Mmepe nke okpukpe Hindu na Ndịda Eshia
Okpukpe Hindu, nke a na-ewerekarị dị ka okpukpe kacha ochie n'ụwa, nwere akụkọ ihe mere eme bara ụba na nke dị mgbagwoju anya nke jikọtara ya na mmepe omenala, mmekọrịta mmadụ na ibe ya, na ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke Ndịda Eshia. Mmalite nke okpukpe Hindu ruo ọtụtụ puku afọ na-egosi ọtụtụ nkwenkwe, omume, na ụlọ akwụkwọ nkà ihe ọmụma dị iche iche, na-egosipụta ọdịdị na-agbanwe agbanwe na nke ọtụtụ omenala nke ndị South Asia. Isiokwu a na-enyocha usoro dị mkpa na mmepe nke okpukpe Hindu, site na mgbọrọgwụ ochie ya ruo na ngosipụta ya nke oge a.
Mmalite Oge Ochie na Oge Vedic
A pụrụ ịchọta mmalite nke okpukpe Hindu na mmalite Indus Valley Civilization (ihe dị ka 3300–1300 TOA), ebe ihe ndị e gwupụtara n'ala na-egosi na a na-efe chi na chi nwanyị proto-Hindu. Agbanyeghị, oge mbụ kachasị mkpa na mmepe Hindu bụ Oge Vedic (ihe dị ka 1500–500 TOA). N'oge a, ndị Indo-Aryan kwagara n'ime ala India, na-eweta omenala ọnụ bara ụba nke e ji Vedas dee—abụ okpukpe na ederede e dere nke ọma nke bụ isi ihe dị mkpa nke nkwenkwe Hindu.
Veda anọ ahụ—Rigveda, Samaveda, Yajurveda, na Atharvaveda—na-egosi nkà mmụta okpukpe dị mgbagwoju anya nke lekwasịrị anya n'ọtụtụ chi ndị metụtara ike okike, gụnyere Indra (chi nke égbè eluigwe), Agni (chi ọkụ), na Varuna (chi nke usoro eluigwe). Akwụkwọ ndị a na-akọwakwa emume mbụ ma na-emesi ike mkpa àjà (Yajnas) nke ndị ụkọchukwu (Brahmins) na-eme dị ka ụzọ isi kwado usoro eluigwe (Rta).
Oge Upanishadic na nke Epic
Ka ọ na-erule ihe dị ka afọ 800 Tupu Oge Anyị, ndị Upanishad malitere ịpụta, na-anọchite anya nnukwu mgbanwe ọgụgụ isi na mmụọ n'ime okpukpe Hindu. Akwụkwọ ndị a na-enyocha ajụjụ metaphysical ma na-agbanwe uche site na omume emume gaa na inyocha ihe ọmụma. Isi ihe na-echegbu ndị Upanishad bụ ịghọta ọdịdị nke eziokwu (Brahman) na onwe (Atman), nke mechara bụrụ echiche na ịghọta ịdị n'otu nke Atman na Brahman bụ ụzọ isi nweta nnwere onwe (Moksha) site na usoro ọmụmụ na ịmụgharị ọzọ (Samsara).
N'otu aka ahụ, oge Epic (ihe dị ka 500 TOA–500 OA) hụrụ nhazi nke ihe odide dị mkpa dịka Mahabharata na Ramayana. Mahabharata, nke gụnyere Bhagavad Gita a na-asọpụrụ, na-enyocha isiokwu nke ọrụ (Dharma), ezi omume, na mgbagwoju anya nke ndụ mmadụ site na akụkọ Pandavas na Kauravas. Ramayana na-akọ akụkọ ihe mere eme nke Rama, na-emesi echiche nke ikwu, iguzosi ike n'ihe, na iguzosi ike n'ezi ihe omume ike. Akwụkwọ akụkọ ndị a abụghị naanị akwụkwọ okpukpe kamakwa akwụkwọ ntuziaka omenala na ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke emetụtala ụkpụrụ omume ndịda Eshia nke ukwuu.
Okpukpe Hindu oge gboo na nke Puranic
Ka ọ na-erule narị afọ mbụ nke O.A., okpukpe Hindu agbasaala nke ukwuu, na-etinye ọtụtụ omenala na chi dị iche iche n'ógbè ahụ, na-egosi ike mgbanwe okpukpe ahụ. N'oge a, ihe ndị Puranas dere n'akụkọ ifo, ihe ndị dị n'ụwa, na usoro ọmụmụ nke chi, ndị amamihe, na ndị dike. Ndị Puranas bụ isi na-agbagharịkarị gburugburu Trimurti nke Brahma (onye kere ya), Vishnu (onye na-echekwa ihe), na Shiva (onye na-ebibi ihe/onye na-agbanwe ihe), yana chi Vedic na Upanishadic.
Oge ochie hụkwara ka e guzobere ofufe ụlọ nsọ ma guzobe ebe ndị njem ala nsọ dị mkpa. Iwu ụlọ nsọ ukwu n'ebe dịka Somnath, Kanchipuram, na Puri gbara mgbasa nke ofufe (Bhakti) ume ma mee ka e nwee ọtụtụ òtù ndị raara onwe ha nye chi dị iche iche dịka Vaishnavism (ofufe Vishnu) na Shaivism (ofufe Shiva).
