Kushandiswa kwedzidziso yekunyora mazita muSociology
Dzidziso yekunyora mazita idzidziso inokosha mumagariro evanhu, kunyanya mukudzidza nezvekutsauka kana maitiro ekutsauka. Dzidziso iyi yakatanga kuunzwa nenyanzvi dzezvemagariro evanhu dzakadai saHoward Becker naEdwin Lemert pakati pezana remakore rechi20, kunyangwe pfungwa iyi yakanga yatotanga kukura kare nenyanzvi dzezvemagariro evanhu dzakadai saFrank Tannenbaum. Chinhu chikuru chedzidziso iyi ndechekuti mamwe magariro evanhu kana mapoka anopa sei mazita kana mazita emazita kune vamwe vanhu kana mapoka, izvo zvinozopesvedzera maitiro uye hunhu hwevanhu ivavo kana mapoka.
Dzidziso Yekutanga Yekunyora Mazita
Dzidziso yekupa mazita inotangira papfungwa yekuti kutsauka hakusi hunhu hwechiito chakati, asi mhedzisiro yekutonga kwevanhu. Mupfungwa iyi, zviito kana vanhu pachavo hazvitsauki kusvika nzanga yasarudza kuzvipa mazita avo. Pfungwa iyi inokurudzira nyanzvi dzezvemagariro evanhu kuti dzinzwisise kuti maitiro ekutsauka haasi mamiriro chaiwo kana hunhu, asi mhedzisiro yekudyidzana kwevanhu kwakaumbwa nemhinduro uye maitiro emasangano ezvemagariro evanhu kune zvimwe zviito.
Maitiro Ekunyora Mazita
Maitiro ekunyora mazita anowanzo tanga nekudyidzana kwevanhu umo chiito chinoonekwa sechisina kutsarukana nenzanga kana boka guru. Munguva yekudyidzana uku, munhu kana boka riri kuita chiito "chisina kutsarukana" rinopihwa zita rakati—semuenzaniso, "mhombwe," "mhombwe," kana "unzenza."
Danho rekutanga iri rakanzi "kutsauka kwekutanga" naEdwin Lemert. Kutsauka kwekutanga kunoreva zviito zvisina kunaka zvinoitwa pasina migumisiro yakakosha pakuzivikanwa kwemuiti wezvakaipa. Panguva imwe chete, "kutsauka kwechipiri" kunoreva mamiriro ezvinhu apo muiti wezvakaipa anogamuchira zita rekuti ichokwadi nezvekuzivikanwa kwake. Izvi zvinowanzokonzera shanduko mumaonero emunhu uye maitiro ake, sezvaanotanga kuita zvinoenderana nezita rekuti.
Mhedzisiro yeKunyora Mazita
Kunyora mazita kune mhedzisiro yakananga uye isina kunanga pamunhu kana boka rinonyorwa mazita. Chekutanga, kunyora mazita kunogona kutungamira kuuprofita hunogutsa. Semuenzaniso, mumwe munhu anonzi "mbavha" anogona kutanga kuzviona zvakasiyana uye kuita hutsotsi nekuti zita racho rakachinja maonero ake ekuti ndivanaani.
Chechipiri, kunyora mazita kunowanzo konzera kusabatanidzwa munharaunda, uko vanhu vane mazita asina kunaka vanorambwa munharaunda. Izvi zvinogona kukanganisa mukana wavo wekuwana mikana yemagariro evanhu neyehupfumi, izvo zvinogona kusimbisa maitiro asina kunaka. Zvinogonawo kutungamira ku "basa risina kunaka," uko vanhu vanoramba vachiita maitiro asina kunaka nekuti vanofunga kuti hapana nzira yekubuda mumazita avakapihwa.
Kusarura uye Kuzivikanwa
Pfungwa yekusarura haisiyaniswi nedzidziso yekunyora mazita. Kusarura kunoitika kana zita rekuti zvakaipa rikapihwa munhu kana boka uye rikava chiratidzo chekuzvidza munharaunda. Kusarura uku kunowanzova kwakaoma kubvisa uye kunogona kuva nemhedzisiro inogara kwenguva refu pamufananidzo wemunhu uye hunhu hwake.
