Aafiaga fa'aagafesootai i faiga fa'avae tau a'oa'oga

Aafiaga o le Sosiolosia i le Faiga Faavae o Aoaoga

E lē tu to’atasi lava le a’oa’oga o se galuega fa’atino i totonu o le potua’oga o le a’oa’oina ma le a’oa’oina. E feso’ota’i pea ma fausaga fa’aagafesootai, tulaga fa’aleaganuu, sootaga fa’alemalo, ma tulaga tau tamaoaiga ma fa’apolokiki e fa’atulaga ai le sosaiete. O le mea lea, o faiga fa’avae tau a’oa’oga—mai mataupu aoaoina ma faiga iloiloga i le fa’atupeina ma le pulega o a’oga—o ni fa’ai’uga fa’aagafesootai e i ai ni a’afiaga tetele. O iinei e sau ai le sosaiete: fesoasoani i le au faia tulafono e fa’amatala mea moni fa’aagafesootai, malamalama i mea e lē tutusa, ma mamanuina ni fa’alavelave e fa’amautinoa ai o le a’oa’oga o se auala mo le fe’avea’i fa’aagafesootai, ae lē na o se meafaigaluega e toe gaosia ai le fa’aletonu.

A'oa'oga o se Fa'alapotopotoga Lautele

Mai se vaaiga fa'aagafesootai, o a'oga o ni fa'alapotopotoga fa'aagafesootai e iai ni galuega fa'aalia (sini fa'apitoa), e pei o le fesiita'iga o le malamalama ma tomai, ma galuega natia (a'afiaga e le tu'usa'o), e pei o le fa'avaeina o a'oa'iga, le fa'atinoina o tu ma aga masani, ma le filifiliga fa'aagafesootai. O le faiga fa'avae fa'alea'oa'oga e fuafua ai le fa'atinoina o nei galuega. Mo se fa'ata'ita'iga, o faiga fa'avae e fa'amamafa ai suega maualuluga e ono fa'ateleina ai le tali atu, ae iai fo'i ni a'afiaga natia e pei o le a'oa'oina e fa'atatau i vasega (a'oa'o atu i le suega), popolega fa'alemafaufau, po'o le fa'ateleina o auaunaga a'oa'oga e fa'alauteleina ai le va i le va o vaega fa'aagafesootai.

Ua faamanatu mai e le Sociology ia i tatou e faapea, e lē faaituau faalapotopotoga faaleaoaoga. E iai a latou tulaga faatauaina faapitoa—e uiga i mea e ta’ua o le “atamai,” “ausia,” ma le “aganuu”—e masani ona ogatasi ma vaega lautele e pulea. O le mea lea, e manaʻomia e faiga faavae ona foia ma le iloa faailoga tagata faalapotopotoga ma ia mautinoa o aoga e aoga mo vaega uma i le sosaiete.

Le Lē Tutusa o le Va fealoa'i ma le Avanoa i A'oa'oga

O se tasi o aafiaga sili ona manino o le faiga fa'avae o a'oa'oga fa'aagafesootai o le fa'atalanoaina lea o le le tutusa o avanoa. O mea e pei o le vasega fa'aagafesootai, nofoaga fa'afanua, itupa, fa'aletonu, ma le talaaga fa'ale-aganu'u po'o aganu'u e mafai ona a'afia ai avanoa o se tamaititi e auai i le a'oga, fa'aauau pea, ma manuia. O faiga fa'avae e foliga mai "tutusa mo tagata uma" e masani ona fa'amaonia le le tutusa ona latou te le amana'iaina ni amataga eseese.

Mo se faʻataʻitaʻiga, o faiga faʻavae o sone poʻo faiga ulufale e faʻavae i luga o eria atonu e faʻamoemoe mo le tutusa, ae o lo latou aoga e faʻalagolago tele i le tufatufaina atu o le tulaga lelei o aʻoga. Afai o aʻoga maualuluga e faʻapotopoto i totonu o taulaga ae leai ni fale ma faiaʻoga i pitonuu, e mafai e sone ona faʻamalosia ai le le tutusa. O se vaʻaiga faʻaagafesootai e manaʻomia ai faiga faʻavae tauia: tufatufaina tutusa o punaoa, faʻamalosiʻau mo le tuʻuina atu o faiaʻoga i nofoaga maotua, lagolago i felauaiga, sikolasipi e faʻavae i manaʻoga, ma le tuʻuina atu o auaunaga lagolago e pei o meaʻai, soifua maloloina, ma le lagolago faʻaagafesootai.

