Ngā Tikanga Whakawhitiwhiti Kōrero Pai mō ngā Nēhi i ngā Hōhipera
Ko te whakawhitiwhiti kōrero tētahi o ngā pūkenga tino nui me mau i te nēhi i roto i te hōhipera. Ehara i te mea he mea nui anake mō te whakarite kia whiwhi ngā tūroro i te tiaki e hiahiatia ana e rātou, engari mō te hanga hononga whakawhirinaki i waenga i ngā nēhi, ngā tūroro, me ō rātou whānau. Ka matapakihia e tēnei tuhinga ngā tikanga whakawhitiwhiti kōrero whai hua ka taea e ngā nēhi te whakamahi i roto i ngā hōhipera hei whakapai ake i te kounga o te tiaki hauora.
1. Whakarongo Kaha
a. Whakamāramatanga
Ko te whakarongo kaha he tukanga e kore ai ngā nēhi e whakarongo noa ki ngā kupu a te tūroro engari e mārama ana hoki ki te horopaki me ngā kare ā-roto kei muri i aua kupu. Kei roto i tēnei ko te aro nui me te karo i ngā mea hei whakararuraru.
b. Ngā Tikanga Whakarongo Kaha
– Te Tirohanga Kanohi: Mā te pupuri i te tirohanga kanohi tonu ka āwhina i te tūroro ki te whakaatu kei te aro atu koe.
– Te Pōkaikōrero: Mā te pōkaikōrero i ētahi wā, he tohu tēnei kei te whai koe i te kōrero, ā, kei te mārama hoki koe.
– Urupare Whakaaroaro: Mā te whakahua anō, te whakarāpopoto rānei i ngā kōrero a te tūroro e whakaatu kua tino rongo koe, kua tino mārama hoki.
2. Te Mārama me te Ngāwari
a. Te whakamahi i te reo e māmā ana ki te mārama
Mā te whakamahi i ngā kupu hangarau rawa mō te hauora ka pōhēhē ngā tūroro. Me whakamārama e ngā nēhi ngā āhuatanga hauora me ngā tohutohu i roto i te reo e mārama ai te katoa.
b. Te Whakahoki i ngā Mōhiohio
He mea noa te mataku, te manukanuka rānei o ngā tūroro, nō reira, kāore pea rātou e tino mārama ki ngā kōrero i te wā tuatahi o te kōrero. Mā te whakahoki anō i ngā kōrero nui ka mārama te karere.
3. Te Whakamahinga o te Aroha
a. Te Mārama ki te Āhua o te Tūroro
He mea nui te mārama ki ngā kare ā-roto me te āhua o te tūroro, ahakoa he mamae, he kore whakamarie, he āwangawanga rānei mō tōna heke mai. Mā te aroha ka hanga he whanaungatanga whakawhirinaki e āwhina ana i te tukanga tiaki.
b. Te Whakapuakitanga o te Aroha
Mā te kī atu i ngā mea pēnei i te "E mārama ana ahau he tino uaua tēnei" me te "Ngā mihi ki a koe mō te whakapuaki mai i tēnei ki ahau, kei konei ahau hei āwhina" ka nui ake te whakaaro o ngā tūroro kei a rātou te mana me te whakarongohia.
4. Āta karohia ngā whakaaro
a. Te Hiahia mō te Whakamārama
Kaua rawa e whakaaro kei te mōhio koe ki ngā kare ā-roto, ki ngā whakaaro rānei o te tūroro, me te kore whakamārama. Pātaihia ngā pātai tuwhera pēnei i te, "Kei te pēhea ō kare ā-roto i tēnei rā?" kia tika ake ai ngā kōrero.
b. Te wikitoria i te whakahāwea
Me mōhio ngā nēhi ki ngā whakaaro whaiaro ka pā ki te āhua o tā rātou whakawhitiwhiti kōrero ki ngā tūroro, ā, me aro atu hoki ki ēnei. He ahurei ia tūroro, ia tūroro, ā, me whai huarahi takitahi.
5. Te Whakamahinga o te Hangarau
a. Ngā Pūrere Hiko
I tēnei ao matihiko, he maha ngā wā ka taunekeneke ngā nēhi me ngā tūroro mā te waea pūkoro, mā ngā taupānga hauora rānei. He mea nui kia tika te whakamahinga o te hangarau, kia mārama hoki te tuku karere katoa mā roto i ēnei hongere.
b. Ngā tuhinga hiko
Mā te whakamahi i tētahi pūnaha rekoata hauora hiko ka āwhina kia tiakina haumaru ngā mōhiohio nui a te tūroro, kia ngāwari hoki te uru atu ki te tīma hauora katoa.
6. Te Tuku i ngā Pūrongo Kino
a. Ngā Tikanga Whakawhitiwhiti Kōrero Motuhake
Ko te tuku i ngā rongo kino, pērā i te tautuhi i tētahi mate kino, me whai huarahi motuhake. Ko te tikanga SPIKES (Te whakarite i te uiui, Ngā Tirohanga, Te Pōwhiri, Te Mātauranga, Ngā Kare ā-roto, me te Rautaki) tētahi tikanga ka taea te whakamahi.
b. Tautoko Hinengaro
Kia tino tautoko i ngā kare ā-roto ina tukuna ana ngā kōrero kino. Hei tauira, hoatu he tauera, noho mārire ki te taha o te tūroro, ā, hoatu he wā ki a rātou ki te whakapuaki i ō rātou kare ā-roto.
