mekhoeng e fapaneng ea phekolo. Mekhoa e kang kopano e lokolohileng le tlhahlobo ea litoro e ikemiselitse ho sibolla likhohlano tse sa rarolloang le maikutlo a hatelletsoeng, e fanang ka tsela ea kutloisiso le pholiso.
5. Mohlala oa Biopsychosocial:
Mohlala ona wa mehleng ena o kopanya mabaka a baeloji, a kelello le a kahisano ho utlwisiseng bophelo bo botle ba kelello. Ha o ananela ho rarahana ha mafu a kelello, o totobatsa bohlokwa ba mokgwa o akaretsang. Mohlala ona o tsebisa ntshetsopele ya mekgwa ya ho kenella e nahanang ka maemo a lefutso, ditshebetso tsa kelello le maemo a kahisano, o fana ka moralo o felletseng bakeng sa tlhokomelo e sebetsang ya bophelo bo botle ba kelello.
Tlhahlobo ea kelello le Tlhahlobo
Karolo ea bohlokoa ea karolo ea kelello bophelong bo botle ba kelello ke tlhahlobo le tlhahlobo ea maemo a bophelo bo botle ba kelello. Litsebi tsa kelello li sebelisa liteko tse fapaneng tse tloaelehileng, lipuisano tsa bongaka, le mekhoa ea ho shebella ho lekola boemo ba kelello ba motho. Lisebelisoa tse kang Buka ea Tlhahlobo le Lipalopalo ea Mathata a Kelello (DSM-5) le Sehlopha sa Machaba sa Mafu (ICD) li fana ka litekanyetso tse hlophisitsoeng bakeng sa ho hlahloba mafu a kelello. Tlhahlobo e nepahetseng ea bohlokoa bakeng sa ho nts'etsapele merero e nepahetseng ea kalafo le mekhoa ea ho kenella e etselitsoeng litlhoko tse ikhethang tsa motho ka mong.
Kamano ea Kalafo
Ntho ea bohlokoa ts'ebetsong ea kelello ke kamano ea phekolo pakeng tsa setsebi sa kelello le moreki. Lipatlisiso li lula li totobatsa bohlokoa ba kamano e matla, ea ho tšepana le ea tšebelisano-'moho liphellong tse atlehileng tsa phekolo. Puisano e atlehang, kutloelo-bohloko le ho mamela ka mafolofolo ke tsebo ea motheo bakeng sa litsebi tsa kelello, e leng se khothalletsang tikoloho eo bareki ba ikutloang ba sireletsehile ho hlahloba mehopolo le maikutlo a bona. Kamano ena e theha motheo oa mekhoa ea phekolo, ho sa tsotelehe mokhoa o itseng o sebelisitsoeng.
Mekhoa ea phekolo e thehiloeng bopaking
Litsebi tsa kelello li sebelisa mekhoa e fapaneng ea phekolo e thehiloeng bopaking ho tšehetsa bophelo bo botle ba kelello:
1. Kalafo ea Boitšoaro ba Kelello (CBT):
CBT e shebana le ho fetola mekhoa le boits'oaro bo sa sebetseng hantle. E hlomella batho ka tsebo e sebetsang ea ho laola le ho fokotsa matšoao a mathata a bophelo bo botle ba kelello. Mekhoa e kang ho hlophisa bocha tsebo le phekolo ea ho pepesehela maikutlo ke likarolo tsa bohlokoa tsa CBT.
2. Kalafo ea Boitšoaro ba Puisano (DBT):
Qalong e ntshetswe pele bakeng sa bothata ba botho bo ka thoko, DBT e kopanya mekgwa ya kelello le boitshwaro le mekgwa ya ho ela hloko. E thusa batho ho laola maikutlo, ho ntlafatsa dikamano tsa batho, le ho ntshetsa pele maano a ho sebetsana le bothata.
