Feto'ai e atoatoa le fetuutuunai
O le feto'ai o ni mea se lua e ta'ua o se feto'ai e atoatoa le malosi pe afai o le malosi o le saoasaoa po'o le malosi o le tino o mea ta'itasi a'o le'i feto'ai e tutusa ma le malosi ma le malosi o le tino o mea ta'itasi pe a uma le feto'ai. I se isi faaupuga, o le tulafono o le faasaoina o le saoasaoa ma le tulafono o le faasaoina o le malosi o le tino e fa'aaogaina i feto'ai e atoatoa le malosi. O le fa'aaogaina o le upu elastic e fa'ailoa mai ai a mae'a le feto'ai, e le pipii fa'atasi mea e lua pe le pipii le tasi i le isi ae e feto'ai ese. O le malosi o mea ta'itasi e fa'asaoina.
E fa'asaoina le malosi o mea faitino ta'itasi.
m 1 v 1 + m 2 v 2 = m 1 v 1 ' + m 2 v 2 ' ………………….. Fa'atusatusaga 1.5
E fa'asaoina le malosi fa'atino o mea faitino ta'itasi.
1⁄2 mv 1 2 + 1⁄2 mv 2 2 = 1⁄2 mv 1 ' 2 + 1⁄2 mv 2 ' 2 ………………….. Fa'atusatusaga 1.6
[irp]
E tatau ona filemu le feto'ai atoatoa ma e le fa'atupuina le vevela ona o le fete'ena'iga i le va o mea e lua o lo'o feto'ai. Afai e fa'atupuina le pisa ma le vevela ona o le feto'ai o mea e lua, e le fa'asaoina le malosi fa'atino o mea. O nisi malosiaga fa'atino e liua i le malosi o le leo ma le malosi o le vevela, ae o nisi e liua i le malosi i totonu. O se fa'ata'ita'iga o se feto'ai atoatoa o le feto'ai lea o vaega atomika ma vaega subatomika.
I se faʻafitauli o le fetoʻai atoatoa, afai e iloa le saoasaoa muamua ae le iloa le saoasaoa mulimuli, e le mafai ona foia le faʻafitauli i le naʻo le faʻaaogaina o fua faʻatatau 1.5 ma le 1.6. Mo lenei mafuaʻaga, o fua faʻatatau uma e lua e faʻaaogaina e maua ai isi fua faʻatatau, ia e mafai ona faʻaaogaina e fuafua ai le saoasaoa mulimuli.
Aveese le vaega 1/2 ona fa'aoga lea o le 1.6
m 1 v 1 2 + m 2 v 2 2 = m 1 v 1 ' 2 + m 2 v 2 ' 2
m 1 v 1 2 – m 1 v 1 ' 2 = m 2 v 2 ' 2 – m 2 v 2 2
m1 ( v12 – v1'2 ) = m2 ( v2'2 – v22 ) — > ( a + b )(a – b ) = a2 – b2
m 1 (v 1 + v 1 ') (v 1 – v 1 ') = m 2 (v 2 ' + v 2 ) (v 2 ' – v 2 ) ……………………….. Fa'atusa 1.7
[irp]
Fa'afoe le fua fa'atatau 1.5
m 1 v 1 – m 1 v 1 ' = m 2 v 2 ' - m 2 v 2
m 1 (v 1 – v 1 ') = m 2 (v 2 ' – v 2 ) ………………….. Fa'atusatusaga 1.8
Vaevae le fua fa'atatau 1.7 i le fua fa'atatau 1.8 e maua ai le i'uga mulimuli
(v 1 + v 1 ') = (v 2 ' + v 2 )
v1 – v2 = v2 ' – v1 '
v 1 – v 2 = – (v 1 ' – v 2 ') ………………….. Fa'atusatusaga 1.9
E mafai ona fa'aaogaina fua fa'atatau 1.5 ma le 1.9 e foia ai fa'afitauli o feto'ai e atoatoa le fa'alelei. Tu'u fa'atasi fua fa'atatau 1.5 ma le 1.9 e maua ai fua fa'atatau e lua mo le fuafuaina o saoasaoa mulimuli o mea e lua pe afai e le o iloa o latou mamafa ma saoasaoa muamua.
![]()
![]()
A e foia fesili e faʻaaoga ai fua faʻatatau o loʻo i luga, faʻaaoga le faʻailoga saʻo mo le v 1 ma le v 2. Afai e agai le mea faitino 1 i le taumatau, e lelei le v 1 , ma i le isi itu, afai e agai le mea faitino lona lua i le agavale, e leaga le v 2. Afai e agai uma mea faitino i itu eseese, ae leai se faʻamatalaga e uiga i itu o le gaioiga, e tatau ona eseese le faʻailoga o le v 1 ma le v 2 , mo se faʻataʻitaʻiga, e lelei le v 1 , ma e leaga le v 2 .
4.1.1 Mea faitino e lua e tutusa le mamafa

Afai o le m 1 = m 2 , v 1 ' = v 2 ma le v 2 ' = v 1.
Ae fa'apefea pe a eseese itu e agai i ai nei mea e lua?
