Ho ikarabella bakeng sa Chelete le Chelete e Tšoanang
Chelete le lintho tse lekanang le chelete ke mali a bohlokoa licheleteng tsa k'hamphani. Hoo e ka bang mesebetsi eohle ea khoebo—ho tloha ho fumaneng litefo tsa bareki le ho lefa bafepedi ho isa ho lefeng basebetsi le ho lefa likalimo—e fokotsa tsamaiso ea chelete. Hobane ke chelete e ngata ka ho fetisisa 'me e sebelisoa hampe habonolo, chelete le eona ke e 'ngoe ea liakhaonto tse hlahlojoang khafetsa le tse laoloang ka thata. Sengoloa sena se tšohla tlhaloso ea chelete le lintho tse lekanang le chelete, likarolo tsa eona, kalafo ea liakhaonto, le mekhoa ea taolo ea ka hare e hlokahalang bakeng sa tlaleho e nepahetseng le e tšepahalang ea lichelete.
Ho Utloisisa Chelete le Chelete e Tšoanang
Ka kakaretso, tjhelete ke tjhelete le tjhelete e setseng e fumanehang bakeng sa tshebediso ya hanghang. Tjhelete e kenyeletsa tjhelete e teng le tjhelete e bankeng. Leqepheng la tjhelete, tjhelete e hlahiswa e le letlotlo la hajwale hobane e ka sebediswa neng kapa neng ho lefella mesebetsi ya khamphani.
Ho sa le jwalo, ditjhelete tse lekanang le tjhelete ke matsete a nako e kgutshwane a nang le metsi a mangata, a ka fetolwang habonolo hore e be tjhelete ka tjhelete e itseng, mme a na le kotsi e nyane ya ho fetofetoha ha boleng. Ha e le hantle, ditjhelete tse lekanang le tjhelete di "batla di tshwana" le tjhelete hobane di ka fediswa kapele le ka mokhoa o bolokehileng.
Tlas'a maemo a mangata a boikarabello, chelete e lekanang le eona hangata e na le nako e khutšoanyane haholo ea ho butsoa, hangata likhoeli tse tharo kapa ka tlase ho moo ho tloha ka letsatsi la ho rekoa. Nako ena ea ho butsoa e bohlokoa hore sesebelisoa se bontše ho ba le chelete e ngata le kotsi e tlase.
Likarolo tsa Chelete
Chelete e sebetsang e ka ba ka mefuta e 'maloa:
1. Kheshe: dipampiri tsa tjhelete le tsa tshepe tse bolokilweng ka lebokoseng le lenyenyane la tjhelete kapa ka sefing.
2. Tekanyo ea akhaonto ea banka: cheke kapa polokelo e ka ntšoang neng kapa neng.
3. Licheke le likoloto tsa giro tse amohetsoeng 'me li ka lefshoa hang-hang (haeba ho se na mathata).
4. Chelete e nyane: chelete e behetsoeng ka thoko bakeng sa litšenyehelo tse nyane tsa kamehla, mohlala, litšenyehelo tsa lipalangoang tsa lehae, litšenyehelo tsa ho kopana le lintho, kapa ho reka lisebelisoa tsa ho ngola.
Leha ho le jwalo, ho bohlokwa ho hlokomela hore ha se ditjhelete tsohle bankeng tse hlaloswang e le tjhelete ka boiketsetso. Ditjhelete tse lekanyeditsweng—tse kang ditjhelete tsa escrow, ditjhelete tsa tiisetso, kapa ditjhelete tse ka sebediswang feela bakeng sa merero e itseng—hangata di hloka ho hlahiswa ka thoko kapa ho senolwa ka ho lekaneng dintlheng tsa dipehelo tsa ditjhelete, ho itshetlehile ka mofuta wa dithibelo.
Likarolo tse Lekanang le Chelete
Hangata lintho tse lekanang le chelete li kenyelletsa lisebelisoa tse metsi haholo, tse nang le kotsi e tlase, tse kang:
– Li-depositi tsa nako e khuts'oane haholo (mohlala, khoeli e le 'ngoe kapa likhoeli tse 3) tse ka lefshoang ntle le likotlo tse kholo.
– Litšireletso tsa 'maraka oa chelete tse butsoang nako e khutšoanyane 'me li na le kotsi e tlase ea mokitlane.
– Lisebelisoa tse ling tsa 'maraka oa chelete tse ka fetoloang kapele hore e be chelete ka boleng bo batlang bo le teng.
