O le talitonuga a Max Weber i gaioiga fa'aagafesootai

O le A'oa'oga a Max Weber i Gaioiga Lautele

O Max Weber (1864–1920) o se tasi o tagata e sili ona tāua i le sosaiete faʻaonaponei. O ana sao e lē gata i ana suʻesuʻega i faiga faʻapulega, lotu, ma le tamaoaiga, ae faʻapea foʻi i lona malamalama i gaioiga a tagata i le soifuaga faʻaagafesootai. O se tasi o manatu autū a Weber o le aʻoaʻoga o gaioiga faʻaagafesootai, o se faʻavae e faʻamatalaina ai le auala e gaoioi ai tagata taʻitoʻatasi e ala i le mafaufau i uiga ma faʻasinomaga faʻapitoa i isi. E ala i lenei aʻoaʻoga, na fesoasoani ai Weber i le sosaiete e sili atu nai lo le na o le faʻamatalaina o fausaga faʻaagafesootai i le malamalama i uunaʻiga ma uiga o loʻo i tua atu o gaioiga a tagata.

Gaioiga lautele: o le fatu lea o mafaufauga a Weber

E tusa ai ma le manatu o Weber, e lē mafai ona ta’ua gaoioiga uma a tagata o ni “gaioiga fa’aagafesootai.” E na’o le avea o se gaioiga ma se gaioiga fa’aagafesootai pe afai e iai sona uiga fa’apitoa mo le tagata fai ma e fa’asino i ai—moni pe mafaufauina—i isi. O lona uiga na fa’amamafa e Weber o gaioiga fa’aagafesootai e lē na’o se gaioiga fa’aletino, o se masaniga otometi, po’o se tali fa’alenatura. O le mea e tāua o le auala e fa’auigaina ai e le tagata fai ana gaioiga ma le auala e amana’ia ai gaioiga po’o fa’amoemoega a isi.

Mo se faʻataʻitaʻiga, o le tatalaina e se tasi o se faamalu i le timu atonu o se gaioiga aogā e ʻalofia ai le susu—atonu o se gaioiga masani a le tagata lava ia. Peitaʻi, afai latou te tatalaina le faamalu ona latou te mananaʻo e foliga lelei i a latou paʻaga pe foliga faʻapolofesa i o latou pule, o lona uiga o la latou gaioiga e iai se faʻasinomaga manino i le va fealoaʻi. O le mea lea, o le taulaʻiga a Weber e lē gata i le "mea ua faia," ae o le "aisea ma mo ai ua faia ai le gaioiga."

Verstehen: malamalama i le uiga mai totonu

E masani ona fesootaʻi le auala a Weber ma le manatu o Verstehen (Siamani: "malamalama"). O Verstehen o se metotia faʻamatala mo le malamalama i gaioiga faʻaagafesootai e ala i le taumafai e puʻeina le uiga o loʻo faʻamoemoe i ai tagata faʻatino. Na finau Weber e le lava le faʻasoa o tagata i le na o le aoina o faʻamaumauga faʻamaufaʻailoga poʻo le faʻamatalaina o amioga a tagata e ala i tulafono lautele e pei o saienisi faʻalenatura. E tatau ona mafai e le faʻasoa o tagata ona faʻamatalaina uunaʻiga, sini, ma auala e malamalama ai tagata taʻitoʻatasi i lo latou lalolagi faʻaagafesootai.

Peita’i, o le malamalamaga a Weber e lē na’o se taumatematega. Na ia fa’amamafaina le mana’omia o ni fa’amatalaga talafeagai ma tali atu, mo se fa’ata’ita’iga e ala i le toe fausiaina o fa’amoemoega e fa’avae i luga o le tulaga fa’aagafesootai, pepa aloaia, fa’atalatalanoaga, ma sootaga talafeagai i le va o mafua’aga ma a’afiaga. O lea la, ua tu’ufa’atasia ai e Verstehen le fa’amatalaina o le uiga ma le au’ili’iliga fa’asaienisi.

