Metotia o le lolomiina o ata tusi e tatau ona e iloa

Metotia Lolomiina o Ata Fa'ata'ita'i e Tatau Ona E Iloa

O le lolomi o se lala o faatufugaga matagofie e taulaʻi i le faagasologa o le lolomiina e gaosia ai galuega vaaia. E le pei o ata vali, e masani ona lolomi tasi, o le lolomi e mafai ai e tusiata ona fatuina ni lomiga se tele, faafetai i le faaaogaina o se matrix po o se "printing plate" e mafai ona toe faaaogaina. Ae ui i lea, e mafai ona tumau tulaga ese lolomi taitasi e faalagolago i le metotia, vaitusi, pepa, ma le metotia o le lolomiina. I le aluga o taimi, ua le gata ina avea le lolomi ma se auala mo le faaalia o faatufugaga ae o se vaega foi o le talafaasolopito o fesootaiga vaaia—mai tusi ma pepa faasalalau i galuega faʻaonaponei i falemataʻaga. O nisi nei o metotia lolomi lolomi e tatau ona e iloa, faatasi ai ma o latou uiga, meafaigaluega, ma malosiaga.

1. Lomiga Maualuga (Lomiga Fa'amama)

O le lolomi si'itia o se metotia lea e tu'u ai le vaega ua lolomiina i luga o se mea ua si'itia. O vaega e le tatau ona lolomiina e vaneina pe valu ese e fa'aitiitia ai le si'itia. A fa'aaoga le vaitusi i luga, e maua e vaega ua si'itia le vaitusi, ona fa'aliliuina lea i le pepa e ala i le oomi.

Faʻataʻitaʻiga o metotia lolomi maualuluga:
– Ata fa'alava: O se fa'atulagaga e fa'aaogaina ai se laupapa la'au. O foliga vaaia e masani ona mafiafia, eseese, ma o nisi taimi e iai ona foliga ona o le la'au.
– Linocut: E fa'aaogā ai le linoleum lea e sili atu le vaivai nai lo le laupapa, o lea e faigofie ai ona tipi ma maua ai ni laina lamolemole ma ni mea mama.

Tulaga lelei: faigofie ona aʻoaʻoina mo ē amata, taugofie atu tau o meafaigaluega, e mafai ona foliga mai e mataʻina ma matagofie ai taunuuga.
Luʻitau: e faigata ona faia ni faasaʻoga ona ua tipiina le meafaitino; e manaʻomia ai le fuafuaina ma le faʻaeteete o le tuʻufaʻatasiga.

2. Lomitusi Fa'apipi'i

O le faafeagai o le lolomiga maualuga, o le lolomiga loloto e faʻaaogaina ai se vaega "fa'aputu" e fai ma fa'aputuga mo le vaitusi. E fa'aaoga le vaitusi i maosi po'o pu i le ipu (e masani lava o u'amea), ona fa'amamā lea o le fogā'ele'ele o le ipu, ma tu'u ai na'o le vaitusi i totonu o lua. Ona oomi malosi lea o le pepa susu i le fa'aaogaina o se masini lomitusi, e fa'amalosi ai le pepa i totonu o alavai ma mitiia ai le vaitusi.

O ituaiga lauiloa o intaglio:
– Vaefa'ailoga (vaefa'ailoga u'amea): O maosi na faia i se sele ma'ai (burin). O le i'uga o ni laina auiliili, sa'o, ma se lagona "masani".
– Vāega: E ufiufi le u'amea i se vaega puipui o le eleele, ona valu lea e fa'aalia ai nisi o vaega, ona fufui lea i le 'aisa e fa'aleagaina ai vaega ua fa'aalia. O lenei metotia e mafai ai ona faia ni laina vai, e tutusa ma le tusiaina.
– Drypoint: O le vaneina sa'o o le ipu e aunoa ma le 'asu. O le vaneina e maua ai ni u'amea manifinifi (alava u'amea lelei) e maua ai se laina vaivai ma matagofie, ae vave ona masaesae, ma avea ai ma se lomiga fa'atapula'a.
– Aquatint: Fausiaina o lanu ma lanu eseese i ni pulu resin ua vevela, ona oloina lea i le acid. E talafeagai mo ni aafiaga e pei o ni vali vai po'o ni lanu eseese o le ea.

