Aiseā Tatou te Moemiti ai ma Lona Uiga
Ua leva ona tosina mai tagata i miti mo le tele o afe tausaga, ma musuia ai faatufugaga, aganuu, ma suesuega faasaienisi. I le olaga o le moe, e fatuina e o tatou mafaufau ni tala faigata, e masani ona uiga ese e mafai ona faatofuina atoatoa ai i tatou, e ui lava i lo latou natura e le moni. Ae aisea tatou te moemiti ai, ma o le a le uiga o nei malaga i le po? O le saienisi o miti, e tuufaatasia ai vaega e pei o le mafaufau, neuroscience, ma filosofia, e saili e tali nei fesili loloto, e ui lava o loo tumau pea le tele o mea lilo.
O Le Natura o Miti
O miti o ni faasologa o ata, manatu, lagona, ma lagona e masani ona tutupu faafuaseʻi i nisi o vaega o le moe. O le tele o miti e tutupu i le taimi o le Rapid Eye Movement (REM) lea e maualuga ai le gaioiga o le faiʻai ma e foliga tutusa ma le ala. O le moe REM e masani ona amata pe a ma le 90 minute talu ona moe ma e faasolosolo malie i le po atoa. O vaega e le o le REM e aofia ai foi le miti, e ui o nei miti e masani ona le o manino ma faalelagona.
A'oa'oga i le Mafua'aga Tatou te Moemiti ai
O le Manatu Fa'avae o le Fa'agaoioiga-Fa'atulagaina
Na fautuaina e foma'i mafaufau o Harvard o John Allan Hobson ma Robert McCarley i le faaiuga o le vaitau o le 1970, o lenei manatu faavae o lo'o fautua mai ai o miti o se taunuuga o gaioiga fa'afuase'i o neula i le fai'ai i le taimi o le moe REM. E tusa ai ma lenei manatu faavae, e taumafai le fai'ai e fa'apotopoto ma fa'amatalaina lenei gaioiga, ma o'o atu ai i le fatuina o se tala, e tusa lava po'o le a le fevaevaea'i pe uiga ese.
O le A'oa'oga o le Fa'agasologa o Fa'amatalaga
O lenei talitonuga e faʻapea o le miti e fesoasoani e faʻavasega ma teu ai aafiaga ma lagona o le aso. Atonu e fesoasoani miti i le faʻamautuina o manatuaga, fesoasoani i le foʻia o faʻafitauli ma le faʻatonutonuina o lagona. I le taimi o le moe REM, e pisi le faiʻai i le faʻagasoloina o faʻamatalaga, faʻatulagaina o manatuaga, ma atonu e lafoaʻi faʻamatalaga e le taua.
O le Va'aiga Fa'apitoa o le Mafaufau
O Sigmund Freud, o se tasi o tagata suʻesuʻe muamua ma sili ona lauiloa i le suʻesuʻeina o miti, na ia fautuaina o miti o se faʻaaliga o o tatou manaʻoga ma mafaufauga lē iloa. I lana tusi "The Interpretation of Dreams," na fautua mai ai Freud o miti o le "auala tautupu i le lē iloa," e maua ai se malamalamaaga i o tatou manaʻoga ma popolega lilo. Na faaopoopo mai Carl Jung, o le tagata o le vaitaimi o Freud, e aofia ai foʻi i miti elemene lē iloa faʻatasi, e pei o archetypes.
O le A'oa'oga o le Fa'ata'ita'iga o Lamatiaga
O Antti Revonsuo, o se saienitisi mafaufau mai Finelani, e talitonu o miti e iai sona faʻamoemoega faʻa-evolusione. O lenei aʻoaʻoga e faʻapea mai o miti na faʻatupuina e avea o se auala e faʻataʻitaʻi ai ni taufaʻamataʻu ma faʻataʻitaʻi ai ni metotia e ola ai. O le oʻo i ni tulaga matautia poʻo ni faigata i le nofoaga saogalemu o le moe, e mafai ai e tagata anamua ona sili atu le gafatia i le taulimaina o taufaʻamataʻu ma luʻitau moni o le olaga.
O le Mataupu ma le Uiga o Miti
E ui e eseese aʻoaʻoga e uiga i le faʻamoemoega o le miti, ae o le faʻamatalaina o miti o se tomai e fiafia i ai le toʻatele. E ui o nisi faʻatusa o miti e foliga mai e lautele, e aʻafia i aganuʻu, mea ola, ma aafiaga faʻatasi a tagata, ae o le tele o ia mea e tumau pea le loloto o le tagata lava ia. Mo se faʻataʻitaʻiga, e ui atonu e moemiti se tasi e uiga i le lele ma lagona le fiafia tele, ae atonu e lagona e le isi le fefe.
O le faʻamatalaina o miti e aofia ai le vaʻavaʻai i mea o loʻo i totonu, lagona, ma le talaaga patino o le tagata moemiti. O autu masani o miti, e pei o le paʻuʻū, tuliloaina, poʻo le lele, e ono i ai ni uiga eseese. O le paʻuʻū e mafai ona faʻatusalia ai le leai o se pulea, ae o le tuliloaina atonu e faʻaalia ai le ʻalofia o faʻafitauli. O le uiga autū o loʻo taoto i le mafaufau loloto ma le iloaina o le auala e fesootaʻi ai nei elemene ma tulaga o le olaga o le tagata lava ia.