Eseesega i le va o Weber, Durkheim ma Marx

Ina ia malamalama i le tulaga o Weber, e taua le tilotilo i ona eseesega mai isi tagata. Sa masani ona faamamafa e Émile Durkheim "mea moni faaagafesootai" ia e iai i fafo atu ma taofia ai tagata taitoatasi (e pei o tu ma aga masani, tulafono, ma faalapotopotoga). Sa faamamafa e Karl Marx feeseeseaiga o vasega ma le fausaga tau tamaoaiga o ni mea autu e mafua ai suiga faaagafesootai. E lei teena e Weber le fausaga, ae na ia tautino mai e le mafai ona malamalama i le fausaga faaagafesootai e aunoa ma le mafaufau i gaioiga a tagata taitoatasi ma uiga e faapipii atu e tagata taitoatasi i na gaioiga.

I se isi faaupuga, ua tuu e Weber le tagata lava ia o le amataga o le auiliiliga, ae le o se tagata tutoatasi—ae o se tagata e fesootai i taimi uma i se fesoʻotaʻiga o fegalegaleaiga faʻaagafesootai, agaifanua, tulaga faatauaina, ma le pule.

E fa ituaiga lelei o gaioiga fa'aagafesootai

O se tasi o sao sili a Weber o lana fa'avasegaga o ituaiga e fa o gaioiga fa'aagafesootai. Na ta'ua e Weber nei mea o "ituaiga lelei," o fa'ata'ita'iga fa'avae e fesoasoani e fa'amatala ai le mea moni, e ui lava i le olaga moni, o gaioiga a tagata e masani ona fa'afefiloi ma le tele o ituaiga.

1. Gaioiga fa'apitoa fa'apitoa (Zweckrational)
O se gaioiga e faʻavae i luga o fuafuaga faʻapitoa e uiga i sini ma le auala sili ona lelei e ausia ai. E mafaufau le tagata fai ata i filifiliga eseese, fuafua lelei ma leaga, ma filifili le fuafuaga sili ona aoga.

Faataitaiga: O se tagata fai pisinisi e atiina ae se fuafuaga tau maketi e faavae i luga o suesuega o le maketi e faateleina ai faatau. Na te filifilia le metotia na te manatu e sili ona aoga ma itiiti le lamatiaga.

2. Gaioiga fa'atatau i le taua (Wertrational)
O lenei gaioiga e tumau pea lona mafaufau lelei, ae o lona uunaʻiga e lē o le aogā, ae o le tautino atu i tulaga faatauaina ua manatu e moni, paia, po o le aogā. E faia e le tagata solitulafono se gaioiga ona o le talitonuga maumaututu, e ui lava e ono afaina tele ai le taunuuga.

Faataitaiga: e avea se tasi ma se tagata e ofo fua lana galuega i se nofoaga o se mala e le mo lona lava manuia, ae ona ua latou lagona o le fesoasoani i isi o se matafaioi tau amio.

3. Gaioiga Fa'alagona (Affectual)
O gaioiga fa'alagona e fa'aosofia e lagona po'o ni lagona fa'afuase'i, e pei o le ita, alofa, fefe, po'o le fa'anoanoa. O le mafaufau fa'apitoa e masani ona vaivai, aua o gaioiga e mafua mai i se pa'ū o lagona.

Faataitaiga: E alaga se tasi i le galuega ona o loo i ai i le atuatuvale tele. O loo latou faia ni amioga faalelagona, ae le o ni sini mo se taimi umi.

4. Gaioiga masani
O gaioiga masani e faia ona o agaifanua ua leva ona mauaa. O le tagata e faia amioga e tusa ai ma agaifanua, faiga masani, poʻo le tofi faʻaleaganuu e aunoa ma se mafaufauga loloto.

Faataitaiga: e faia e tagata ni sauniga patino i tausaga taitasi aua "sa faapea lava i taimi uma," e ui lava o nisi tagata atonu ua le toe malamalama i mafuaaga muamua.

O nei ituaiga e fa e fesoasoani ia i tatou e faitau ma le ma’ai amioga fa’aagafesootai: pe ua fuafuaina ma le fa’aeteete le gaioiga, pe fa’amalosia e tulaga tau amio, pe fa’aosofia e lagona, pe na’o le mulimuli i tu ma agaifanua?

Fa'amatala ma le fa'aonaponei

O le aʻoaʻoga a Weber e uiga i gaioiga faʻaagafesootai e fesoʻotaʻi vavalalata ma lona manatu o le faʻamatalaina o mea i le sosaiete faʻaonaponei. Na vaʻaia e Weber le faʻaonaponei o se faʻagasologa o le faʻateleina o le pulea o gaioiga faʻapitoa ma mea faigaluega i vaega eseese: tamaoaiga, tulafono, pulega, aʻoaʻoga, ma e oʻo lava i le olaga i aso faisoo. O le atinaʻeina o le faiga faʻapisinisi, faiga faʻapulega, ma le saienisi na faʻamalosia ai tagata e iloilo le lalolagi i tulaga o le lelei, le mafai ona vavaloina, ma le pulea.

