Gịnị Bụ Mgbanwe Ihu Igwe na Mmetụta Ya?
Okwu Mmalite
Mgbanwe ihu igwe bụ otu n'ime nsogbu kachasị mkpa ma dị mgbagwoju anya nke na-eche ụmụ mmadụ ihu taa. Ọ na-ezo aka na mgbanwe ogologo oge na nkezi ụdị ihu igwe, ọkachasị okpomọkụ na mmiri ozuzo, n'ụwa niile. N'ihi ọrụ mmadụ, mgbanwe ihu igwe na-emetụta gburugburu ebe obibi, akụ na ụba, na obodo gburugburu ụwa. Isiokwu a na-achọ ịchọpụta ihe mgbanwe ihu igwe bụ, ihe kpatara ya, na ihe ndị ga-esi na ya pụta.
Gịnị bụ mgbanwe ihu igwe?
Mgbanwe ihu igwe gụnyere nnukwu mgbanwe na nha ihu igwe n'ime oge dị ogologo, nke na-abụkarị ọtụtụ iri afọ ma ọ bụ karịa. N'akụkọ ihe mere eme, ihu igwe ụwa agbanweela mgbanwe okike n'ihi mgbanwe radieshon anyanwụ, ihe ndị na-eme n'ugwu mgbawa, na ikuku gas sitere n'okike. Agbanyeghị, mgbanwe ihu igwe nke oge a bụ ihe mmadụ mere, ọkachasị kemgbe Mgbanwe Ụlọ Ọrụ na narị afọ nke 18.
Mmetụta Greenhouse
Isi ihe dị mkpa na mgbanwe ihu igwe bụ "mmetụta griin haus." Usoro okike a na-eme ka okpomọkụ ụwa dị n'ọkwa dị mma maka ndụ. Ike anyanwụ na-erute Ụwa n'ụdị ebili mmiri ìhè ma na-amịkọrọ ya, na-eme ka elu ya dị ọkụ. Ụwa na-ewepụta ike a azụ n'ụdị radieshon infrared. Gas dị ka carbon dioxide (CO₂), methane (CH₄), na uzuoku mmiri na-ejide ụfọdụ radieshon a na-apụ apụ, na-eme ka mbara ala ahụ dị ọkụ.
Ọrụ ụmụ mmadụ, ọkachasị ịgba ọkụ mmanụ ọkụ (kol, mmanụ, na gas sitere n'okike) na igbukpọ oke ọhịa, emeela ka ikuku gas dị n'ime ikuku dịkwuo elu nke ukwuu. Mmetụta a na-eme ka okpomọkụ ụwa na-arị elu n'ọkwa a na-ahụtụbeghị mbụ.
Ihe Na-akpata Mgbanwe Ihu Igwe
1. Ịgba Mmanụ Ọkụ: Ọkụ mmanụ ọkụ maka ọkụ eletrik, ikpo ọkụ, njem, na usoro ụlọ ọrụ mmepụta ihe na-ewepụta nnukwu CO₂ na gas ndị ọzọ na-ekpo ọkụ. Nke a bụ isi ihe na-akpata mgbanwe ihu igwe nke oge a.
2. Mgbukpọ ọhịa: Osisi na-amịkọrọ CO₂ dịka akụkụ nke fotosintesis. Mgbe a kpụchara ọhịa maka ọrụ ugbo, mmepe obodo, ma ọ bụ osisi, a na-ebelata ebe a na-adọba carbon a, a na-ahapụkwa carbon echekwara n'osisi ka ọ laghachi n'ikuku.
3. Ọrụ Ugbo: Ọrụ ugbo na-enye aka na mgbanwe ihu igwe site na mwepụta methane sitere na anụ ụlọ, ubi osikapa, na mwepụta nitrous oxide sitere na ala a na-eme fatịlaịza.
4. Usoro Ụlọ Ọrụ: Ụfọdụ ọrụ ụlọ ọrụ mmepụta ihe, dịka mmepụta simenti na imepụta kemịkalụ, na-ewepụta CO₂ na gas ndị ọzọ na-ekpo ọkụ.
5. Njikwa Ihe Mkpofu: Ebe mkpofu ihe na-emepụta methane ka ihe mkpofu na-ere ere n'ụzọ na-adịghị mma.
Mmetụta nke mgbanwe ihu igwe
Mmetụta nke mgbanwe ihu igwe dị iche iche, na-emetụta gburugburu ebe obibi, ahụike mmadụ, akụnụba, na usoro ọha mmadụ. Ịghọta mmetụta ndị a dị oke mkpa maka ịmepụta atụmatụ mgbochi na mgbanwe dị irè.
