# Echiche gbasara okike na ọmụmụ ihe gbasara mmadụ
Okike bụ echiche bụ isi nke na-enweta nlebara anya dị ukwuu n'ọmụmụ ihe gbasara mmadụ. Ọmụmụ ihe gbasara okike na nkà mmụta ihe gbasara mmadụ na-enyocha otu esi etolite, ghọta, ma bie ụdị njirimara nwoke na nwanyị n'ọdịbendị dị iche iche gburugburu ụwa. N'isiokwu a, anyị ga-enyocha echiche nke okike n'ihe gbasara mmadụ na ibe ya, chọpụta mgbanwe nke echiche okike, ma nyochaa otu esi aghọta ma kọwaa okike n'ọha mmadụ dị iche iche.
## Ịghọta Okike na Ọmụmụ Ihe gbasara Anthropology
Mmekọahụ bụ ihe owuwu mmekọrịta mmadụ na ibe ya nke metụtara ọrụ, omume, ihe omume, na àgwà ndị a na-ewere dị ka ihe kwesịrị ekwesị maka ụmụ nwoke na ụmụ nwanyị n'ime omenala enyere. Echiche a dị iche na mmekọahụ, nke na-ezo aka na ọdịiche dị n'ime ụmụ nwoke na ụmụ nwanyị. Ndị ọkà mmụta banyere mmadụ na-ele okike anya dị ka ihe na-agbanwe agbanwe na nke na-agbanwe agbanwe n'ofe omenala, nke ihe dị iche iche dịka akụnụba, ndọrọ ndọrọ ọchịchị, na akụkọ ihe mere eme na-emetụta.
## Mmepe nke Ọmụmụ Ihe gbasara Okike na Nkà Mmụta Mmadụ
Ọmụmụ ihe gbasara okike na nkà mmụta mmadụ agbanweela nke ukwuu kemgbe e guzobere ya. N'oge mbụ nke nkà mmụta mmadụ, ọtụtụ ndị nchọpụta lekwasịrị anya karịsịa n'ọrụ ọdịnala nke ụmụ nwoke na ụmụ nwanyị n'obodo na-enyochaghị ihe mgbagwoju anya dị n'azụ ọrụ ndị ahụ. Agbanyeghị, mmepe nke echiche ndị inyom n'afọ 1970 wetara mgbanwe dị ukwuu n'otú ndị ọkà mmụta banyere okike si ele okike anya.
N'oge a, ndị ọkachamara n'ihe gbasara mmekọrịta mmadụ na ibe ya malitere ịkọwa etu ọmụmụ ihe gbasara mmekọrịta mmadụ na ibe ya si bụrụ nke na-egosi mmasị n'ihe gbasara nwoke na nwanyị na ihe ụmụ nwanyị na-enye n'obodo. Ha kwusiri ike mkpa ọ dị ịghọta ahụmịhe na echiche ụmụ nwanyị iji nweta foto zuru oke nke omenala. Nke a mere ka echiche nke "ọmụmụ gbasara mmekọrịta mmadụ na ibe ya," nke gụnyere ma na-akatọ ụkpụrụ okike dị ugbu a, pụta ìhè.
## Echiche gbasara nwoke na nwanyị n'ọdịbendị dị iche iche
Otu n'ime ihe bara uru nke ọmụmụ ihe gbasara mmadụ bụ ikike ya igosi ụdị echiche dị iche iche gbasara nwoke na nwanyị n'ofe omenala. Lee ụfọdụ ihe atụ nke echiche dị iche iche gbasara nwoke na nwanyị n'ofe omenala gburugburu ụwa:
### Mmekọahụ n'etiti Ndị Native America
Ụfọdụ obodo ndị America nwere echiche dị iche iche gbasara okike karịa obodo ndị ọdịda anyanwụ. Ụfọdụ agbụrụ na-amata echiche a maara dị ka "Mmụọ Abụọ," nke na-ezo aka na ndị mmadụ na-ejikọta àgwà nwoke na nwanyị. A na-asọpụrụ Mmụọ Abụọ n'ọdịbendị ụfọdụ ma a na-ewere ya dị ka ọrụ dị mkpa na mmekọrịta mmadụ na ibe ya na nke ime mmụọ.
### Ọgbakọ nwoke na nwanyị na Hijra na India
Ndị Hijra bụ otu ndị a ma ama maka njirimara nwoke na nwanyị na India, a na-ahụkarị ha dị ka ndị na-anọpụ iche ma ọ bụ ndị na-anọghị n'okpuru usoro abụọ nke nwoke na nwanyị. Ndị Hijra na-enwekarị ọrụ pụrụ iche n'ememe na emume okpukperechi, a na-amatakwa ha site na usoro iwu India dị ka ndị nke atọ. Ọmụmụ banyere ndị Hijra enyerela aka ikpughe ihe mgbagwoju anya nke njirimara nwoke na nwanyị karịa usoro abụọ a na-ahụkarị na West.