Tsvagiridzo yakaita seiya yakaitwa naErving Goffman mubhuku rake rinonzi "Stigma: Notes on the Management of Spoiled Identity" inoratidza kuti rusarura runogona kukonzera vanhu kunyara, kuora mwoyo, uye kuzviparadzanisa nevamwe. Izvi zvinosimbisa kuti mazita anopiwa nenzanga haangogumiri pakubata vamwe munhu ane mazita asiwo maonero aanoita munhu wacho.
Mienzaniso yeKushandiswa Muhupenyu Hwezuva Nezuva
Imwe nzira chaiyo yekushandisa dzidziso yekunyora mazita inogona kuonekwa muhurongwa hwekutonga mhosva. Kana munhu akasungwa owanikwa aine mhosva, zita rekuti "mhosva" kana kuti "mutongi" rinogona kuramba riripo kwemakore mushure mekunge mutongo wake wapera. Zita iri rinowanzo dzivisa mikana yavo yekuwana basa, kudzokera munharaunda, uye kuvaka hukama hwakanaka hwevanhu. Ongororo dzakawanda dzakaratidza kuti avo vakambosungwa vanowanzo dzokorora mhosva, zvikuru nekuda kwekunyadziswa uye mazita avanosangana nawo.
Uyezve, muzvidzidzo, kunyora mazita kwakajairikawo. Vadzidzi vanonzi "benzi" kana kuti "vasina maturo" vanogona kuita zvinoenderana nemazita aya, sezvo vachiaona sechiratidzo chekuti ndivanaani. Izvi zvinowanzoita kuti vasade kudzidza uye vasaite zvakanaka muzvidzidzo, zvichizosimbisa mazita aya asina kunaka.
Kutsoropodzwa kwedzidziso yekunyora mazita
Kunyange zvazvo dzidziso yekupa mazita ichipa ruzivo rwakakosha pamusoro pekuchinja kwemaitiro ekutsauka uye kukanganisa kwayo pavanhu, haisi isina vanoitsoropodza. Chimwe chikonzero chikuru ndechekuti inowanzo furatira zvinhu zvakakura zvemagariro evanhu zvinogona kukonzera maitiro asina kunaka. Vatsoropodzi vanoti nekutarisa zvakanyanya pakudyidzana kwevanhu uye mazita, dzidziso iyi inogona kufuratira kusarongeka kwehupfumi, zvematongerwo enyika, uye marongerwo ayo anogonawo kuita basa guru mukugadzira maitiro asina kunaka.
Chimwe chikonzero ndechekuti dzidziso iyi inogona kufuratira munhu mumwe nemumwe pakunyora mazita. Kunyange zvazvo chiri chokwadi kuti mazita anopiwa nenzanga ane simba guru, vanhu vachiri kukwanisa kuramba kana kuramba mazita iwayo, zvichienderana nemamiriro ezvinhu uye zviwanikwa zvavanazvo.
Mhedziso
Kazhinji, dzidziso yekunyora mazita inopa maonero akapfuma uye akakosha ekunzwisisa kuti kutsauka kunotsanangurwa uye kubatwa sei mumamiriro akasiyana-siyana emagariro evanhu. Pasinei nekutsoropodzwa kwayo, kushandiswa kwayo muzvikamu zvakasiyana-siyana kwakabatsira nyanzvi dzezvemagariro evanhu nevashandi kunzwisisa kukanganisa kwemazita evanhu uye rusarura pavanhu nemapoka. Kuburikidza nemaonero aya, tinogona kunzwisisa zviri nani kuti zviito zvedu zvekunyora mazita zvinogona sei kuva nemigumisiro yakakura kwenguva refu, uye kukosha kwemitemo yemagariro evanhu yakaenzana mukugadzirisa rusarura nekunyora mazita.