O le Aafiaga o Miti i le Olaga A'e
E mafai e miti ona fa'a'afia o tatou olaga i le ala i auala eseese. O miti po'o miti taufaafefe e olaola ma tumu i lagona e ono tumau pea, ma a'afia ai o tatou lagona ma amioga i le aso atoa. Ua fa'aalia e su'esu'ega e mafai e miti ona a'afia ai le fatufatuga, ma le tele o saienitisi, tusiata, ma tusitala o lo'o fa'atatauina ni alualu i luma taua i musumusuga i le po. Mo se fa'ata'ita'iga, o le fausaga o le molekiu benzene ma le tele o ata vali e le masani ai a Salvador Dalí ua fai mai na musuia e miti.
Miti Malamalama: Pulea le Lalolagi o Miti
O nisi tagata e oo i le miti malamalama, lea latou te iloa ai o loo latou moemiti ma, i se tulaga, e mafai ona latou pulea le ala o le miti. O le miti malamalama e fautua mai ai se tuufaatasiga mataʻina o faiga iloa ma le le iloa ma ua suʻesuʻeina mo ona aogā e ono maua, e pei o le toe malosi mai miti taufaafefe, faʻaleleia atili o le fatufatuaʻi, ma le foia o faafitauli.
Miti Fa'afefe ma Fa'alavelave: Pe a Fa'aletonu Miti
E lē o miti uma e manaia; o miti taufaafefe o miti fa'anoanoa ia e mafai ona mafua ai le popole tele ma fa'alavelave i le moe. E masani ona mafua miti taufaafefe mai le atuatuvale, manu'a, po'o ni fa'afitauli tau mafaufau e le'i fo'ia. I nisi tulaga, e masani ona tutupu miti taufaafefe ma ogaoga, ma o'o atu ai i tulaga e pei o le fa'alavelave o miti taufaafefe po'o le fa'alavelave o le atuatuvale pe a uma le fa'alavelave (PTSD).
O isi faʻalavelave moe e aofia ai miti e aofia ai:
– Pēpē o le Moe: O se tulaga e lē mafai ai e le tagata ona gaoioi pe tautala mo sina taimi a o moe pe a ala foʻi, e masani ona o faatasi ma ni faʻaaliga mataʻutia.
– Fa'aletonu o Amioga o le Moe REM: E iloa i le fa'atinoina o miti, e ono o'o atu ai i manu'a.
O Aga'iga'i i Luma Fa'asaienisi o le Neura i Su'esu'ega o Miti
Ua saunia e le neuroscience faʻaonaponei ni meafaigaluega e mataʻituina ma iloilo ai gaioiga a le faiʻai i le taimi o le moe, ma maua ai ni malamalamaaga i le lalolagi lilo o miti. O metotia faʻa-neuroimaging e pei o le functional magnetic resonance imaging (fMRI) ma le positron emission tomography (PET) scans ua faʻaalia ai o miti e aofia ai vaega eseese o le faiʻai, aemaise lava i latou e fesoʻotaʻi ma lagona, manatua, ma le faʻagasologa o lagona.
O alualu i luma i lenei matata ua fautua mai ai foi e ono i ai se sao o miti i le fesuisuiai o le faiʻai—o le mafai lea e le faiʻai ona suia ma fetuutuunai e ala i le fausiaina o ni fesoʻotaʻiga fou o neula. O lenei mea e faʻamalosia ai le talitonuga e taua tele miti mo le aʻoaʻoina ma le faʻamautuina o manatuaga.
Le Lumanai o Suʻesuʻega o Miti
O le suʻesuʻeina o miti o loʻo tumau pea o se matāʻupu e faʻaauau pea ona suia, e faʻafefiloi ai le poto anamua ma le saienisi faʻaonaponei. O suʻesuʻega i le lumanaʻi e ono tatala ai nisi mea lilo, ma ono oʻo atu ai i ni metotia fou faʻafomaʻi mo tulaga o le soifua maloloina o le mafaufau, faʻaleleia atili o metotia faʻaaʻoaʻoga, ma malamalamaga loloto i le mafaufau o le tagata.
iʻuga
Aiseā tatou te moemiti ai ma le uiga o na miti o ni fesili e faʻaauau pea ona tosina mai ai tagata. Atonu o miti o le auala lea e faʻagasolo ai e o tatou mafaufau faʻamatalaga, o se faiga saogalemu faʻatekonolosi, o se faʻamalama i totonu o lo tatou le iloa, pe na o se oloa o gaioiga faʻafuaseʻi o neula. Po o le a lava lo latou faʻamoemoega autu, o miti e atagia mai ai le lavelave ma le tamaoaiga o le faiʻai o le tagata. Pe o le ofoina atu o se malamalamaaga, musumusuga, pe na o se solaaga i le po, o loʻo tumau pea o se vaega mataʻina o lo tatou olaga, e uunaʻia ai i tatou e suʻesuʻe loloto i le laufanua lautele ma lilo o le mafaufau o le tagata.