Disebediswa tse kang setoko se tlwaelehileng ha di nkuwe e le tse lekanang le tjhelete hobane boleng ba tsona bo a fetoha. Dibonto tsa nako e telele le tsona ha se tse lekanang le tjhelete hobane di na le dikotsi tse fapaneng tsa ho fetofetoha ha boleng le ho ba le tjhelete.
Kananelo le Tekanyo
Tlalehong ea lichelete, chelete le lintho tse lekanang le chelete lia ananeloa ha k'hamphani e fumana taolo ea chelete kapa lisebelisoa tse lekanang le chelete. Litekanyo hangata li sebelisa boleng bo tloaelehileng bakeng sa chelete le chelete e jereng e hakanyetsoang ho boleng bo loketseng bakeng sa lintho tse lekanang le chelete. Hobane lintho tse lekanang le chelete li nka nako e khuts'oane 'me li na le kotsi e tlase, phapang ea boleng hangata ha e na thuso.
Ntho ea bohlokoa tlalehong ke ho netefatsa ho hlophisoa ha thepa ka mokhoa o nepahetseng: hore na sesebelisoa se hlophisoa e le chelete, chelete e lekanang le chelete, matsete a nako e khuts'oane, kapa matlotlo a mang. Ho hlophisoa hampe ho ka ama tlhahlobo ea k'hamphani ea ho ba le chelete le bophelo bo botle ba lichelete.
Ho Rekota Litšebelisano tsa Chelete
Litšebelisano tsa chelete tsa letsatsi le letsatsi li tlalehoa ka mokhoa oa ho lefa le ho lefa ka mokitlane. Mohlala o bonolo:
- Lirasiti tsa chelete tse tsoang thekisong ea chelete
Debit: Kheshe
Mokitlane: Thekiso
- Lirasiti tsa chelete tse tsoang ho tefo ea li-receivable tsa bareki
Debit: Kheshe
Mokitlane: Liakhaonto tse ka Rekoang
– Tefo ho bafepedi
Debit: Liakhaonto tse Lefelloang
Mokitlane: Tjhelete
– Tefo ea litšenyehelo tsa ts'ebetso (mohlala, motlakase, rente)
Debit: Litšenyehelo (Motlakase/Rente)
Mokitlane: Tjhelete
Ha e le hantle, lik'hamphani hangata li sebelisa libuka tsa chelete kapa li-module tsa chelete/banka litsamaisong tsa boikarabello ho tlaleha litšebelisano ka tatellano ea liketsahalo, li tsamaea le bopaki bo lekaneng ba litšebelisano (li-invoice, lirasiti, bopaki ba phetisetso).
Sistimi ea Chelete e Nyenyane: Ho Ikamoha le ho Feto-fetoha ha Maemo
Chelete e nyane hangata e laoloa ka mekhoa e 'meli:
1. Sistimi ea ho kenya thepa ka har'a naha
Mokgwa ona, tjhelete e nyane e bolokwa ka tjhelete e tsitsitseng. Ditshenyehelo tsa tjhelete e nyane di tlalehwa ka ho sebedisa di-slip tsa kabo, mme ha tjhelete e theoha, tjhelete e nyane e tlatswa ho fihlela ho tjhelete ya setlankana sa kabo.
Hangata litlaleho tsa liakhaonto li etsoa ha ho tlatsoa:
Debit: Litšenyehelo tse amanang (lipalangoang, lisebelisoa tsa ho ngola, jj.)
Mokitlane: Kheshe/Banka
2. Sistimi e feto-fetohang
Litšenyehelo tsa chelete e nyane li tlalehoa hang ha li etsahala, e leng se lumellang hore tekanyo ea akhaonto ea chelete e nyane e fetohe ho latela litšebelisano. Sistimi ena ha e sebelisoe hangata hobane ho thata ho e laola.
Sistimi ea ho kenya thepa ka har'a naha hangata e nkoa e le betere bakeng sa taolo hobane e nolofatsa poelano lipakeng tsa chelete ea 'mele le bopaki ba litšenyehelo.
Poelano ea Banka
E 'ngoe ea mekhoa ea bohlokoa ka ho fetisisa ea ho bala chelete ke poelano ea banka, e kenyeletsang ho bapisa chelete e setseng ho latela lirekoto tsa k'hamphani le chelete e setseng ho latela setatemente sa banka. Poelano ea hlokahala ka lebaka la liphapang tsa nako le litšebelisano tse sa tlalehoang ke lehlakore lefe kapa lefe, tse kang:
– Li-depositi tse tsamaisoang: li se li tlalehiloe ke k'hamphani, ha li so kene bankeng.