Mmetụta gburugburu ebe obibi
1. Mmụba Okpomọkụ: Okpomọkụ nkezi ụwa amụbaala ihe dịka 1.2°C kemgbe ngwụcha narị afọ nke 19. Ọbụna mmụba okpomọkụ dị obere nwere ike inwe nnukwu mmetụta gburugburu ebe obibi, gụnyere ebili mmiri okpomọkụ, ịgbaze ice polar, na mgbanwe usoro mmiri ozuzo.
2. Mmụba Ọkwa Oké Osimiri: Mmiri na-agbaze agbaze na mkpuchi ice polar, tinyere mmụba okpomọkụ nke mmiri oké osimiri, na-eme ka ọkwa oke osimiri na-arị elu. Nke a na-eyi obodo ndị dị n'ụsọ oké osimiri, gburugburu ebe obibi, na akụ na ụba egwu, na-eme ka ohere nke idei mmiri na mbuze dịkwuo elu.
3. Mgbanwe n'Ụdị Ihu Igwe: Mgbanwe ihu igwe nwere ike ibute ihe omume ihu igwe siri ike ma na-emekarị, dịka oké ifufe, oké ọkọchị, na oke mmiri ozuzo. Mgbanwe a nwere ike imebi ọrụ ugbo, mmiri, na akụrụngwa.
4. Mbelata Asịd nke Oké Osimiri: Oke osimiri na-amịkọrọkwa mmụba nke ọkwa CO₂, na-emepụta carbonic acid ma na-ebelata pH nke mmiri. Mbelata asịd nwere ike imerụ ihe ndị dị ndụ n'oké osimiri ahụ, ọkachasị ihe ndị dị ndụ nwere shei calcareous ma ọ bụ ọkpụkpụ, dị ka coral na mollusks.
5. Nsogbu gburugburu ebe obibi: Mgbanwe na okpomọkụ na mmiri ozuzo nwere ike ịgbanwe ebe obibi na ụdị dị iche iche nke ihe ndị dị ndụ. Ụdị anụmanụ nwere ike ịkwaga, gbanwee, ma ọ bụ chee ihu mbibi. Oke osimiri coral, ebe ọ bụ na ha nwere mmetụta dị ukwuu na mgbanwe okpomọkụ, na-eche nnukwu ihe ndị na-acha ọcha ihu.
Mmetụta Mmadụ na Ọha Mmadụ
1. Mmetụta Ahụike: Mgbanwe ihu igwe na-eme ka ọrịa iku ume na obi, ọrịa ndị metụtara okpomọkụ, na ọrịa ndị sitere na vector dị ka ịba na ahụ ọkụ dengue ka njọ. Ọdịdị ikuku na-adịghị mma site na mmụba nke ọrụ ọkụ ọhịa na ọkwa pollen nwekwara ike imetụta ahụike n'ụzọ dị njọ.
2. Ihe Ndị Na-esi na Akụnụba Apụta: Ọnụ ego akụ na ụba nke mgbanwe ihu igwe dị oke ukwuu. Ọrụ ugbo nwere ike ịta ahụhụ site na mgbanwe ihu igwe, na-ebute enweghị nri na mmụba ọnụ ahịa. Mmebi akụrụngwa sitere na ihe omume ihu igwe dị oke njọ na-etinye nnukwu ibu arọ akụ na ụba n'ahụ obodo na gọọmentị.
3. Mbugharị na Mbugharị: Oke mmiri na-arị elu, ihe ndị na-eme n'oké ihu igwe dị oke njọ, na gburugburu ebe obibi mebiri emebi nwere ike ịmanye ndị mmadụ ịkwaga, na-eduga ndị gbara ọsọ ndụ na ihu igwe. Mbugharị a nwere ike ịkpa ike n'ihe onwunwe n'ebe ndị a na-anabata ndị mmadụ ma na-eme ka esemokwu dị n'etiti mba dị iche iche ka njọ.
