Mgbalị Nelson Mandela megide ịkpa ókè agbụrụ
Nelson Mandela bụ onye ama ama n'ụwa niile maka ọgụ o lụsoro apartheid, usoro ịkpa ókè agbụrụ na South Africa. Ndụ ya jupụtara na ihe ịma aka, àjà, na nraranye nye ụmụ mmadụ na ikpe ziri ezi. N'isiokwu a, anyị ga-eleba anya nke ọma n'ọgụ Mandela megide apartheid na otu mgbalị ya siri gbanwee South Africa na ụwa.
Ihe Mere Eme Banyere Ịkpa Ókè Akụ̀ na Ụba
Apartheid bụ usoro iwu na South Africa site na 1948 ruo na mmalite afọ 1990 nke kewara ndị mmadụ site na agbụrụ. Usoro a mere ka ndị ọcha dị elu karịa ndị ojii, ndị Eshia, na ndị agbụrụ dị iche iche, na-enye ha ihe ùgwù dị ukwuu. Ndị isi ojii, bụ́ ndị mejupụtara ọtụtụ mmadụ, nwetara mmegbu, ime ihe ike, na ụdị ịkpa ókè dị iche iche. A machibidoro ha ịnweta otu ebe ọha na eze dị ka ndị ọcha, a na-enye ha ọgwụgwọ na-enweghị nhata n'agụmakwụkwọ na nlekọta ahụike, a manyekwara ha ibi n'ebe dị iche iche, nke na-adịkarịghị ebi.
Mmalite nke Mgba Mandela
A mụrụ Nelson Rolihlahla Mandela na Julaị 18, 1918, na Mvezo, obere obodo dị na mpaghara Eastern Cape nke South Africa. Site na ezinụlọ eze Thembu, Mandela hụrụ akụkọ banyere dike na ikpe ziri ezi site na nwata. Mgbe ọ banyere n'ụlọ akwụkwọ, o nwere ohere ịmụ iwu na Mahadum Fort Hare na mgbe e mesịrị na Mahadum Witwatersrand.
Na 1944, Mandela sonyeere African National Congress (ANC), otu raara onwe ya nye ịlụ ọgụ maka ikike ndị isi ojii na South Africa. O sokwa hiwe ANC Youth League, nke e guzobere iji malite ngagharị siri ike ma dị ike nke na-achọ ikpe ziri ezi.
Mgbasa Ozi Megide Ịkpa Ókèala
N'afọ 1952, Mandela na Oliver Tambo mepere ụlọ ọrụ iwu ndị isi ojii mbụ na South Africa. Ha nyere ndị isi ojii ndị ikpe na-ezighị ezi metụtara ọrụ iwu dị ọnụ ala ma ọ bụ n'efu. N'otu afọ ahụ, Mandela rụkwara ọrụ dị mkpa na mkpọsa nnupụisi, nke gụnyere omume nnupụisi ọha mmadụ megide iwu na-ezighị ezi nke ịkpa ókè agbụrụ.
N'ịzaghachi maka ngagharị iwe ya, gọọmentị ịkpa ókè agbụrụ malitere iwere Mandela dị ka ihe dị mkpa. Na ngwụcha afọ 1956, e jidere Mandela na ndị otu ya 155 ma kpee ha ikpe maka ịgba ọchịchị mgba okpuru. Mgbe e nwesịrị ikpe ogologo oge nke were ọtụtụ afọ, a tọhapụrụ Mandela na ndị ọrụ ibe ya na 1961.
N'ebe mgba mgba: MK (Umkhonto we Sizwe)
Ọdịda nke mgbalị udo iji lụso apartheid ọgụ mere ka Mandela kwenye na ọ dị mkpa ka e nwee atụmatụ dị iche. Na 1961, Mandela na ANC guzobere otu ndị agha a na-akpọ Umkhonto we Sizwe (MK), nke pụtara "Ube nke Mba." E hiwere MK na olileanya nke ịlụso ọchịchị apartheid ọgụ site na mmebi iwu na-elekwasị anya na akụrụngwa gọọmentị, na-etinyeghị ndụ mmadụ n'ihe ize ndụ.
Agbanyeghị, ime ihe ike ndọrọ ndọrọ ọchịchị a adịteghị aka tupu ọchịchị ịkpa ókè agbụrụ aghọọ onye isi ihe a na-achọ ijide. Na 1962, ejidere Mandela ma tụọ ya mkpọrọ afọ ise maka ebubo ịkpalite ngagharị iwe na ịpụ na mba ahụ na-enweghị ikike.