Mataupu Aoaoina, Aganuu, ma le Faasinomaga

E lē gata o loo iai i le mataupu aoaoina ni mea tau aʻoaʻoga ae faʻapea foʻi ona faʻatulagaina ai faasinomaga ma manatu o tagatanuʻu. O le sosaiete o aʻoaʻoga e faʻamamafaina ai le taua o le "talafeagai faʻaleaganuu": o le tele o mea o loo i totonu o le vasega e atagia ai mea moni faʻaagafesootai a tamaiti aʻoga ma faʻatauaina ai le eseesega faʻaleaganuu. Afai e taulaʻi tele le mataupu aoaoina i le aganuʻu pule, e mafai e tamaiti aʻoga mai vaega toʻaitiiti ona lagona le tuʻua toʻatasi, ma atonu e lē iloa o latou aafiaga o le olaga o se malamalama moni.

O aafiaga o le faiga faavae o le manaʻomia lea o se mataupu aoaoina e aofia ai tagata uma e le gata ina faʻaopoopoina ai le autu o le "eseesega" i se tulaga faʻatusa, ae faʻapipiʻiina i auala faʻafaiaoga, filifilia o faʻataʻitaʻiga, ma le atinaʻeina o mea e aʻoaʻo ai. O le faʻamalosia o le tusitusi faʻaleaganuu, aʻoaʻoga faʻale-aganuʻu eseese, ma aʻoaʻoga amio e manaʻomia foʻi ona mamanuina ma le faʻaeteete—e le o ni faʻaupuga tau amio, ae o ni tomai faʻaagafesootai mo le ola ai i se sosaiete e tele ituaiga ma faʻatemokalasi.

A'oga o ni Malae Ta'alo o Sootaga Fa'a-pulega

O le vaaiga feteenai i totonu o le sosaiete e vaʻaia ai aʻoga o se malae o fegalegaleaiga faʻapulea: o ai e faʻatulagaina tulaga faʻatonuina, o ai e manuia ai, ma o ai e faʻalologo. O faiga faʻavae tau aʻoaʻoga e masani ona atagia mai ai fefaʻatauaʻiga i le va o manaʻoga eseese—le setete, le maketi, vaega faʻapolofesa, ma le sosaiete. Mo se faʻataʻitaʻiga, o le faʻapitoaina o aʻoaʻoga poʻo le faʻalauteleina o aʻoga e totogifua e ono faʻateleina ai filifiliga mo nisi, ae faʻamalosia ai foʻi le faʻavasegaina faʻaagafesootai: aʻoga "taugata ma sili atu" mo le vasega ogatotonu maualuga, aʻoga "taugofie ma le le lava" mo vaega vaivai.

Ua fa'amamafa mai e le Sociology e fa'apea afai e va'aia le a'oa'oga o se oloa, o le avanoa ma le lelei e masani ona mulimuli i le malosi fa'atau. O le mea lea, e mana'omia e faiga fa'avae ona puipuia le a'oa'oga o se mea lelei lautele e ala i le lava o le fa'atupeina e le setete, fa'atonutonuina o tau, ma le fa'amautinoaina o tulaga maualalo o le lelei. O le mata'ituina o faiga fa'apitoa—e pei o totogifuapauina natia po'o filifiliga fa'ailoga tagata—o se vaega taua o faiga fa'avae tutusa.

A'oa'oga, Fegalegaleaiga Lautele, ma le Toe Fa'atupuina o le Lē Tutusa

O se tasi o tala mamana e uiga i le aʻoaʻoga o lona avea lea ma "apefaʻi mo le femalagaʻiga faʻaagafesootai." Peitaʻi, ua lapataʻi mai le sosaiete e mafai foʻi e le aʻoaʻoga ona toe gaosia le lē tutusa. O le manatu o le tamaoaiga faʻaleaganuu e fautua mai ai o tamaiti mai aiga aʻoaʻoina e masani ona i ai le gagana, masaniga suʻesuʻe, avanoa i tusi, ma le lagolago faʻaleaʻoaʻoga e sili atu ona ogatasi ma manaʻoga o le aʻoga. O le iʻuga, o faiga faʻavae e faʻamamafa ai le tauvaga ma le ausia e aunoa ma le lagolago faʻamaonia e mafai ona faʻaalia ai taunuʻuga faʻaleaʻoaʻoga e "tauleleia," e ui lava e le o tamaiti aʻoga uma e amata mai le laina faʻavae e tasi.

O fa'ai'uga o faiga fa'avae o nei sailiiliga ua fa'amamafaina ai le taua o fa'alavelave vave ma le tele o vaega: a'oa'oga lelei mo tamaiti laiti, polokalame fa'aleaiga mo le faitau ma le tusitusi, auai o matua e le fa'amasinoina, fa'amalosia o auaunaga ta'ita'i ma fautuaga, ma se faiga fa'aleleia agaalofa. E le gata i lea, e mana'omia e iloiloga a tamaiti a'oga ona iloilo le fa'agasologa ma le alualu i luma, ae le na'o le i'uga mulimuli, ina ia puipuia ai a'oga mai le avea ma "masini filifilia" e fa'ate'aina ai i latou e mana'omia le lagolago.