7. Te mahi tahi me te Rōpū Hauora
a. Whakawhitiwhiti Kōrero
He mea nui te whakawhitiwhiti kōrero whai hua ki ngā hoa mahi me ētahi atu mema o te tīma hauora. Mā te whakawhitiwhiti kōrero whai hua e pā ana ki te āhua o te tūroro ka whakarite kia whiwhi ia mema o te tīma i ngā kōrero ōrite, e tika ana.
b. Te Whakamahinga o ngā Kupu Hauora
I te wā e kōrero ana koe ki ngā hoa mahi hauora, he mea nui te whakamahi i ngā kupu hauora. Heoi anō, kia whakangawaritia ēnei kupu ina kōrero ana koe ki ngā tūroro, ki ō rātou whānau rānei.
8. Te Whakamahinga o ngā Pāpāho Ataata
a. Ngā hoahoa me ngā pikitia
Mā te whakamahi i ngā hoahoa, ngā pikitia, ngā tauira hanganga tinana rānei, ka āwhina i ngā tūroro kia mārama ake ki ō rātou āhuatanga hauora. He tino whai hua tēnei ina whakamārama ana i ngā tikanga hauora uaua, i ngā āhuatanga rānei.
b. Ngā Pukapuka me ngā Pepa Whakamārama
He huarahi whai hua te whakarato pukapuka iti, pepa iti rānei kei roto ngā kōrero nui mō tētahi āhua hauora, rongoā, tikanga rānei, hei āwhina i ngā tūroro me ō rātou whānau kia mārama ki ngā kōrero kua whakaratohia.
9. Te Whakangungu me te Mātauranga
a. Whakangungu Whakawhitiwhiti Kōrero
Me whiwhi tonu ngā nēhi i te whakangungu mō te whakawhitiwhiti kōrero whai hua. Kei roto i tēnei whakangungu ngā tikanga pēnei i te whakarongo kaha, me pēhea te tuku urupare whai hua, me pēhea te whakahaere i ngā tautohe.
b. Te Whakaakoranga Tūroro
Hei tāpiritanga, me whai wāhi nui ngā nēhi ki te whakaako i ngā tūroro me ō rātou whānau mō ngā āhuatanga hauora, ngā mahi ārai mate, me te whakahaere i ngā mate. Mā te mātauranga pai ka āwhina i te whakaiti i te manukanuka me te whakapai ake i te piripono o te tūroro ki ngā mahere maimoatanga.
10. Te Whakahaere i ngā Āhuatanga Taumaha
a. Kia marino
He mea nui te noho marino i roto i ngā āhuatanga taumaha mō ngā nēhi. He tino āwhina ngā tikanga pēnei i te manawa hōhonu, te tū i mua i te whakautu, me te mōhio ki te reo o te tinana.
b. Te Whakahaere Taupatupatu
Ina puta he pakanga, he mea nui kia whakarongo tonu, kia whakaae ki ngā kare ā-roto o te taha kē, me te rapu i tētahi otinga mahi tahi. Mā tēnei ka āwhina i te karo i te piki haere o te riri, me te kimi i tētahi huarahi waenga e whakaaetia ana e ngā taha katoa.
11. Te Whakautu ki te Whakahē
a. Te Whiwhi Urupare
Ko te whakaae mārire me te tuwhera ki ngā whakahē he wāhanga o te whakawhitiwhiti kōrero whai hua. Mā tēnei ka taea e ngā nēhi te whakawhanake tonu me te whakapai ake i ā rātou mahi.
b. Te Whakaaroaro-ā-Whaiaro
Ko te whakaaroaro-ā-roto he tukanga e aromatawai ai ngā nēhi i ā rātou mahi, e tautuhi ana i ngā wāhi e hiahia ana kia whakapaitia, me te waihanga mahere hei whakapai ake.
Whakamutunga
He mea nui ngā tikanga whakawhitiwhiti kōrero pai mō ngā nēhi i ngā hōhipera. Mai i te whakarongo kaha ki te tuku i ngā kōrero kino, he mea nui ia āhuatanga hei whakarite kia rongohia, kia māramahia, kia manaakitia hoki ngā tūroro me te aroha. Ehara i te mea ka whakapai ake i te kounga o te hauora anake te whakawhitiwhiti kōrero whai hua, engari ka hanga hononga whakawhirinaki hoki i waenga i ngā nēhi, ngā tūroro, me ō rātou whānau. Mā te whakamahi i ngā tikanga kua kōrerohia i roto i tēnei tuhinga, ka taea e ngā nēhi te whakarato i te manaaki atawhai me te ngaio, ka whakatakoto i te turanga pakari mō ngā taunekeneke rongoā angitu.
