Esemokwu gbasara Agha Opium
Agha Opium bụ otu n'ime ihe ndị kacha kparịta ụka n'akụkọ ihe mere eme nke mmekọrịta mba ụwa nke narị afọ nke 19. Esemokwu ahụ, nke a lụrụ n'etiti Alaeze Ukwu Qing nke China na Great Britain (ma mesịa metụta France), abụghị naanị agha azụmaahịa, kama ọ bụ njikọ dị mgbagwoju anya nke ọdịmma akụ na ụba, omume ọma, ọbụbụeze steeti, na mgbanwe n'usoro ụwa. Ruo taa, Agha Opium ka na-akpali arụmụka: agha ahụ ọ̀ bụ naanị ihe omume nke mwakpo ndị ọchịchị, nzaghachi nye "ihe mgbochi azụmaahịa" nke China, ma ọ bụ ihe si na esemokwu nke usoro ndọrọ ndọrọ ọchịchị na akụ na ụba abụọ dị iche iche pụta?
Ndabere: azụmaahịa na-enweghị nhata na opium dị ka "ngwọta"
Na ngwụcha narị afọ nke 18 na mmalite narị afọ nke 19, Yuropu—karịsịa Briten—nwere mmasị na ngwaahịa ndị China dịka tii, silk, na poselin. Nsogbu bụ na Qing enweghị mkpa maka ngwaahịa ndị Britain mepụtara. Usoro Canton machibidoro ndị ahịa mba ọzọ ịnọ n'ọdụ ụgbọ mmiri ụfọdụ, site n'aka ndị nnọchi anya ikike, na n'okpuru nlekọta siri ike. N'ihi ya, Britain nwere ụkọ azụmaahịa ebe ọtụtụ ọlaọcha na-apụta iji kwụọ ụgwọ maka ngwaahịa ndị China.
Nke a bụ ebe ọgwụ opium ghọrọ ihe mgbanwe. Ụlọ ọrụ British East India na ndị ahịa nkeonwe gbasaa mmepụta ọgwụ opium na India wee ree ya na China n'ụzọ iwu na-akwadoghị. Ọchịchọ maka ọgwụ opium mụbara, na-eme ka ego ọlaọcha na-abata na China. Nye ndị Britain na netwọk ndị ahịa ha, ọgwụ opium yiri ka ọ bụ "ngwaahịa nhazi" bara uru. Mana maka ndị ọchịchị Qing, ọgwụ opium butere ihe iyi egwu dị egwu na mmekọrịta mmadụ na ibe ya na akụ na ụba: mgbasa nke iri ahụ riri ahụ, mmepụta ihe tara ahụhụ, na nkwụsi ike ego dị egwu.
Esemokwu mbụ bilitere ebe a: ndị na-akwado amụma Britain n'oge ahụ na-etinyekarị okwu a dị ka mgbalị iji "mepee azụmaahịa n'efu" na usoro a na-ewere dị ka nke mechiri emechi na nke na-ezighị ezi. Ka ọ dị ugbu a, ndị nkatọ—gụnyere ụfọdụ ndị omeiwu Britain—lere anya ire ọgwụ ọjọọ n'ụzọ iwu na-akwadoghị ebe ha na-ekwusi ike na iwu kwadoro azụmaahịa bụ ihu abụọ nke alaeze ukwu.
Ihe na-akpali agha: Lin Zexu na esemokwu nke ụkpụrụ
Na 1839, Eze Ukwu Daoguang nyere Lin Zexu, onye isi ọchịchị dị elu, ọrụ ka o kpochapụ ahịa opium. Lin mere ihe dị oke mkpa: ịnara ma bibie ihe oriri opium nke ndị ahịa si mba ọzọ na Guangzhou na igbochi netwọk nkesa. A na-ewerekarị mbibi opium na Humen dị ka ihe kpatara Agha Opium Mbụ (1839–1842).
Site n'echiche nke Qing, ihe Lin mere bụ ihe ndị mmanye iwu megide ngwaahịa iwu na-akwadoghị nke na-emebi ọha mmadụ. Agbanyeghị, site n'echiche nke ndị Britain, a na-ahụta nnapụta na mbibi dị ka mmebi nke ihe onwunwe ndị ahịa na mkparị nye nsọpụrụ steeti. Esemokwu ahụ kara njọ, Britain zigakwara ndị agha iji manye mkparịta ụka.
