Keletso bakeng sa Baphaphathehi kapa Bahlaseluoa ba Ntoa
Har'a moferefere oa lefats'e o atisang ho hlohlelletsoa ke likhohlano le ntoa, mahlomola a baphaphathehi le bahlaseluoa ba ntoa e se e le ntho e tšoenyang linaha tse ngata le mekhatlo ea liphallelo. Khohlano e telele ha e bake feela tahlehelo ea bophelo le tšenyo ea meralo ea motheo, empa e boetse e ama boiketlo ba kelello ba batho ba amehang.
Semelo le Tšusumetso
Ntoa le dikgohlano tse hlometseng hangata di qobella batho ba dikete, esita le ba dimilione, ho baleha mahae a bona ho ya batla polokeho. Ka mohlala, ka 2020, UNHCR (Mokomishinara e Moholo wa Matjhaba a Kopaneng bakeng sa Baphaphathehi) e tlalehile hore batho ba fetang dimilione tse 82 lefatsheng ka bophara ba ile ba falla ka lebaka la ntwa, pefo, mahloriso le ditlolo tsa ditokelo tsa botho. Ho falla ha se feela taba ya ho lahlehelwa ke lehae; ho bolela ho tobana le ho se tsitse, ho sithabela maikutlong, mme hangata ho ikutlwa o lahlehetswe ke boitsebahatso le morero.
Tšusumetso ea kelello le maikutlo ho baphaphathehi e ke ke ea nyenyefatsoa. Ba bangata ba na le PTSD (Post-Traumatic Stress Disorder), khatello ea maikutlo, matšoenyeho le mathata a mang a fapaneng a bophelo bo botle ba kelello. Phihlelo ea ho bona pefo, tahlehelo ea litho tsa lelapa, le tahlehelo e kholo ea lintho tse bonahalang e ka baka maqeba a tebileng le a tšoarellang maikutlong.
Karolo ea Keletso ho Pholisong
Keletso ke karolo ea bohlokoa ea ts'ebetso ea ho hlaphoheloa bakeng sa baphaphathehi kapa bahlaseluoa ba ntoa. Le hoja tšehetso ea bongaka le ea thepa e kang lijo, metsi le ho falla hangata e fumana tlhokomelo ea mantlha, bophelo bo botle ba kelello hangata boa hlokomolohuoa. Leha ho le joalo, boiketlo ba kelello ke motheo oa ho ikaha bocha le ts'ebetso ea sechaba.
1. Tlhahlobo le Tlhahlobo ea Litlhoko
Mohato oa pele oa ho fana ka boeletsi ke ho khetholla le ho lekola litlhoko. Mekhatlo e ikarabellang e lokela ho sebelisana le litsebi tsa kelello le baeletsi ho lekola boemo ba mahlomola a baphaphathehi. Ho sebelisa lipuisano tse tebileng, tlhokomelo ea bongaka, le lisebelisoa tse fapaneng tsa tlhahlobo ea kelello ho ka fana ka setšoantšo se felletseng sa litlhoko tsa motho ka mong.
2. Tšehetso ea Pele le Tšehetso ea Maikutlo le Sechaba
Maemong a tšohanyetso kapa likampong tsa baphaphathehi, lits'ebeletso tsa motheo tsa tšehetso ea kelello le maikutlo hangata lia thehoa, li kenyelletsa basebetsi ba sechaba ba koetlisitsoeng le baithaopi. Sepheo ke ho fana ka tšehetso ea maikutlo ea pele, ho mamela ka kutloelo-bohloko, le sebaka se sireletsehileng bakeng sa baphaphathehi ho hlalosa maikutlo a bona. Ho boloka likamano lipakeng tsa baphaphathehi le malapa a bona le hona ho bohlokoa nakong ena.
3. Phano ea Boeletsi ba Litsebi
Kamora ho fana ka tšehetso ea pele ea kelello le kelello, mohato o latelang ke ho fana ka boeletsi ba litsebi. Boeletsi bona bo tsamaisoa ke litsebi tsa kelello tse nang le mangolo kapa litsebi tsa bophelo bo botle ba kelello tse koetliselitsoeng ho phekola kotsi e matla. Kalafo ea kelello le boitšoaro (CBT), kalafo ea ho bapala bakeng sa bana, le phekolo ea sehlopha ke tse ling tsa mekhoa e sebelisoang. Sepheo se seholo ke ho thusa bahlaseluoa ho hlōla kotsi, ho nts'etsapele maano a phetseng hantle a ho sebetsana le boemo, le ho lebella hore matšoao a PTSD a ka hlaha hape.