– Licheke tse setseng: li tlalehiloe ke khamphani e le litefo, ha li so lefuoe.
– Litefiso tsa tsamaiso ea banka: tse tlalehiloeng bankeng, tse e-so tlalehoe ke k'hamphani.
– Thahasello ea banka: chelete e kenang ea tsoala e tlalehiloeng bankeng, e e-so tlalehoe ke k'hamphani.
– Cheke e lahlehileng kapa e hannoeng: banka e hana ho lefshoa, khamphani e tlameha ho fetola tjhelete e lokelang ho lefshoa.
– Ho ngola diphoso tse entsweng ke khamphani kapa banka.
Liphetho tsa poelano hangata li hlahisa dijenale tsa tokiso, mohlala bakeng sa ditefiso tsa tsamaiso ya banka kapa lekeno la tswala le sa tswa sibollwa ho tsoa setatementeng sa banka.
Tlhahiso Litaelong tsa Lichelete
Setatementeng sa boemo ba ditjhelete, tjhelete le tjhelete e lekanang le yona di hlahiswa e le ntho e le nngwe, “Tjhelete le Ditshwantsho tse Lekanang le Tjhelete.” Dintlheng tsa dipehelo tsa ditjhelete, dikhamphani hangata di senola:
– Maano a diakhaonto mabapi le tlhaloso ya ditjhelete tse lekanang le tjhelete.
– Lintlha tsa chelete le likarolo tse lekanang le chelete.
– Chelete e lekanyeditsweng, haeba e le teng.
– Likotsi tse amehang tsa ho ba le chelete e ngata le tsamaiso ea chelete.
Chelete le lintho tse lekanang le chelete le tsona li amana haufi-ufi le setatemente sa phallo ea chelete. Ha e le hantle, tlhaloso ea chelete le lintho tse lekanang le chelete tse sebelisitsoeng ho balance sheet e tlameha ho lumellana le tlhaloso e sebelisitsoeng ho lokiseng setatemente sa phallo ea chelete. Liphetoho ho chelete le lintho tse lekanang le chelete nakong eo li tlameha ho hlalosoa ka ts'ebetso, matsete le ho lefella phallo ea chelete.
Taolo ea Kahare ea Chelete
Kaha chelete e kotsing e kholo ea ho qhekella, lik'hamphani li hloka ho kenya tšebetsong taolo e matla ea kahare, ho kenyeletsoa:
1. Karohano ea mesebetsi: motho ea fumanang chelete o lokela ho fapana le motho ea tlalehang litšebelisano 'me a fapane le motho ea etsang poelano ea banka.
2. Tumello e arotsoeng ka mekhahlelo: litefo tsa tjhelete e itseng li lokela ho amoheloa ke mohlanka ea lumelletsoeng.
3. Litokomane tse felletseng: rasiti/tshenyehelo e 'ngoe le e 'ngoe e tlameha ho tšehetsoa ke bopaki bo nepahetseng.
4. Li-depositi tsa letsatsi le letsatsi: chelete e amohetsoeng e lokela ho kenngoa bankeng hang-hang ho fokotsa kotsi.
5. Lithibelo tsa phihlello ea 'mele: li-safe, chelete e nyane, li-tokens tsa banka le tumello ea phetisetso li sirelelitsoe ka thata.
6. Poelano ea kamehla: poelano ea banka e etsoa nako le nako (haholo-holo khoeli le khoeli kapa khafetsa).
7. Litlhahlobo tsa ka hare le litlhahlobo tse makatsang: tlhahlobo ea chelete e nyane e sa reroang e sebetsa hantle ho thibeleng tšebeliso e mpe.
Ho koala
Ho ikarabella bakeng sa tjhelete le tjhelete e lekanang le tjhelete ha ho bolele feela ho tlaleha tjhelete e kenang le e tswang. Ho kenyeletsa ho hlopha ka tsela e nepahetseng, ho boloka direkoto ka tsela e laolehileng, ho kopanya dibanka ka nepo, tlhahiso e pepeneneng, le taolo e lekaneng ya ka hare. Ka tsamaiso e nepahetseng ya tjhelete, dikhamphani di ka boloka tjhelete e le ya boleng bo hodimo, tsa fokotsa kotsi ya bosholu, mme tsa ntlafatsa ho tshepahala ha dipolelo tsa ditjhelete. Qetellong, boleng ba tlhahisoleseding ya tjhelete le e lekanang le tjhelete bo theha motheo wa bohlokwa bakeng sa ho etsa diqeto tsa batsamaisi, batsetedi le ba kolotang.