Nke a bụ ebe esemokwu omume siri ike karị: agha ahụ ọ̀ bụ iji chebe "ikike azụmaahịa" na "ụmụ amaala" nke Britain, ka ọ̀ bụ n'ezie iji manye ịnọgide na-azụ ahịa opium na ahịa mepere emepe site n'ike agha? Ọtụtụ ndị ọkọ akụkọ ihe mere eme kwenyere na ebumnuche akụ na ụba—karịsịa ịnọgide na-enweta uru na ohere azụmaahịa—kachasị mkpa, n'agbanyeghị okwu ndọrọ ndọrọ ọchịchị.
Agha na enweghị ike zuru oke: "diplomasị egbe"
Agha Opium gosiri ọdịiche dị n'etiti teknụzụ agha dị n'etiti Britain na Qing. Ụgbọ agha ọgbara ọhụrụ, ogbunigwe, na nhazi agha dị irè karị nyere ndị Britain aka imeri agha ndị dị mkpa ma nweta njikwa nke ụzọ mmiri dị mkpa. Mmeri a kpatara okwu a na-ejikarị akọwa oge ahụ: "diplomasị ụgbọ mmiri egbe."
Esemokwu a metụtara izi ezi: ojiji ike agha iji manye steeti ọzọ ịbịanye aka na nkwekọrịta ziri ezi n'ime usoro iwu mba ụwa n'oge ahụ? N'omume nke narị afọ nke 19, ndị ọchịchị alaeze ukwu na-ewerekarị ya dị ka ihe a na-ahụkarị. Agbanyeghị, n'ikpe nke oge a, a na-elekarị omume ndị dị otú ahụ anya dị ka ụdị mwakpo na mmebi nke ikike ọchịchị.
Nkwekọrịta "na-ezighị ezi" na mmetụta ha
Agha Opium Mbụ kwụsịrị site na Nkwekọrịta Nanking (1842). A manyere China imepe ọtụtụ ọdụ ụgbọ mmiri maka azụmaahịa mba ọzọ, kwụọ ụgwọ, ma nyefee Hong Kong nye Britain. Nkwekọrịta sochirinụ gbakwunyere ikike ndị mba ọzọ nwere n'èzí ala - nke pụtara na ụmụ amaala Britain anọghị n'okpuru ikike nke ụlọ ikpe Qing. Nke a kpatara nnukwu mmerụ ahụ akụkọ ihe mere eme, nke a na-ahụ dị ka imebi ikike ọchịchị.
Agha Opium nke Abụọ (1856–1860), nke metụtara Britain na France, gbasaara nkwekọrịta ndị a: e meghere ọtụtụ ọdụ ụgbọ mmiri, e kwere ka ndị nnọchiteanya mba ọzọ bịa Beijing, e mekwara ka azụmaahịa opium bụrụ nke iwu kwadoro. Ịpụnara ihe na ịgba Obí Ochie Okpomọkụ (Yuanmingyuan) ọkụ na 1860 ghọrọ ihe nnọchianya nke ime ihe ike nke alaeze ukwu nke na-anọgide na-akpali iwe na arụmụka gbasara ihe nketa nke ndị ọchịchị.
Maka ọtụtụ akụkọ ndị China nke oge a, Agha Opium bụ mmalite nke "Ọgbọ nke Mweda n'ala," oge mba ahụ nwetara ntinye aka mba ọzọ, enweghị ntụkwasị obi n'ime obodo, na enweghịkwa njikwa n'iwu akụ na ụba ya. Agbanyeghị, esemokwu ka dị: ụfọdụ ndị ọkà mmụta na-emesi ike na adịghị ike dị n'ime Qing - nrụrụ aka, nrụgide ndị mmadụ, na nnupụisi - sokwa rụọ ọrụ dị mkpa. Nke a pụtara na agha ahụ mere ka nsogbu ahụ ka njọ, mana nsogbu ahụ n'onwe ya amalitelarị site n'ime.
Arụmụka gbasara omume: azụmaahịa n'efu ka ọ bụ ịzụ ahịa ọgwụ ọjọọ?
Otu n'ime esemokwu kachasị sie ike bụ ajụjụ gbasara omume ọma. Ndị na-akwado agha ahụ n'oge ahụ na-ekwukarị na China na-eme ihe na-ezighị ezi site n'ịmachibido azụmaahịa ma na-ajụ mmekọrịta "ha nhata". Ha tinyere Britain n'ọnọdụ dịka onye na-agbachitere ụkpụrụ nke azụmaahịa n'efu. Mana nkatọ megidere ya siri ike: ụdị "azụmahịa n'efu" a na-amanye ire opium?