4. Enweghị Ahazi Mmekọrịta: Mgbanwe ihu igwe na-eme ka enweghị ahazi mmekọrịta mmadụ na ibe ya ka njọ. Ndị mmadụ na-adịghị ike, gụnyere obodo ndị na-enweghị ego, ndị obodo, na mba ndị ka na-emepe emepe, na-enwekarị oke mmetụta nke mgbanwe ihu igwe, n'agbanyeghị na ọ dịghị ihe na-eme ka nsogbu ahụ ka njọ.
5. Ụkọ Mmiri: Mgbanwe nke usoro mmiri ozuzo na agbaze ice na-emetụta nnweta mmiri dị ọcha. Mpaghara ndị dabere na osimiri ndị a na-enweta glaciers ma ọ bụ mmiri ozuzo n'oge nwere ike ihu nnukwu ụkọ mmiri, na-emetụta ọrụ ugbo, mmiri ọṅụṅụ, na ịdị ọcha.
Mbelata na Mgbanwe
Iji dozie mgbanwe ihu igwe chọrọ ụzọ abụọ iji belata ma mee mgbanwe. Mbelata gụnyere ibelata ma ọ bụ igbochi mwepụta nke gas na-ekpo ọkụ, ebe mgbanwe gụnyere ime mgbanwe na omume mmekọrịta mmadụ na ibe ya, akụ na ụba, na gburugburu ebe obibi iji belata mmebi nke mgbanwe ihu igwe na-akpata.
Atụmatụ Mbelata
1. Ike Mmeghari ohuru: Ịgafe na isi mmalite ike mmeghari ohuru dịka ike anyanwụ, ifufe, na ike mmiri iji belata ịdabere na mmanụ ọkụ.
2. Ịrụ Ọrụ Ike: Ime ka arụmọrụ ike dịkwuo mma n'ụlọ, njem, na ụlọ ọrụ mmepụta ihe iji belata oriri ike na mwepụta gas na-ekpo ọkụ.
3. Ịkpụgharị ọhịa na Nchekwa: Ịkụ osisi na ichekwa ọhịa ndị dị adị iji mee ka mmịpụta CO₂ dịkwuo mma. Usoro nlekọta ala na-adịgide adịgide nwekwara ike ịrụ ọrụ.
4. Ọrụ Ugbo Na-adịgide Adịgide: Imejuputa usoro ọrụ ugbo nke na-ebelata ikuku gas na-esi n'ime ụlọ, dịka ijikwa anụ ụlọ ka mma, iji fatịlaịza eme ihe nke ọma, na ịnakwere usoro ọrụ ugbo.
5. Njikwa Mkpofu: Ibelata mmepụta ihe mkpofu, ịbawanye ọnụego imegharị ihe, na ijide methane site na ebe a na-ekpofu ihe maka iji ike eme ihe.
Usoro mmeghari
1. Nkwụsi Ike n'Akụ̀naụ ...
2. Njikwa Mmiri: Imejuputa usoro ojiji mmiri nke ọma na ịmepụta teknụzụ maka nchekwa na nchekwa mmiri.
3. Nkwadebe Ahụike: Ime ka usoro ahụike sikwuo ike iji meghachi omume na ihe egwu ahụike metụtara ihu igwe, gụnyere okpomọkụ na ọrịa ndị na-efe efe.
4. Mmekọrịta Obodo: Itinye obodo n'ọrụ na nhazi na ime mkpebi iji hụ na usoro mgbanwe na-emezu mkpa na ọnọdụ mpaghara.
5. Ọrụ Ugbo Dị Mma Maka Ihu Igwe: Ịkwado ndị ọrụ ugbo site na iji usoro na ngwaọrụ ndị na-eme ka ihe ọkụkụ ghara ịdị iche na mgbanwe ihu igwe ka mma.
mmechi
Mgbanwe ihu igwe bụ ihe ịma aka zuru ụwa ọnụ nke na-emetụta akụkụ niile nke ndụ n'ụwa. Ihe ndị na-akpata ya dabere na ọrụ mmadụ, ọkachasị ọkụ nke mmanụ ọkụ na mbibi nke oke ọhịa. Mmetụta ya dị oke ukwuu, na-emetụta sistemụ okike, ahụike mmadụ, akụnụba, na ọha mmadụ. Iji dozie mgbanwe ihu igwe chọrọ mgbalị siri ike n'ibelata na ime mgbanwe, ịkwalite omume na-adịgide adịgide na imeziwanye iguzogide iji hụ na mbara ala dị mma ma kwụ ọtọ maka ọgbọ ndị ga-abịa n'ihu.
