Teoria Fa'aagafesootai a Emile Durkheim
O Émile Durkheim o se tagata taua i le amataga o le atinaʻeina o le sosaiete o se matāʻupu faʻaleaʻoaʻoga. Ua lauiloa i manatu autū e pei o le lotogatasi faʻaagafesootai, anomie, ma mea moni faʻaagafesootai, o le galuega a Durkheim ua matuā aʻafia ai le auala tatou te malamalama ai i le fausaga ma le gaioiga o le sosaiete. O lenei tusiga o le a otootoina ai aʻoaʻoga ma manatu eseese na faʻalauiloa mai e Émile Durkheim ma lo latou tāua i suʻesuʻega faʻaagafesootai faʻaonaponei.
Talaaga ma le Matā'upu
Na fanau Durkheim i Épinal, Farani, i le 1858 ma ola aʻe i se siosiomaga e loloto lona lotu. Peitaʻi, o lona naunau i suʻesuʻega lautele ma lona talitonuga i le manaʻomia o metotia faasaienisi e malamalama ai i le sosaiete na taitai atu ai o ia e faʻaaogaina se auala e sili atu ona lē faʻalelalolagi. Na ia maua se faʻailoga fomaʻi i filosofia ona tuʻuina atu lea o lona olaga i le atinaʻeina ma le aʻoaʻoina o le sosaiete.
Mea Moni Fa'aagafesootai
O se tasi o manatu autū o le aʻoaʻoga a Durkheim o mea moni faʻaagafesootai. E tusa ai ma Durkheim, o mea moni faʻaagafesootai o auala ia e faʻatino ai, mafaufau ai, ma lagona ai i fafo atu o tagata taʻitoʻatasi, e iai le mana e faʻamalosia ma pulea ai a latou amioga. O mea moni faʻaagafesootai e mafai ona avea ma tu ma aga masani, tulaga faatauaina, tulafono, poʻo agaifanua o loʻo iai i totonu o se sosaiete. Na finau Durkheim e tatau ona suʻesuʻeina ma le faʻamaoni mea moni faʻaagafesootai, e pei o mea faitino i saienisi faʻalenatura. Na ia faʻamamafaina le manaʻomia ona vavaeʻese matauga o le sosaiete mai tulaga faatauaina patino a le tagata suʻesuʻe ina ia maua ai ni taunuuga aoga ma faʻatuatuaina.
Lotogatasi Lautele
Na atiina ae e Durkheim le manatu o le lotogatasi fa'aagafesootai e fa'amatalaina ai fusi e fa'atasia ai tagata ta'ito'atasi i totonu o le sosaiete. Na ia fa'avasegaina le va o ituaiga e lua o le lotogatasi: le lotogatasi fa'aletino ma le lotogatasi fa'alenatura.
1. Lotogatasi Fa'amekanika: O lenei ituaiga o lo'o alia'e mai i sosaiete faigofie pe sili atu ona masani, lea e tutusa ai galuega ma matafaioi a tagata ta'ito'atasi. O lenei tutusa e fausia ai ni sootaga malolosi i le va o tagata o le nu'u. O le lotoogatasi fa'amekanika e fa'alagolago tele i le tutusa o aganu'u ma le fa'atuatuaga fa'atasi.
2. Lotogatasi Fa'alenatura: A'o fa'ateleina le lavelave o sosaiete, e fa'ateleina fo'i le vaevaeina o galuega. O le lotogatasi fa'alenatura e fa'avae i luga o eseesega ma le fefa'alagolagoa'i i le va o tagata ta'ito'atasi i totonu o se sosaiete. E tofu tagata ta'ito'atasi po'o vaega ma se matafaioi tulaga ese i totonu o le faiga lautele, ae e fa'alagolago uma le tasi i le isi e fa'amalieina ai o latou mana'oga.
Anomi
Na faʻalauiloa foʻi e Durkheim le manatu o le anomie e faʻamatalaina ai se tulaga e malepe ai tulafono faʻaagafesootai e masani ona pulea ai le olaga ma faʻavaeina ai tu ma aga faʻaleaganuʻu. E tupu le anomie i tulaga o suiga poʻo suiga vave o le sosaiete, lea e le toe iai pe le toe aoga lelei ai fausaga ma tu ma aga masani. O lenei tulaga e mafai ona oʻo atu ai i le le mautu faʻaagafesootai ma le faʻalavelave i olaga o tagata taʻitoʻatasi, lea e mafai ona aʻafia ai le fua faatatau o le pule i le ola, solitulafono, ma isi faʻafitauli faʻaagafesootai.
Suʻesuʻega i le Pule i le Ola
O se tasi o galuega sili ona lauiloa a Durkheim o le tusi “Le Suicide” (1897), lea na ia faʻaaogaina ai ona manatu faʻaagafesootai e iloilo ai le mea e tupu i le pule i le ola. I lenei suʻesuʻega, na faʻailoa mai ai e Durkheim ituaiga e fa o le pule i le ola e faʻavae i luga o le tulaga o le fesoʻotaʻiga faʻaagafesootai ma tulafono faʻaagafesootai:
1. Pule i le Ola Fa'apito: E tupu pe a lagona e se tagata le leai o se fesoota'iga po'o se mafutaga ma le sosaiete. E lagona e tagata ta'ito'atasi le tu'ua to'atasi ma e leai se fa'amoemoega po'o se uiga manino i le olaga.
