Ata fa'ata'ita'i e fa'aogaina ai metotia lolomi masani
O le lolomi o se lala o faatufugaga matagofie e faamamafaina ai le faagasologa o le faaluaina o ata e ala i metotia lolomi. E le pei o ata vali e tasi e masani ona na o le tasi le lomiga, o le lolomi e mafai ai e se galuega ona iai i lomiga eseese, ae o loo faatumauina pea lona taua faatufugaga ona o loo fatuina e ala i se faagasologa lima e manaomia ai le tomai, sa'o, ma le malamalama i meafaitino. I le lotolotoi o le atinaeina o tekinolosi faafuainumera, o loo tumau pea metotia lolomi masani ma ua toe lauiloa foi, aua latou te faaalia ai se uiga vaaia tulaga ese: o le mamanu, faailoga o meafaigaluega, le atoatoa e moni lava o se solo, ma se loloto o le faagasologa e lagona ai le "ola."
O faatufugaga fa'ata'ita'i ma le taua o metotia lolomi masani
O metotia lolomi masani i le lolomiina o ata e faasino i metotia e faʻaaogaina ai meafaigaluega ma meafaitino faaletino, e pei o le laupapa, linoleum, papatusi uʻamea, maa lithography, vaitusi lolomi, ma pepa faapitoa. O le faagasologa e masani ona aofia ai laasaga uumi: fatuina o se mamanu, saunia o le matrix (mea e lolomi ai), vaneina poʻo le vaneina, faʻamaonia (lomiga faataitai), ona lolomiina lea i ni laasaga seia oo ina ausia le taunuuga manaomia. O laasaga taitasi e manaʻomia ai faaiuga faatufugaga, ae le na o ni faaiuga faatekinolosi. O le mafuaaga lea e manatu ai o le lolomiina masani e le na o se metotia o le toe gaosia o ata, ae o se auala e faaalia ai ma lana lava gagana vaaia.
E le gata i lea, o metotia masani ua i ai se sao taua i le talafaasolopito o fesootaiga vaaia. A o lei i ai le pueina o ata ma masini lomitusi faaonaponei, o ata tusi, pepa faasalalau, faafanua, ma e oo lava i ata faasaienisi sa masani ona gaosia e faaaoga ai metotia lolomi lima. I se isi faaupuga, o le lolomiina masani sa tele sona sao i le faasalalauina o le malamalama ma le aganuu vaaia o le sosaiete.
O ituaiga o metotia lolomi masani i faatufugaga fa'ata'ita'i
I se tulaga lautele, o metotia lolomi masani i faatufugaga fa'ata'ita'i e mafai ona vaevaeina i ni vaega tetele se tele: lolomi fa'alava, lolomi intaglio, planography, ma le lolomi lau (serigraphy). E tofu lava ma ana lava mataupu fa'avae fa'atino ma uiga vaaia.
1. Lomiga fa'alava: va'a laupapa ma va'a lino
O le lolomiina maualuga le iugafono o se metotia lea e valu ese ai pe vaneina ese ai vaega e le lolomiina, a'o vaega o totoe e maua le vaitusi ma fa'aliliuina i le pepa. O metotia lauiloa e lua i lenei vaega o le vaneina i laupapa/fa'ailoga laupapa ma le linocut.
O galuega fa'alava e fa'aaogaina ai se poloka laupapa e fai ma fa'avae. E tusia e le tusiata se mamanu i luga o le laupapa, ona vaneina lea o ni vaega fa'apitoa i se sele. O galuega fa'alava e masani ona malolosi, mafiafia, ma mafiafia, aua e mafai ona alia'e mai le fatu o le laupapa o se elemene vaaia. O lenei metotia e fatuina ai se lagona "fa'alenatura" ma fa'aalia ai lagona. I le tala fa'asolopito o faatufugaga, o galuega fa'alava e lauiloa lautele e ala i galuega fa'ata'ita'i a Europa i le vaitaimi o le ogatotonu ma le Renaissance, ma ua atia'e fo'i i totonu o agaifanua lolomi a Iapani e pei o le ukiyo-e.