4. Keletso le Thuto ea Bophelo bo Botle ba Kelello
Hase baphaphathehi bohle kapa bahlaseluoa ba ntoa ba utloisisang bohlokoa ba bophelo bo botle ba kelello le karolo ea boeletsi. Ka hona, thuto e bohlokoa ho phahamisa temoho ea bona ka matšoao a mathata a kelello le mokhoa oa ho sebetsana le boemo. Koetliso ea motheo mabapi le taolo ea khatello ea maikutlo, phomolo le tšehetso ea lithaka le eona e ka fanoa.
5. Batšehetsi ba Bang
Ntle le boeletsi, likarolo tse ling tse kang mesebetsi ea ho intlafatsa, boikhathollo bo botle, le menyetla ea thuto bakeng sa bana le bacha le tsona li bohlokoa. Mesebetsi ena ea bohlokoa bakeng sa ho holisa maikutlo a tloaelehileng le ho theha mekhoa e tsitsitseng bakeng sa baphaphathehi.
Liphephetso tsa ho Fana ka Keletso
Ho sa tsotellehe bohlokoa ba eona, ho na le liphephetso tse fapaneng tse tobaneng le ho fana ka lits'ebeletso tsa boeletsi bakeng sa baphaphathehi.
1. Khaello ea Lisebelisoa
Kabo ea mehloli hangata e shebana haholo le litlhoko tsa 'mele (lijo, liaparo le bolulo) ho feta bophelo bo botle ba kelello. Ho feta moo, khaello ea basebetsi ba koetlisitsoeng ke tšitiso e kholo ho faneng ka tlhokomelo e lekaneng.
2. Sekhobo sa Sechaba
Litsong tse ngata, bophelo bo botle ba kelello bo ntse bo nkoa e le taba e sa lokelang ho buuoa, 'me motho ea bontšang matšoao a ho hloka keletso hangata o nkoa a fokola kapa a hlanya. Mokhoa oa ho ameha ka setso ke oa bohlokoa ho rarolla sena.
3. Ho Tsamaea ho Hoholo
Hangata baphaphathehi ba fallela sebakeng se seng ho ea ho se seng, e leng se etsang hore tlhokomelo ea bophelo bo botle ba kelello e tsoele pele e be phephetso. Marang-rang a matla a puisano le 'mapa o hlophisitsoeng oa baphaphathehi lia hlokahala ho netefatsa hore phekolo e tsoela pele.
4. Kotsi ea Ofisiri
Basebetsi ba liphallelo le baeletsi le bona ha ba sireletsehe liphellong tsa ho sithabela maikutlong. Hangata ba pepesehela lipale tse sithabetsang le maemo a sithabetsang, e leng se etsang hore ba be kotsing ea ho imeloa maikutlong hape. Ka hona, ho bohlokoa ho ba fa tšehetso le tlhokomelo e lekaneng.
Tšebelisano-'moho ea Machaba le ea Lehae
Mathata a baphaphathehi le bahlaseluoa ba ntoa ha se a ka rarolloang ke mokhatlo o le mong. Tšebelisano-'moho ea machaba pakeng tsa Machaba a Kopaneng, mekhatlo e ikemetseng, mebuso le mekhatlo ea lehae ea bohlokoa. Lichelete, boiphihlelo le ho kenya letsoho ha sechaba sa lehae ke lintlha tsa bohlokoa ho tšehetseng phano ea lits'ebeletso tse sebetsang tsa boeletsi.
Mekhatlo e kang UNHCR le Médecins Sans Frontières (Lingaka tse se Nang Meeli) hangata li bapala karolo ea bohlokoa ho faneng ka litšebeletso tsa bongaka le boeletsi likampong tsa baphaphathehi. Ho sebelisana 'moho le liunivesithi le litsi tsa thuto e phahameng ho koetlisa litsebi tse ngata le hona ho ka thusa haholo.
Qetello
Ho fana ka keletso bakeng sa baphaphathehi le bahlaseluoa ba ntoa ha se feela tšebeletso e eketsehileng; ke tlhoko ea motheo. Ka ho tsebahatsa litlhoko, tšehetso ea kelello, boeletsi ba litsebi, thuto le mesebetsi ea nts'etsopele ea botho, re ka thusa bahlaseluoa ba pefo le likhohlano ho fumana tšepo le ho tsosolosa maphelo a bona.
Ho sa tsotellehe liphephetso tseo re tobaneng le tsona, boiteko bona bo tlameha ho tsoela pele. Ka tšebelisano-'moho e matla pakeng tsa mahlakore a fapaneng le mokhoa o akaretsang, re ka etsa phapang ea 'nete maphelong a ba mameletseng mahlomola a maholo. Ka hona, tlhokomelo ea bophelo bo botle ba kelello ba baphaphathehi ha ea lokela ho hlokomolohuoa 'me e tlameha ho ba karolo ea bohlokoa ea boiteko bohle ba thuso ea botho.