Lelei: mafai ona gaosia ni fa'amatalaga auiliili ma ni lanu eseese o leo.
Lu'itau: meafaigaluega ma meafaitino e sili atu ona taugata, e sili atu ona fa'apitoa, e mana'omia ai le saogalemu i le galuega (aemaise lava le vaneina i vaila'au), ma e mana'omia ai se masini lomitusi.

3. Lomiga Mafolafola (Planography/Lithography)

E galue le Planography i luga o le mataupu faavae e faapea e le fefiloi le suauu ma le vai. E tumau pea le lamolemole o le fogāeleele lolomi—e leai ni vaega ua si'itia pe ua fa'asusu. O le metotia e sili ona lauiloa o le lithography, lea na muamua fa'aaogaina ai le limestone (lithostone), e ui o le toatele ua fa'aaogaina nei foi papatusi alumini (offset/lithoplate).

O le faagasologa: e faia se ata i se mea ga'o (lithography crayon po'o se vaitusi fa'apitoa) i luga o le ma'a/ipu. Ona togafitia lea o le luga i se vaila'au fa'akemikolo ina ia maua e vaega o le ata le vaitusi ga'o, a'o vaega e le o ni ata e taofia le vai ma te'ena le vaitusi. I le taimi o le lolomiina, e fa'asusu le luga, e olo le vaitusi i luga, ma lolomiina le ata.

Lelei: sili ona lelei mo le tulaga lelei o le tusiaina i le lima, e aofia ai le valiina o le penitala/peni vali.
Luʻitau: e faigata le faagasologa, e manaʻomia ai meafaigaluega faʻapitoa ma le malamalama, ma nofoaga talafeagai mo le potu faiaʻoga.

4. Lomitusi i luga o le lau (Serigraphy)

O le lolomi silkscreen o se metotia lolomi e aofia ai le tuleiina o le vaitusi i totonu o se lau ua fa'aloaloa i luga o se fa'avaa. O vaega e te lē mana'o e ui atu ai le vaitusi e ufiufi i le emulsion (photo emulsion) po'o se stencil. I le fa'aaogaina o se squeegee, e tulei fa'amalosi ai le vaitusi i totonu o vaega matala o le lau ma fa'aliliu atu i le masini lolomi.

E lauiloa tele lenei metotia ona e fetuutuunai: e mafai ona lolomi i luga o pepa, ie, palasitika, laupapa, e oʻo lava i luga e le o matuā mafolafola atoatoa.

Uiga vaaia: lanu sologa lelei ma mafiafia, laina mafolafola ma le mafai ona fa'aputu lanu malolosi.
Tulaga lelei: talafeagai mo le gaosiga o lomiga, e mafai ona matua pupula/malosi lanu, e mafai ona faʻaaogaina i le tele o auala.
Lu'itau: o le resitalaina (sa'o o le fa'atulagaina o lanu) e mana'omia ai le sa'o; o le faiga o le lolomiina e mana'omia ai se taulimaina lelei/ma'ema'e o le emulsion.

5. Monoprint ma le Monotype (Lomiga Tasi)

I le lalolagi o faatufugaga fa'ata'ita'i, e le mana'omia ona tele ni ata lolomi uma. O le Monotype ma le monoprint ua lauiloa o ni metotia e gaosia ai ni galuega tulaga ese (tulaga ese).

– Monotype: E vali pe fa'aoga sa'o e le tusiata le vaitusi i luga o se mea lamolemole (tioata, acrylic, u'amea), ona fa'aliliuina lea i le pepa e ala i le fa'aaogaina o le mamafa. A uma ona lolomi, e toetoe lava a leai se vaitusi o totoe mo le lolomiga lona lua, o lea e tulaga ese ai le i'uga.
– Monoprint: E iai elemene matrix e mafai ona toe faia (e pei o papatusi e iai se mamanu mautu), ae o lolomi taʻitasi e tumau pea le tulaga ese ona o togafitiga eseese o le vaitusi, solo, poʻo ata faʻaopoopo.

Lelei: sa'oloto, fa'afuase'i, ma talafeagai mo le su'esu'eina o foliga ma gaioiga.
Lu'itau: faigata ona toe faia; mana'omia le sauni e talia ni taunuuga "e te'i ai".