Ọbụna na Britain, ụfọdụ ndị mmadụ katọrọ agha ahụ dị ka ihe rụrụ arụ. Arụmụka ndị omeiwu gosiri na ọ bụghị mmadụ niile kwenyere na ọdịmma azụmaahịa kwadoro ime ihe ike. Arụmụka a ka dị mkpa taa, ebe ụwa na-aga n'ihu na-arụrịta ụka banyere ókè dị n'etiti nnwere onwe azụmaahịa na ibu ọrụ omume n'azụmahịa ókèala.
Esemokwu akụkọ ihe mere eme: ònye bụ "onye a tara ahụhụ", ònye bụ "ihe kpatara ya"?
N'akụkọ ihe mere eme, a na-egosikarị Agha Opium dị ka akụkọ mmegbu ndị ọdịda anyanwụ nke Ọwụwa Anyanwụ. Agbanyeghị, ihe ndị mere n'akụkọ ihe mere eme emeela ka foto ahụ sie ike karị. Ụfọdụ ndị ọkọ akụkọ ihe mere eme na-emesi ike ọrụ na-adịghị mma nke ndị ahịa nkeonwe, netwọk ndị na-ahụ maka mpaghara, na ndị ọrụ Qing - ụfọdụ na-alụso opium ọgụ, ndị ọzọ na-erite uru site na nrụrụ aka na ụtụ isi iwu na-akwadoghị. N'ikwu ya n'ụzọ ọzọ, azụmaahịa opium abụghị naanị ike mpụga kamakwa ọ metụtara usoro akụ na ụba na mmekọrịta mmadụ na ibe ya nke China.
Agbanyeghị, mgbagwoju anya a anaghị ewepụ ahaghị nhata ike na ihe dị mkpa nke mmanye. Nkwekọrịta ndị si na ya pụta gosiri na ha kwadoro ike mba ọzọ ma mee ka Qing nọrọ n'ọnọdụ adịghị ike. Esemokwu ahụ dị n'otu esi edozi nyocha ahụ: ịmata ikike ime obodo n'emeghị ka eziokwu nke ọchịchị alaeze ukwu belata.
Ihe nketa ndọrọ ndọrọ ọchịchị na ncheta mkpokọta
Agha Opium karịrị naanị esemokwu narị afọ nke 19—ha ka dị ndụ n'oge ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Na China, a na-ejikarị ha eme ihe dị ka ihe mmụta n'ihe gbasara mkpa ọbụbụeze, imeziwanye ihe, na ịkpachara anya megide ntinye aka mba ọzọ. N'Ebe Ọdịda Anyanwụ, a na-atụle ha mgbe ụfọdụ dị ka ihe atụ dị oke njọ nke ọchịchị alaeze ukwu. Arụmụka na-ebilite mgbe e ji ihe ndị a mee ihe iji mee ka ebumnuche nke oge a sikwuo ike: mba, nkatọ nke ijikọ ụwa ọnụ, ma ọ bụ akụkọ banyere esemokwu nke mmepeanya.
Ihe nketa Hong Kong na-enyekwa akụkụ ọzọ. Nnyefe Hong Kong na 1842 jikọtara kpọmkwem na ihe si na agha ahụ pụta. Mgbe Hong Kong laghachiri China na 1997, ncheta nke Agha Opium pụtara ọzọ, na-egosipụta otu nkwekọrịta narị afọ nke 19 nwere ike isi nwee mmetụta na-adịgide adịgide na njirimara na ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke oge a.
Mmechi
Esemokwu gbasara Agha Opium dị n'etiti ọdịmma akụ na ụba na ajụjụ siri ike gbasara omume: ruo ókè mba kwesịrị iji ike mee ihe maka azụmaahịa, karịsịa mgbe ngwaahịa ndị a na-azụ ahịa na-ebibi ọha mmadụ? Agha ndị a na-egosikwa otu enweghị nha anya teknụzụ na agha nwere ike isi gbanwee mmekọrịta dị n'etiti mba dị iche iche ka ọ bụrụ nke a na-achị. Ịghọta Agha Opium n'ozuzu ya chọrọ inyocha ma ihe ndị dị n'ime China na mgbanwe zuru ụwa ọnụ.
N'ikpeazụ, Agha Opium na-egosipụta ụwa na-agbanwe agbanwe—site na usoro ọchịchị eze ọdịnala ruo na usoro nke oge a, nke na-eme ihe ike, nke na-asọmpi, na nke na-abụkarị nke na-enweghị otu usoro mba ụwa. Arụmụka ahụ gafere ajụjụ nke "onye ziri ezi," mana ọ na-akpalikwa ntụgharị uche miri emi: otu akụkọ ihe mere eme nke azụmaahịa, ike, na omume si akpụzi ụwa anyị bi na ya taa.
