Nhazi nke Ọgwụ Mgbochi Uche
Ọgwụ ndị na-egbochi ọrịa uche, nke a makwaara dị ka neuroleptics ma ọ bụ major tranquilizers, bụ otu ọgwụ a na-ejikarị achịkwa psychosis, karịsịa na nsogbu dịka schizophrenia na bipolar disorder. Ọgwụ ndị a enweela mmepe dị ukwuu kemgbe mmalite ha na etiti narị afọ nke 20, enwere ike kewaa ha n'ọtụtụ ebe dabere na nhazi kemịkalụ ha, usoro ihe omume ha, na oge mmepe ha. Nkewa mbụ nke ọgwụ ndị na-egbochi ọrịa uche bụ ọgwụ ndị a na-ahụkarị (ọgbọ nke mbụ) na nke a na-adịghị ahụkebe (ọgbọ nke abụọ). Ụdị abụọ a na-enye uru pụrụ iche ma na-etinye ihe egwu dị iche iche, na-eme ka nghọta nke nhazi ha dị mkpa maka atụmatụ ọgwụgwọ dị irè.
Ọgbọ Mbụ (Nkịtị) Ọgwụ Mgbochi Uche
E webatara ọgwụ mgbochi ọrịa uche nkịtị, ma ọ bụ ọgwụ mgbochi ọrịa uche nke ọgbọ mbụ (FGAs), na afọ 1950. Ha na-arụ ọrụ nke ọma site na igbochi ndị na-anabata dopamine D₂, nke a kwenyere na ọ na-enyere aka belata mgbaàmà uche dị ka ihe na-eme ka mmadụ ghara ịhụ ihe, echiche efu, na nsogbu echiche. Agbanyeghị, mgbochi dopamine a nwekwara ike ibute mmetụta dị ukwuu, ọkachasị mgbaàmà extrapyramidal (EPS), nke gụnyere nsogbu mmegharị dịka parkinsonism, dystonia, akathisia, na dyskinesia tardive. FGA ndị a na-ahụkarị gụnyere:
1. Phenothiazines:
– Chlorpromazine: A maara ya dị ka ọgwụ mbụ na-egbochi ọrịa uche, ọ na-ebelata nke ukwuu mgbaàmà nke schizophrenia na ọrịa uche dị oke njọ.
– Fluphenazine: A na-ejikarị ya agwọ ọrịa uche na-adịghị ala ala, ọ na-arụ ọrụ karịa chlorpromazine.
2. Butyrophenones:
– Haloperidol: Ọgwụ mgbochi ọrịa uche nke nwere ike dị elu nke a na-ejikarị agwọ ọrịa uche dị oke njọ na ọrịa Tourette n'ihi oke mgbochi dopamine ya.
– Droperidol: A na-ejikarị ya eme ihe n'ọnọdụ mberede maka ihe ndị na-eme ka ahụ erughị ala na ihe ndị na-egbochi emet.
3. Thioxanthenes:
– Thiothixene: A na-eji ọgwụ a agwọ ọrịa schizophrenia, a makwaara ya maka ike ya dị oke mma na njirimara mmetụta ọjọọ nke a na-anabata nke ọma.
Ọgbọ nke Abụọ (Atypical) Ọgwụ Mgbochi Ọrịa Uche
E mepụtara ọgwụ mgbochi mkpali na-adịghị ahụkebe, ma ọ bụ ọgwụ mgbochi mkpali nke ọgbọ nke abụọ (SGAs), n'afọ 1980 na 1990. Ọgwụ ndị a abụghị naanị na ha na-emegide ndị na-anabata dopamine D2 kamakwa ha na-elekwasị anya na ndị na-anabata serotonin 5-HT2A, na-eduga na profaịlụ ọgwụgwọ sara mbara nke gụnyere nkwụsi ike ọnọdụ na mbelata na mgbaàmà ọjọọ dị ka ịkwụsị mmekọrịta mmadụ na ibe ya. SGAs na-ejikọta ya na obere ihe egwu nke mgbaàmà extrapyramidal mana ọ nwere ike ibute mmetụta metabolic dị ka ibu ibu, ọrịa shuga, na dyslipidemia. Ọgwụ mgbochi mkpali na-adịghị ahụkebe gụnyere:
1. Risperidone:
– Risperidone dị irè n'ịgwọ ma mgbaàmà dị mma ma nke na-adịghị mma nke schizophrenia, a na-ahọrọkarị ya maka obere ihe egwu nke EPS ma e jiri ya tụnyere FGAs.