6. Tomai Fa'aputuga Fa'atasi (Colagraph)

O le Collagraph o se metotia e faʻaaogaina ai se collage matrix. E fausia e le tusiata le pito i luga o le ipu e ala i le faʻapipiʻiina o mea eseese—pepa, ie, laulaau, oneone, filo—ona faʻapipiʻi lea o se mea faʻamau e faʻamalosi ai le pito i luga. E mafai ona lolomiina nei ipu o se lolomi maualuga, lolomi loloto, poʻo se tuʻufaʻatasiga, e fuafua i le faʻaaogaina o le vaitusi ma le mamafa.

Lelei: e matuā su'esu'e lava, e mafai ai ona maua ni foliga matagofie ma ni i'uga lelei.
Lu'itau: e mafai ona vave pala ipu pe a le fa'amaufa'ailogaina lelei; e mafai ona le mafai ona vavaloina taunuuga; e mana'omia ni fa'ata'ita'iga e maua ai le vaitusi ma le mamafa sa'o.

7. Lomitusi Faatekinolosi o se Vaega o Galuega Faatino o Ata Fa'ata'ita'i

E ui o le lolomiina masani e faʻamamafa ai faiga faʻatino lima, ae o le lolomiina numera (giclée, inkjet, risograph, laser print) ua masani ona faʻaaogaina i faiga faʻatino lolomi i aso nei—pe o se galuega faʻaiʻu, pe faʻatasi ai ma metotia faʻatino lima (e.g., lolomiina numera sosoo ai ma le serigraphy poʻo le etching).

Tulaga lelei: maualuga le sa'o, faigofie ona fatuina ni lanu eseese, vave ma lelei mo le lomiga.
Luʻitau: e tatau ona foia mataupu tau le tumau o le vaitusi/pepa; e masani ona finauina le taua o le "faia i lima", o lea e taua ai le taʻu manino mai o le auala ma le lomiga.

Mea Taua e Malamalama i ai: Matrix, Edition, ma le Numbering

I le lolomiina o ata, o le upu matrix e faasino i le mea e lolomi ai (laupapa laupapa, linoleum, uʻamea, lau, poʻo maʻa). O le matrix lea e fatuina ai lomiga. E masani ona fuafua e tusiata le aofaʻi o lomiga ona faanumera lea o galuega, mo se faʻataʻitaʻiga, 3/20 (lomiga lona 3 o le 20). I le faʻaopoopoga i lomiga, e iai foʻi:
– AP (Artist Proof): o se lomiga faapitoa mo se tusiata, e masani ona faatapulaa lona aofaiga.
– TP (Fa'amaoniga o le Fa'amasinoga): taunu'uga o le fa'amasinoga a'o le'i faia le lomiga mulimuli.
– HC (Hors Commerce): e le fa'atauina, e masani ona mo fa'aaliga po'o fa'amoemoega o teuina.

O le malamalama i le fa'anumeraina e fesoasoani e iloa ai le uiga o le galuega: pe o se lomiga aloaia, o se fa'amaoniga o se suega, po'o se fa'asologa fa'apitoa.

I'uga

E eseese auala e lolomi ai ata, mai ata lolomi maualuluga e "uiga ese" i ata lolomi auiliili ma loloto, ata lolomi lima matagofie, ata lolomi lanu malolosi, ma ata lolomi ma collagraphs faata'ita'i. O auala ta'itasi e ofoina atu ai se gagana vaaia tulaga ese ma e mana'omia ai se auala tulaga ese o le mafaufau ma le tomai. O le faamasani oe lava i nei auala autu, e le gata ina mafai ona e maua se talisapaia loloto mo le lolomi ae ia malamalama foi i le faagasologa umi i tua atu o itulau ta'itasi ua lolomiina—o se tuufaatasiga o le sa'o, faata'ita'iga, ma le fatufatuga.

Afai e te manaʻo ai, e mafai ona ou fesoasoani ia te oe e filifili le metotia e sili ona talafeagai mo ē amata (e faʻatatau i lau paketi ma au sini vaaia), pe fatuina se faʻamatalaga o lenei tusiga e sili atu ona taulaʻi i laʻasaga aoga ma se lisi o meafaigaluega.

Taofi faamatalaga