E fa'aaogā e le Linocut le linoleum nai lo le laupapa. Ona o lona foliga e vaivai ma e itiiti le alava, e mafai ai e le linocut ona faia ni laina manifinifi ma ni foliga lamolemole. E sili ona fiafia i lenei metotia mo mamanu mata'ina, ta'aloga uliuli ma pa'epa'e, po'o ni fa'atulagaga teuteu. I faiga fa'aonaponei, e masani ona fa'aaogā le linocut mo pepa fa'asalalau fa'a-tusiata, ata tusi, ma galuega fa'ata'ita'i e fa'atatau i le sosaiete.
2. Lomitusi fa'apipi'i: vali fa'apipi'i, vaneina, ma le drypoint
E ese mai i le lolomi intaglio, o le lolomi intaglio e galue i le mataupu faavae faafeagai: e fa'aoga le vaitusi i vaega ua vaneina pe vaneina (indentations) i luga o le ipu. E fa'amamāina le pito i luga o le ipu, ona oomi malosi lea o le pepa e fa'aliliu ai le vaitusi mai indentations. O lolomi intaglio e masani ona matuā auiliili, e loloto le leo, ma e masani ona i ai ni laina manifinifi mata'ina.
O le vaneina o le metotia lea o le vaneina o papatusi u'amea (e masani lava o le apamemea po'o le zinc) e fa'aaoga ai se burin. O laina e maua mai ai e manino ma sa'o, e fetaui lelei mo fa'amatalaga faigata ma se lagona masani.
O le vaneina e fa'aaogaina ai le 'aisa e "u" ai vaega o le ipu ua aliali mai. E ufiufi e le tusiata le ipu i se vaega puipuia (eleele), e toso i se nila vaneina e fa'aalia ai le vaega, ona fufui lea o le ipu i se vaila'au 'aisa. O lenei metotia e mafai ai ona sa'oloto gaioiga aua o le ata e fatuina e pei lava o lo'o tusia sa'o.
E faia e le Drypoint se laina sa'o e aunoa ma le 'aisa, ma maua ai ni laina e masani ona vaivai ma fulufulua (burr), ma avatu ai se lagona fa'apese ma fa'apitoa. Peita'i, e faigofie ona masaesae le burr, o lea e masani ona fa'atapula'aina le aofa'i o lolomi.
3. Planografia (planografia): litografia
E galue le Lithography i luga o le mataupu faavae e faapea e le fefiloi le suauu ma le vai. E masani ona faaaoga e le lithography le limestone. E tusi e le tusiata le maa i luga o peni vali suauu po o se vaitusi faapitoa. Ona togafitia lea o le maa i vailaau ina ia talia e nisi vaega o le ata le vaitusi, ae o isi vaega e tetee atu i le vaitusi e ala i le mitiia o le vai.
O le lelei o le vali ata o lona gafatia lea e pu'eina ai se ata tusi lima: o fa'asologa, vali vali lanu, ma ni lanu eseese. E fa'aaogaina lautele le vali ata mo pepa fa'asalalau ata, ata tusi, ma galuega e mana'omia ai se aafiaga vali. E ui o le faiga e fai si lavelave ma mana'omia ai ni mea fa'apitoa, ae o le vali ata o lo'o tumau pea o se tasi o metotia lolomi masani e sili ona "fa'a-tusiata" i tulaga o le fetu'una'i va'aia.
4. Lomitusi i luga o le lau (serigraphy): lau silika masani
O le lolomi i luga o le lau silika e faʻaaogaina ai le gauze (sa masani ona taʻua muamua o le silika) ua faʻaloaloa i luga o se faʻavaa. O vaega e le tatau ona ui atu ai le vaitusi e ufiufi i le emulsion poʻo se stencil, ae o vaega e aliali mai e mafai ai ona oomi le vaitusi i luga o le pepa poʻo le ie e faʻaaoga ai se squeegee.