2. Olanzapine:
– A maara olanzapine maka irè ya n'ịgwọ ọrịa schizophrenia na nsogbu bipolar, o nwere nnukwu ihe ize ndụ nke mmetụta ọjọọ nke metabolic, nke chọrọ nlekota mgbe niile.
3. Quetiapine:
– A na-ejikarị quetiapine eme ihe maka nsogbu schizophrenia na bipolar, ọ na-emekwa ka ọ dị mfe iwepụ ihe mgbu na obere EPS.
4. Clozapine:
– Naanị ọgwụ mgbochi ọrịa nke a gosiri na ọ dị irè n'ọgwụgwọ schizophrenia nke na-anaghị agwọ ọrịa. Clozapine chọrọ nlebara anya ọbara mgbe niile n'ihi ihe egwu nke agranulocytosis, ọrịa nwere ike ibute ndụ.
5. Aripiprazole:
– Aripiprazole, nke a maara dị ka onye na-eme ka dopamine dị n'akụkụ, na-enye usoro pụrụ iche nke ime ihe. Ọ na-edozi ọkwa dopamine kama igbochi ndị na-anabata dopamine, na-eduga na njirimara mmetụta dị mma karịa.
6. Ziprasidone:
– Ọgwụ mgbochi ọrịa a nwere obere ihe ize ndụ nke ibu ibu na nsogbu metabolic, nke na-eme ka ọ bụrụ nhọrọ kwesịrị ekwesị maka ndị ọrịa nwere nchegbu gbasara mmetụta ndị a. Agbanyeghị, ọ chọrọ nri maka ịmịkọrọ ahụ nke ọma.
7. Lurasidone:
– A maara Lurasidone maka ịdị irè ya n'ịgwọ ma nsogbu ịda mbà n'obi ma nke dị oke njọ nke ọrịa bipolar, yana njirimara mmetụta dị nro.
Mmepe Ọhụrụ na Ntuziaka Maka Ọdịnihu
Ka nnyocha na-aga n'ihu, ọgwụ ndị ọhụrụ na-egbochi ọrịa uche na-apụta, na-achọ ime ka arụmọrụ dịkwuo mma ma belata mmetụta ọjọọ. Ndị a gụnyere ọgwụ dịka Brexpiprazole na Cariprazine, nke na-elekwasị anya na ndị na-anabata dopamine na serotonin kpọmkwem n'ụzọ ziri ezi, si otú a na-enye nsonaazụ ka mma ma nwee ike ibelata mmetụta ọjọọ.
Nhọrọ Dị Iche na Mmetụta Ahụike
Nhọrọ dị n'etiti FGAs na SGAs na-adaberekarị n'otú uru ọgwụgwọ na njirimara mmetụta ndị ọzọ si dị. Ndị dọkịta ga-atụle akụkọ ihe mere eme nke onye ọrịa nke ọ bụla, ihe mgbaàmà, na ọnọdụ ndị ọzọ na-adịghị mma. Dịka ọmụmaatụ, enwere ike ịhọrọ FGAs n'ọnọdụ ụfọdụ nke uche dị oke njọ ebe ọ dị mkpa ka e jiri ya mee ihe ozugbo. N'aka nke ọzọ, a pụrụ ịhọrọ SGAs maka njikwa ogologo oge n'ihi oke arụmọrụ ha na njirimara mmetụta dị mma.
Ọrịa ndị na-akpata ọrịa dịka ọrịa obi, ọrịa shuga, na oke ibu na-eme ka usoro ime mkpebi sikwuo ike, na-achọ ụzọ ahaziri iche. Nleba anya mgbe niile nke paramita metabolic, nsogbu mmegharị ahụ, na ahụike uche zuru oke dị oke mkpa iji mee ka nsonaazụ ọgwụgwọ dịkwuo mma ma melite ndụ onye ọrịa.
mmechi
Nkewa nke ọgwụ mgbochi ọrịa uche n'ime ụdị nkịtị na nke na-adịghị ahụkebe na-enye usoro maka ịghọta usoro ha, uru ha, na ihe egwu ha. Klas ọ bụla nwere njirimara dị iche iche nke nwere ike imetụta mkpebi ọgwụgwọ. Mmepụta ihe ọhụrụ na nyocha na-aga n'ihu na ọgwụ mgbochi ọrịa uche na-achọ ime ka nsonaazụ ọgwụgwọ dịkwuo mma ma belata mmetụta ọjọọ, na-eme ka ndụ ndị mmadụ nwere nsogbu uche ka mma. Ịghọta ihe dị iche iche nke ọgwụ ndị a dị mkpa maka ndị dọkịta ime mkpebi ọgwụgwọ nkeonwe na nke amaara ama.