O le Matafaioi a Faiaʻoga ma le Siosiomaga o le Aʻoga

E fa’amamafa fo’i e le Sociology e fa’apea, o le faiga fa’avae tau a’oa’oga e le gata i pepa aloaia, ae fa’apea fo’i i faiga fa’aagafesootai i a’oga. E le na’o faia’oga e fa’atinoina le mataupu a’oa’oga; o i latou o ni tagata fa’atino fa’aagafesootai e fegalegaleai ma tamaiti a’oga e ala i fa’amoemoega, fa’ailoga, ma iloiloga. O mea tutupu e pei o le aafiaga o le Pygmalion (o fa’amoemoega a faia’oga e a’afia ai le ausia o tamaiti a’oga) ma le fa’ailogaina (fa’ailogaina o tamaiti a’oga o ni "fa’apiopio," "faigata," po’o le "le mafai") e fa’aalia ai o faiga fa’avae mo le fa’aleleia atili o le lelei e tatau ona mafaufau i le itu tau fegalegaleaiga.

O le mea lea, e manaʻomia e faiga faʻavae mo aʻoaʻoga faʻafaiaʻoga ona aofia ai tomai faʻaleaʻoaʻoga ma agafesootai: malamalama i le faʻaituʻau, se auala e aofia ai tagata uma, pulega o potuaoga e le faʻasauā, ma le mafai ona aʻoaʻo atu i se siosiomaga faʻale-aganuʻu eseese. O se siosiomaga faʻaleaʻoaʻoga e saoloto mai le faʻasauā, sauāga, ma le faʻailoga tagata o se mea faʻaagafesootai e aʻafia ai taunuʻuga o le aʻoaʻoina.

Auai o le Malo ma le Pulega o Aoaoga

O le faiga fa'avae aoga e mana'omia ai le fa'amaoniaina o le sosaiete. O le Sosaiete e ofoina atu se fa'avae mo le malamalama i le auai o le lautele: o ai e iai sona leo i le faia o fa'ai'uga—matua, tamaiti a'oga, nu'u i le lotoifale, fa'alapotopotoga fa'ale-sosaiete, po'o le pulega fa'apulega. Afai e faia faiga fa'avae mai luga i lalo e aunoa ma se talanoaga, e mafai ona tula'i mai ai tete'e fa'aagafesootai, e fa'avaivaia le fa'atinoina, ma e le ausia sini o faiga fa'avae.

O le uiga o le manaʻomia lea o le pulega faʻatasi. O fonotaga a aʻoga, feutagaiga a le lautele, faʻamatalaga manino o le paketi, ma auala e tali atu ai i faitioga e mafai ona fesoasoani i faiga faʻavae ia sili atu ona nofouta i manaʻoga faʻalotoifale. Peitaʻi, e tatau foʻi ona aofia ai tagata uma i le auai, ae le o le pulea e vaega e sili ona leotele pe faʻamalosia. E tatau i faiga faʻavae ona aofia ai vaega vaivai ma faʻamalosia lo latou gafatia e auai.

Fa'ato'a

O aafiaga o le sosaiete mo le faiga faavae o aoaoga o loo taoto i lona gafatia e faaalia ai o le aoaoga o se faagasologa faaagafesootai e tumu i mea e fiafia i ai, tulaga faatauaina, ma fausaga o le le tutusa. I le faaaogaina o se tioata faaagafesootai, e mafai e le au faia tulafono ona iloa o le tutusa e le gata i le tatalaina o avanoa, ae faapea foi i le faamautinoaina o le lelei, le talafeagai faaleaganuu, le tonu o le faagasologa, ma le puipuiga mo vaega vaivai. I le iuga, o le faiga faavae lelei o aoaoga o se tasi e le gata ina faaleleia atili ai togi ae faamalosia ai foi le lotogatasi faaagafesootai, faalauteleina avanoa i le olaga, ma faatulaga ai tagatanuu e mafai ona nonofo faatasi ma le mamalu i se sosaiete eseese.

Afai e te manaʻo ai, e mafai ona ou fetuʻunaʻi lenei tusiga i le tulaga faʻa-Initonesia i se tulaga patino (mo se faʻataʻitaʻiga, o le paʻi atu i le faʻatulagaina o fanua, le Aʻoaʻoga Tutoʻatasi, aʻoga tumaoti-aʻoga a le malo, poʻo le va o nuʻu i tua ma taulaga) pe faʻaopoopo ni upusii i aʻoaʻoga faʻaagafesootai (Durkheim, Bourdieu, Bowles & Gintis, ma isi).

Taofi faamatalaga