2. Pule i le Ola e aunoa ma le Lotoalofa: O le faafeagai lea o le pule i le ola e aunoa ma le manatu faapito, o lenei ituaiga e tupu pe a maualuga tele le tulaga o le mafutaga faaleagafesootai, e manaomia ai tagata taitoatasi e ositaulagaina i latou lava mo le manuia o le vaega po o le nuu.
3. Pule i le Ola e Le'i Fa'atinoa: E tupu lenei ituaiga i tulaga o le anomie, lea e leai ai pe leai fo'i ni tulafono fa'aagafesootai, ma tu'ua ai le tagata e lagona le fenumiai ma leai se ta'iala i le olaga.
4. Pule i le Ola e Fa'afuase'i Ona Tutupu: E tupu pe a soona fai tulafono fa'aagafesootai, ma lagona ai e le tagata le mamafa tele i tulafono po'o ni fa'atonuga e matua faigata tele.
A'oa'oga ma Lotu
Sa matuā naunau foʻi Durkheim i le matafaioi a aʻoaʻoga ma lotu i le fausiaina ma le tausiga o le sosaiete. Sa ia vaʻaia le aʻoaʻoga o se meafaigaluega taua mo le tuʻuina atu o aganuʻu ma tulaga faʻatauaina faʻatasi mai le tasi tupulaga i le isi. I lana tusi “L'éducation morale” (1902), na faʻamatala ai e Durkheim le auala e lē gata ai le aʻoaʻoga i le poto faʻaleaʻoaʻoga, ae faʻapea foʻi i le fausiaina o amioga mama ma le va fealoaʻi e lagolago ai le felagolagomaʻi faʻaagafesootai.
I lana galuega i mataupu faalelotu, aemaise lava i lana tusi “Les formes élémentaires de la vie religieuse” (1912), na suʻesuʻeina ai e Durkheim le lotu o se mea moni faʻaagafesootai e iai sona faatosinaga malosi e autasi ai le sosaiete. Na ia faamamafaina o le lotu o se faailoaga autu o le galulue faatasi ma le lotogatasi faaagafesootai, lea e fesoasoani ai sauniga ma talitonuga e faamalosia ai sootaga faaagafesootai ma maua ai le uiga faʻatasi.
Le Taua o Durkheim i le Sosiolosi Faʻaonaponei
E ui ina sa atiaeina aʻoaʻoga a Durkheim i le silia ma le seneturi talu ai, ae o ana sao i le sosaiete o loʻo tumau pea lona tāua i aso nei. O ana manatu i mea moni faʻaagafesootai, lotogatasi faʻaagafesootai, anomie, ma aʻoaʻoga o loʻo faʻaaogaina pea e tagata suʻesuʻe sosaiete e iloilo ai mea tutupu faʻaagafesootai i aso nei. Mo se faʻataʻitaʻiga, o le aʻoaʻoga anomie o loʻo tumau pea lona tāua i le malamalama i faʻafitauli faʻaagafesootai e mafua mai i suiga vave i tekinolosi ma le tamaoaiga.
O le fa'amamafa a Durkheim i le taua o le metotia fa'asaienisi i su'esu'ega lautele na fa'ata'atia ai le fa'avae mo le sosaiete o se matā'upu fa'alea'oa'oga fa'aaloalogia. O ona manatu na fa'amamafa ai le mana'omia ona mafaufau i mea mai fafo i le su'esu'eina o amioga lautele ma fa'amalosia ai se auala fa'amaoni ma fa'atino i su'esu'ega lautele.
E le gata i lea, o le taulaʻi atu i le lotogatasi faʻaagafesootai ma le galuega faʻapitoa o faʻalapotopotoga faʻaagafesootai o loʻo tumau pea le tāua tele i le tulaga o mataupu faigata o aganuʻu eseese, faʻavaomalo, ma le tuʻufaʻatasia faʻaagafesootai i sosaiete faʻaonaponei.
I'uga
Sa faia e Emile Durkheim ni sao taua i le atinaʻeina o le sosaiete o se matāʻupu e aogā. E ala i manatu e pei o mea moni faʻaagafesootai, lotogatasi faʻaagafesootai, anomie, ma matafaioi o aʻoaʻoga ma lotu, na saunia ai e Durkheim se malamalamaga loloto i le auala e galulue ai ma fegalegaleai ai sosaiete. O le tāua o ana aʻoaʻoga i suʻesuʻega faʻaagafesootai i aso nei e faʻailoa mai ai o lona talatuu o le a faʻaauau pea ona aʻafia ai le auala tatou te malamalama ai i faiga faʻaagafesootai ma fausaga faʻaagafesootai mo se taimi umi a sau.