Mmegharị Bhakti na Tantric
N'ihe dị ka narị afọ nke asaa O.A., mmegharị Bhakti pụtara dị ka ebili mmiri dị ike nke ofufe nke gafere n'etiti agbụrụ ma mesie nraranye onwe onye nye otu chi ike. Ndị nsọ dịka Ramanuja, Kabir, Mirabai, na Tulsidas gbasaa ozi nke ịhụnanya Chineke, nha anya, na inyefe Chineke, na-edekarị uri na abụ sitere n'obi nke dịgidere ruo ọtụtụ narị afọ. Mmegharị Bhakti mere ka ofufe Hindu bụrụ nke onye kwuo uche ya ma rụọ ọrụ dị mkpa n'iguzogide mmegbu ọha na eze na usoro agbụrụ siri ike.
N'otu aka ahụ na Bhakti, omenala Tantric, nke gụnyere ọtụtụ omume na ederede ndị na-atọ ọchị, nyere akụkụ ọzọ na Hindu. Tantra gụnyere emume dị iche iche, iji mantras eme ihe, na imesi chi nwanyị (Shakti) ike dị ka onye dị mkpa n'ime chi dị nsọ. Njikọta nke omume Tantric mere ka ọzụzụ ime mmụọ Hindu baa ọgaranya ma nye aka na ụdị ahụmịhe okpukpe dị iche iche n'ime Hindu.
Oge Ochie na Oge Ọchịchị
N'oge ochie, izute ndị Alakụba na ndị Yuropu nwere ike ọchịchị n'oge ọchịchị ndị ọzọ metụtara ọha mmadụ na echiche ndị Hindu nke ukwuu. Nguzobe nke Alaeze Ukwu Mughal dugara na njikọta nke ihe ndị Hindu na ndị Alakụba na nka, ụlọ, na omenala. Ndị mmadụ dịka Akbar na Dara Shikoh nyochachara mmekọrịta na ohere nke nkwekọrịta okpukpe.
Mbido nke ọchịchị ndị Britain na narị afọ nke 18 na nke 19 wetara ihe ịma aka na ohere ọhụrụ maka okpukpe Hindu. Oge ọchịchị ndị Britain kpaliri inyochaghachi ọha mmadụ Hindu, nke butere mmụba nke mmegharị mgbanwe dịka Brahmo Samaj na Arya Samaj, ebumnuche iwepụ ihe ọjọọ ọha mmadụ dịka Sati (ịchụ nwa nwanyị di ya nwụrụ anwụ n'ọrụ) na alụmdi na nwunye ụmụaka, ebe ọ na-eme ka echiche na echiche Vedic dịghachi ndụ. Ndị nwere mmetụta dịka Swami Vivekananda, Ramakrishna, na Mahatma Gandhi kọwakwara okpukpe Hindu iji lebara okwu ndị dị ugbu a anya, na-akwado maka ime mmụọ, ikpe ziri ezi mmekọrịta mmadụ na ibe ya, na njikọ n'etiti okpukperechi niile.
Okpukpe Hindu nke oge a
Taa, okpukpe Hindu ka na-eto nke ọma dịka okpukpe ụwa dị mkpa, nke gbanyere mkpọrọgwụ n'omenala ochie ya ma na-agbanwe agbanwe na ọnọdụ nke oge a. Na India na Nepal, a na-eme ememme Hindu dịka Diwali, Holi, na Navaratri n'ụzọ dị ukwuu, na-egosipụta ma ihe ndị dị na omenala na nke oge a.
N'ụwa niile, ndị Hindu bi n'ógbè ahụ eguzobela obodo ndị na-eme ihe ike, na-akwalite mgbanwe omenala dị iche iche ma na-eme ka okpukperechi ụwa baa ọgaranya. Ụlọ ọrụ dịka Ramakrishna Mission, ISKCON, na ọtụtụ ebe yoga na ntụgharị uche na-enye aka na mgbasa nke echiche na omume Hindu zuru ụwa ọnụ.
Oge dijitalụ agbanweela okpukpe Hindu, ya na ikpo okwu dị n'ịntanetị na-eme ka mmadụ niile nwee ike ịnweta akwụkwọ nsọ, okwu, na nduzi ime mmụọ. Mmekọrịta dị n'etiti amamihe oge ochie na teknụzụ ọgbara ọhụrụ na-egosi mkpa okpukperechi ahụ na-adịgide adịgide na ikike ya ịgbanwe ka oge na-aga.
Ná mmechi, mmepe nke okpukpe Hindu na Ndịda Eshia bụ ihe akaebe nke ọtụtụ akụkọ ihe mere eme ya, ikike ime mgbanwe, na omimi nkà ihe ọmụma ya. N'ịbụ nke sitere na omenala ochie ma na-agbanwe agbanwe mgbe niile, okpukpe Hindu ka bụ omenala dị ndụ, nke na-akpali akpali nke na-aga n'ihu na-akpali, na-ama aka, ma na-eme ka ọtụtụ nde mmadụ gburugburu ụwa nwee obi ụtọ.