Ua lauiloa le Serigraphy i ona lanu matagofie, foliga mafolafola, ma le mafai ona lolomi i luga o le tele o ala o faasalalauga, e aofia ai ie. I faatufugaga i aso nei, e masani ona fesootai le serigraphy ma pepa faasalalau, mamanu ata, ma e oo lava i faatufugaga lauiloa. E ui o loo maua nei lomiga faafuainumera, ae o loo tumau pea le manaia o le serigraphy masani ona o le pulea lima o le vaitusi, vaega o lanu, ma le avanoa e faataitai ai le mamanu ma le manino.
O le taua o le matagofie ma le tulaga ese o galuega taulima masani
O le lolomi masani e iai sona uiga tulaga ese e faigata ona toe faʻataʻitaʻi i le lolomi numera. Muamua, e iai ni "faʻailoga o le faagasologa" vaaia: le mamafa o le lolomi, le mafiafia o le vaitusi, poʻo le mamanu o le matrix. Lua, o lolomi taʻitasi e masani ona iai ni eseesega laiti, aemaise lava i metotia e pei o le woodcut poʻo le drypoint. O nei eseesega e foliga mai ai e tulaga ese lolomi taʻitasi, e ui lava e afua mai i le matrix lava e tasi.
E le gata i lea, o lomiga i le lolomiina masani e iai foʻi se faiga faʻanumera ma faʻamaoniga. E masani ona sainia ma faʻanumera e tusiata le lomiga (e pei o le 3/25), e faʻaalia ai le faʻasologa o le lolomiina i totonu o le aofaʻi atoa o kopi. O lenei mea e faʻaopoopoina ai le taua o le aoina ma faʻamamafa ai le tapulaʻa o le gaosiga, e ese mai le le faʻatapulaʻaina o le tele o kopi.
Le tāua o metotia masani i le vaitaimi numera
I se vaitaimi o mamanu fa'akomepiuta ma lomitusi maualuga le iugafono, o metotia lolomi masani e ofoina atu ai se isi auala e paleni ai le saoasaoa o tekinolosi. O le toatele o tusiata talavou ua toe foi atu i le vaneina, vaneina, po'o le serigraphy, ma sailia se faiga e sili atu le filemu ma le mafaufau loloto. O metotia masani e fa'amalosia ai fo'i fa'ata'ita'iga: fa'afefiloi auala, fa'aputuina o lolomi, po'o le fa'aaogaina o mea e le masani ai e pei o pepa faia lima, ie, ma mea toe fa'aaogaina.
E le gata i lea, o le toe faʻafouina o faʻalapotopotoga o fale gaosi ata, mafutaga faaleaoaoga, ma faʻaaliga o galuega lolomi ua faʻaalia ai o loʻo i ai pea se nofoaga taua o metotia masani. E le gata o le toe manatuaina o mea ua tuanaʻi, ae o se filifiliga matagofie ma se auala fatufatuaʻi: faaaloalo i meafaitino, faʻaleleia le tomai faʻapitoa, ma le taliaina o le faagasologa o se vaega o le uiga.
Fa'ato'a
O le lolomiina o ata e faʻaaogaina ai metotia lolomi masani o se faʻamaoniga lea e le o taimi uma e taumafai ai le faatufugaga mo le faʻamalieina vave. Mai ata vali laupapa faʻaalia ma ata auiliili ma ata vali matagofie i le serigraphy mataʻina ma lanu matagofie, o metotia masani e ofoina atu ai le tele o gagana vaaia. I tua atu o itulau lolomi taitasi o loʻo i ai se faasologa o filifiliga faʻa-tusiata, galuega lima, ma se talanoaga loloto ma meafaitino. O le mafuaʻaga lea e tumau ai pea le taua o le lolomiina masani: e ofoina atu ai se tulaga ese, tomai faʻapitoa, ma se aafiaga vaaia e le faigofie ona suia e tekinolosi, aʻo faʻatasi ai ma le tatalaina o avanoa fatufatuaʻi e le gata mo tusiata i augatupulaga eseese.