Mo se faʻataʻitaʻiga, afai aʻo leʻi faia le fetoʻai e gaoioi le mea 1 i le taumatau ma gaoioi le mea 2 i le agavale, o le a gaoioi le mea 1 i le agavale (v 1 ' = – v 2 ) ma o le a gaoioi le mea 2 i le taumatau (v 2 ' = v 1 ) pe a uma le fetoʻai.
E fa'apefea pe afai o se tasi o mea o lo'o malolo i le taimi muamua?
Mo se faʻataʻitaʻiga, afai aʻo leʻi fetoʻai o loʻo malolo le mea 2 (v 2 = 0), o le a malolo le mea 1 (v 1 ' = 0) ma o le a gaoioi le mea 2 i le saoasaoa tutusa e pei o le saoasaoa muamua o le mea 1 (v 2 ' = v 1 ) ina ua uma le fetoʻai. Afai aʻo leʻi fetoʻai o loʻo gaoioi le mea 1 i le taumatau, o le a gaoioi le mea 2 i le taumatau pe a uma le fetoʻai. O le mea lea, e fesuiaʻi saoasaoa o mea e lua.
[irp]
Fa'ata'ita'iga fesili 4
O mea faitino A (2 kg) ma le B (2 kg) e fealua’i i itu fa’afeagai i le saoasaoa o le 4 m/s ma le 2 m/s. Afai e feto’ai mea faitino A ma B i se feto’ai e atoatoa le fa’alelei, o a saoasaoa mulimuli o mea faitino A ma le B?
Ua iloa:
m A = 2 kilokalama, m B = 2 kilokalama, v A = 4 m/s, v B = – 2 m/s
Mana'omia: v A ' ma v B '
Fofo:
v A ' = – 2 m/s ma le v B ' = 4 m/s
A maeʻa le fetoʻai, e gaoioi le mea A i le saoasaoa o le 2 m/s ma e gaoioi le mea B i le saoasaoa o le 4 m/s i itu faafeagai. Afai aʻo leʻi faia le fetoʻai e gaoioi le mea A i le taumatau ma e gaoioi le mea B i le agavale, o le a gaoioi le mea A i le agavale ma o le a gaoioi le mea B i le taumatau pe a uma le fetoʻai.
Fa'ata'ita'iga fesili 5
O le mea faitino A (2 kg) e agai i le taumatau i le saoasaoa o le 2 m/s ma feto'ai ma le mea faitino B (2 kg) o lo'o malolo. Afai e feto'ai mea faitino e lua i se feto'ai e atoatoa le fa'alelei, o a saoasaoa mulimuli o mea faitino A ma le B?
Ua iloa:
m A = 2 kilokalama, m B = 2 kilokalama, v A = 2 m/s, v B = 0 m/s
Mana'omia: v A ' ma v B '
Fofo:
v A ' = 0 ma v B ' = 2 m/s
A maeʻa le fetoʻai, ua malolo le mea faitino A, ae ua agai le mea faitino B i le taumatau i le saoasaoa o le 2 m/s.
[irp]
4.1.2 Mea faitino e lua e eseese mamafa
Afai e eseese saoasaoa ma mamafa muamua o ni mea se lua (ese'esega la'ititi), e iloa saoasaoa mulimuli e ala i le fa'aogaina o fua fa'atatau 1.10 ma le 1.11.
Afai o le mea faitino 2 o loʻo malolo i le taimi muamua (v 2 = 0), ona avea lea o le fua faatatau 1.10 ma fua faatatau 1.12 ma avea ai le fua faatatau 1.11 ma fua faatatau 1.13.

Afai o le v 2 = 0, e matuā telē lava le m 1 , ma e matuā laʻitiiti lava le m 2 , e ala i le foia o fua faʻatatau 1.12 ma le 1.13 e maua ai le v 1 ' = v 1 ma le v 2 ' = 2v 1. Afai o le v 2 = 0, e matuā laʻitiiti lava le m 1 , ma e matuā telē lava le m 2 , e ala i le foia o fua faʻatatau 1.12 ma le 1.13 e maua ai le v 1 ' = -v 1 ma le v 2 ' = 0. O faʻailoga lelei ma faʻailoga leaga e faʻaalia ai itu faʻafeagai o le gaioiga.
Fa'ata'ita'iga fesili 6
O se mea faitino e 1 kg lona mamafa e gaoioi i le saoasaoa e 20 m/s ma feto'ai ma se pā i se feto'ai e atoatoa le fa'alelei. O a saoasaoa mulimuli o le mea faitino ma le pā?
Ua iloa:
m A = 1 kg, v A = 20 m/s, m B = sili ona lelei, v B = 0
Manaomia : v A ' ma le v B '
Fofo:
v A ' = -20 m/s ma le v B ' = 0
A maeʻa ona fetoʻai, e oso ese le mea A i le saoasaoa o le 20 m/s ae tumau pea le mea B i le malolo. Afai aʻo leʻi fetoʻai ae gaoioi le mea A i le taumatau, e gaoioi loa i le agavale pe a uma ona fetoʻai.