Peita’i, na lapata’i mai fo’i Weber e uiga i le “pa u’amea” o le fa’aonaponei: a o’o ina pulea e le mafaufau fa’apitoa, e lamatia ai le soifuaga o le tagata i le mago, maileia i tulafono, faiga, ma mana’oga mo le lelei e fa’aitiitia ai le sa’olotoga ma le uiga. I lenei tulaga, o le a’oa’oga o gaioiga fa’aagafesootai e fa’amatalaina ai le auala e mafai ai e le fa’atulagaga o gaioiga a le tagata ona sui mai tulaga fa’atauaina ma agaifanua i fuafuaga fa’apitoa.

Le taua o le teoria o gaioiga faʻaagafesootai i le olaga i aso nei

O loo tumau pea le tāua o le aʻoaʻoga a Weber mo le malamalama i mea o loo tutupu i aso nei. Mo se faʻataʻitaʻiga, i totonu o galuega faʻaonaponei, e tele gaioiga e taʻitaʻia e sini, faʻailoga o le faʻatinoga, ma faiga o iloiloga—o se faʻataʻitaʻiga malosi o le mafaufau lelei. I se isi itu, o gaioiga faʻaagafesootai, gaioiga tau siʻosiʻomaga, ma gaioiga agaalofa e faʻaalia ai gaioiga e faʻatatau i taua. O loʻo faʻaalia foʻi e ala o faasalalauga faaagafesootai se faʻafefiloi o ituaiga eseese o gaioiga: e mafai e tagata ona lafoina se faʻasalalauga o se fuafuaga faʻailoga patino (meafaifaaili), ona o le talitonuga tau amio (taua), ona o lagona faʻafuaseʻi (lagona), pe na o le mulimuli i aga masani (masani faʻatekinolosi masani).

E aogā foʻi lenei aʻoaʻoga mo le malamalama i feeseeseaiga faʻaagafesootai: e masani lava ona lē gata i mea faitino e fiafia i ai, ae faʻapea foʻi i feteʻenaʻiga o uiga, tulaga faatauaina, ma auala e vaʻai ai i le lalolagi. O le malamalama i uunaʻiga mo gaioiga, e mafai ai ona sili atu le agaalofa o talanoaga faʻaagafesootai ma sili atu ona moni fofo.

Fa'ato'a

O le aʻoaʻoga a Max Weber i gaioiga faʻaagafesootai e faʻavae ai le uiga faʻapitoa ma le faʻasinomaga faʻaagafesootai o le ki lea i le malamalama i le sosaiete. I le faʻaaogaina o le metotia a Verstehen, na faʻamalosia ai e Weber le sosaiete e faʻamatalaina gaioiga a tagata mai le vaaiga a le tagata fai e aunoa ma le tuʻua o suʻesuʻega faasaienisi. O lana faʻavasegaga o ituaiga e fa o gaioiga faʻaagafesootai—o le mafaufau faʻapitoa, le mafaufau faʻapitoa e faʻatatau i taua, le mafaufau faʻapitoa, ma le mafaufau faʻapitoa masani—e maua ai se meafaigaluega mamana mo le faʻamatalaina o amioga faʻaagafesootai i le tele o tulaga.

I le lalolagi faʻaonaponei ua faʻateleina le mafaufau lelei ma le fuaina lelei i aso nei, o mafaufauga a Weber o se faʻamanatuga e faʻapea, e le naʻo se mea e tasi le gaioiga a le tagata: i tua atu o faʻaiuga, masaniga, ma tali atu, e iai lava uiga e faʻatulaga ai le auala tatou te nonofo faʻatasi ai. O le aʻoaʻoga o gaioiga faʻaagafesootai e le naʻo se manatu faʻaleaʻoaʻoga, ae o se tioata foʻi mo le malamalama ia i tatou lava o ni tagata faʻaagafesootai o loʻo fefaʻatalanoa pea i sini, tulaga faatauaina, lagona, ma agaifanua i le olaga i aso faisoo.

Taofi faamatalaga