Ikpe Rivonia na Ahịrịokwu Ndụ
N'afọ 1963, mgbe ọ nọ n'ụlọ mkpọrọ, a kpere Mandela na ọtụtụ ndị isi MK ikpe n'ihe a maara dị ka ikpe Rivonia. E boro ha ebubo imebi iwu, ịgba izu megide ọchịchị, na ọtụtụ ihe omume ndị ọzọ na-emegide ọchịchị. N'ọkwa ikpeazụ ya n'ụlọikpe, Mandela kwuru okwu dị ike, nke ọtụtụ mmadụ na-echeta dị ka otu n'ime okwu ndị kacha akpali akpali gbasara ikpe ziri ezi na nnwere onwe.
"Alụọla m ọgụ maka echiche a kemgbe ndụ m niile. Achọrọ m ịhụ ka o mezuru. Mana, Eze ukwu, ọ bụrụ na m ga-eme ya, adị m njikere ịnwụ maka echiche a," ka Mandela kwuru.
A mara Mandela na mmadụ asaa ndị ọzọ a na-ebo ebubo ikpe ịga mkpọrọ ndụ ha niile ma tụọ ha mkpọrọ na Robben Island, ụlọ mkpọrọ dị n'ebe dị anya ma sie ike nke dị n'ụsọ oké osimiri Cape Town.
Afọ n'Ụlọ Mkpọrọ
N'ime afọ iri abụọ na asaa ọ nọrọ n'ụlọ mkpọrọ, Mandela akwụsịghị ịlụ ọgụ. N'agbanyeghị na ọ nọpụrụ iche ma machibido ya iso ndị ọzọ kparịta ụka, mmetụta ya nọgidere na-eto eto. Mandela dere ọtụtụ akwụkwọ ozi ma soro ndị ọzọ na-eme ngagharị iwe kparịta ụka. O sokwa gọọmentị kparịta ọtụtụ mkparịta ụka, mana ọ dịghị mgbe ọ hapụrụ ụkpụrụ ikpe ziri ezi ya. Mkpọrọ emeghị ka mmụọ ya daa mbà; kama, ọ ghọrọ ihe nnọchianya zuru ụwa ọnụ nke iguzogide ịkpa ókè agbụrụ.
Nnwere Onwe na Ọgwụgwụ nke Ịkpa Ókèala
Na ngwụcha afọ 1980, nrụgide ime obodo na nke mba ofesi megide gọọmentị ịkpa ókè agbụrụ ka njọ. Na mgbakwunye na mmachi akụ na ụba na omenala sitere n'aka mba ụwa, nrụgide ime obodo sitere n'aka ndị South Africa mụbakwara. Na 1990, dịka akụkụ nke mmegharị maka mgbanwe, Onye isi ala South Africa mgbe ahụ, F.W. de Klerk, nyere iwu ka a tọhapụ Mandela n'enweghị ihe mgbochi.
Mgbe a tọhapụsịrị ya, Mandela egosighi ọchịchọ ọ bụla ịbọ ọbọ. Kama nke ahụ, ọ họọrọ ụzọ ime ka mba kewara ekewa dị n'otu. Na 1993, Mandela na de Klerk kesara ihe nrite Nobel Peace Prize maka mbọ ha gbara iji kwụsị ịkpa ókè agbụrụ n'udo.
Oge Onyeisiala na Ihe Nketa
Na 1994, a họpụtara Nelson Mandela dị ka Onyeisiala mba Saụt Afrịka na ntuli aka mbụ emere n'efu na mba ahụ. Ọkwa ya abụghị naanị njedebe nke ịkpa ókè agbụrụ kamakwa mmalite nke ọtụtụ mmemme iji dozie enweghị nha anya akụ na ụba na mmekọrịta mmadụ na ibe ya nke ịkpa ókè agbụrụ hapụrụ. Mandela kwalitere ime ka mba dịghachi ná mma, ikpe ziri ezi na mmepe.
Mgbe otu afọ gachara, Mandela kpebiri ịghara ịchọ ntuli aka ọzọ wee nye ọgbọ ọhụrụ ọchịchị. Ọ nọgidere na-arụsi ọrụ ike n'ọtụtụ ọrụ enyemaka mmadụ ruo mgbe ọ nwụrụ na Disemba 5, 2013.
Mmechi
Ọgụ Nelson Mandela megide ịkpa ókè agbụrụ gosipụtara ike, obi ike, na amamihe nke onye ndu lụrụ ọgụ ọ bụghị naanị maka ndị ya kamakwa maka ụmụ mmadụ niile. Site na nwata ya ruo agadi ya, Mandela nyere ihe atụ dị ịrịba ama nke otu onye nwere ike isi mee nnukwu mgbanwe, n'agbanyeghị nnukwu ihe isi ike. Ihe nketa ya ka dị naanị na South Africa, kamakwa n'obi na uche nke ndị na-achọsi ụwa ikpe ziri ezi na nha anya.