3. Mekhoa ea phekolo e thehiloeng kelellong:
Mekhoa ea ho ba le kelello, e thehiloeng meetlong ea boholo-holo, e kenyelelitsoe mekhoeng ea phekolo e kang ho Fokotsa Khatello ea Kelello e Thehiloeng ho Kelellong (MBSR) le ho ba le Kelello e Thehiloeng ho Kelellong (MBCT). Mekhoa ena e khothalletsa temoho le ho amohela liphihlelo tsa hona joale, e fokotsa matšoao a ho tšoenyeha, khatello ea maikutlo le khatello ea maikutlo.
4. Kalafo ea Psychodynamic:
Kalafo ea psychodynamic, e thehiloeng ho tsoa tlhahlobong ea kelello ea Freud, e ikemiseditse ho hlahloba lits'ebetso tse sa lemoheng le liphihlelo tsa bongoaneng tse susumetsang boitšoaro ba hona joale. E batla ho ntlafatsa temoho ea motho le ho utloisisa lisosa tsa motheo tsa khatello ea kelello.
5. Kalafo ea ho sebelisana le batho (IPT):
IPT e shebane le ho ntlafatsa likamano tsa batho le mekhoa ea puisano. E sebetsana le litaba tse kang ho sareloa, liphetoho tsa mesebetsi le likhohlano tsa batho, e leng tsona tse bakang mathata a bophelo bo botle ba kelello.
Litsebi tsa kelello maemong a fapaneng
Litsebi tsa kelello li sebetsa libakeng tse fapaneng ho tšehetsa bophelo bo botle ba kelello:
1. Mokhoa oa Bongaka:
Maemong a bongaka, litsebi tsa kelello li fana ka tlhahlobo, phekolo le boitšireletso bakeng sa batho ba nang le mathata a bophelo bo botle ba kelello. Li sebelisana le litsebi tse ling tsa tlhokomelo ea bophelo ho theha merero e felletseng ea kalafo.
2. Likolo le Liunivesithi:
Litsebi tsa kelello tsa sekolo li phetha karolo ea bohlokoa ho tšehetseng bophelo bo botle ba kelello ba baithuti. Li etsa liteko, li fana ka boeletsi, 'me li nts'etsapele mananeo a ho sebetsana le liphephetso tsa thuto le tsa maikutlo. Litsi tsa boeletsi tsa univesithi le tsona li fana ka tšehetso ea bohlokoa ho baithuti ba tobaneng le likhatello tse fapaneng.
3. Sebaka sa Mosebetsi:
Litsebi tsa kelello tsa indasteri le mekhatlo li khothalletsa boiketlo ba kelello mosebetsing. Li rala mekhoa ea ho fokotsa khatello ea maikutlo, ho ntlafatsa botsitso ba mosebetsi le bophelo, le ho ntlafatsa bophelo bo botle ba kelello ba basebetsi ka kakaretso.
4. Bophelo bo Botle ba Sechaba le ba Sechaba:
Litsebi tsa kelello tsa sechaba li sebetsa ho ntlafatsa bophelo bo botle ba kelello boemong ba sechaba. Li theha mananeo a ho sebetsana le lintho tse bakang bophelo bo botle ba kelello sechabeng, ho khothaletsa ho mamella mathata le ho buella maano a bophelo bo botle ba kelello.
fihlela qeto e
Karolo ea kelello ho tšehetseng bophelo bo botle ba kelello e na le mahlakore a mangata ebile e fetoha. Ka ho kopanya meralo e mengata ea khopolo-taba, lisebelisoa tsa tlhahlobo, mekhoa ea phekolo, le ho holisa likamano tsa phekolo, kelello e fana ka menehelo ea bohlokoa ho utloisiseng le ho ntlafatsa bophelo bo botle ba kelello. Ha sechaba se ntse se tsoela pele ho hlokomela bohlokoa ba boiketlo ba kelello, temohisiso le boiphihlelo ba litsebi tsa kelello li tla lula li le bohlokoa haholo ho holiseng batho le sechaba se phetseng hantle le se matla haholoanyane. Phetoho e tsoelang pele ea tšimo ena, e thehiloeng lipatlisisong tse matla le mekhoa e nang le kutloelo-bohloko, e tšepisa ho tebisa kutloisiso ea rona le ho atolosa katleho ea tlhokomelo ea bophelo bo botle ba kelello lilemong tse tlang.