### Obodo Bugis dị na South Sulawesi
Ndị Bugis nke South Sulawesi, Indonesia, nwere nghọta dị mma gbasara okike, ha na-amata ụdị okike ise: oroané (ndị ikom), makunrai (ndị inyom), calabai (ndị ikom na-eme ka ụmụ nwanyị), calalai (ndị inyom na-eme ka ụmụ nwoke), na bissu (ndị ụkọchukwu androgynous a na-ewere dị ka ndị nsọ). Usoro okike a na-amata ma na-eme emume maka ụdị njirimara nwoke na nwanyị na ọrụ dị iche iche n'ime obodo ha.
## Nkọwa echiche gbasara okike
Usoro echiche dị iche iche metụtala nkà mmụta mmadụ nke okike, nke nyere aka ịchọpụta akụkụ dị iche iche nke echiche a. Ụfọdụ ụzọ echiche ochie maka nkà mmụta mmadụ nke okike gụnyere:
### Nhazi arụmọrụ
Usoro a na-elekwasị anya n'otú ọrụ nwoke na nwanyị si akwado nhazi na nguzozi mmekọrịta mmadụ na ibe ya n'ime ọha mmadụ . Ndị ọkà mmụta echiche dịka Radcliffe-Brown na Malinowski na-arụ ụka na nkewa ọrụ nwoke na nwanyị dị mkpa iji nọgide na-enwe nkwụsi ike mmekọrịta mmadụ na ibe ya. Agbanyeghị, a na-akatọkarị usoro a maka ịnọgide na-enwe ọnọdụ dị ugbu a n'enweghị nsogbu ahaghị nhata nwoke na nwanyị.
### Usoro Marxism na Ihe Onwunwe Akụkọ Ihe Mere Eme
Usoro Marxist na-egosipụta mmekọrịta dị n'etiti okike na akụnụba, na otu usoro kapitalist si emetụta ọdịiche nwoke na nwanyị. Ndị na-eche echiche banyere ụmụ nwanyị dịka Hartmann na-emesi ike na mmegbu ụmụ nwanyị abụghị naanị site na nna ochie kamakwa site na mmegbu akụ na ụba n'ime usoro kapitalist.
### Nka ụmụ nwanyị na postmodernism
Nka ụmụnwaanyị na-eweta echiche dị oke mkpa gbasara ụkpụrụ okike na enweghị nha anya nwoke na nwanyị n'ime ọha mmadụ. Nka ụmụnwaanyị nke abụọ na-emesi ike mkpa ọ dị ịghọta ahụmịhe ụmụnwaanyị na ịkwado nha anya nwoke na nwanyị. Ka ọ dị ugbu a, nka ụmụnwaanyị nke postmodern na-ebute ụzọ n'ụdị njirimara nwoke na nwanyị na ahụmịhe dị iche iche, ma na-ajụ echiche ndị dị mkpa gbasara ụmụnwoke na ụmụnwaanyị.
### Ozizi Queer
Echiche Queer na-ama aka n'ihe gbasara njirimara nwoke na nwanyị ma na-ewebata ụdị njirimara nwoke na nwanyị sara mbara. Ndị ọkà mmụta banyere Queer dịka Judith Butler na-arụ ụka na okike na-arụ ọrụ nke ọma; ya bụ, a na-akpụzi ya site na omume na omume ugboro ugboro n'ime ọnọdụ mmekọrịta mmadụ na ibe ya. Ụzọ a na-emepe nghọta dị mfe ma dị mgbagwoju anya nke njirimara nwoke na nwanyị.
## Okike na Ike
Ọmụmụ ihe gbasara okike na nkà mmụta mmadụ gụnyekwara nyocha nke mmekọrịta ike dị n'ime iwulite mmekọrịta mmadụ na ibe ya nke okike. Ọkà ihe ọmụma na onye ọkà mmụta mmekọrịta mmadụ na ibe ya bụ Michel Foucault tinyere aka nke ukwuu n'ịghọta otu ike si arụ ọrụ n'iwulite njirimara nwoke na nwanyị. Dịka Foucault si kwuo, ike anaghị egbochi ma na-emegbu naanị kamakwa ọ na-emepụta ihe ọmụma na njirimara.
Foucault kọwara otu ụlọ ọrụ dịka ezinụlọ, agụmakwụkwọ, na steeti si arụ ọrụ n'ịkpụzi ụkpụrụ okike na ịchịkwa omume nke onye ọ bụla. Ya mere, ọmụmụ ihe gbasara okike na nkà mmụta mmadụ gụnyere ọ bụghị naanị inyocha ọdịiche dị n'etiti ụmụ nwoke na ụmụ nwanyị, kamakwa inyocha otu ike si arụ ọrụ site na usoro mmekọrịta mmadụ na ibe ya iji kpụzie njirimara nwoke na nwanyị.
## Mmechi
Ọmụmụ ihe gbasara okike na nkà mmụta mmadụ na-enye nghọta bara uru banyere otu omenala dị iche iche si aghọta ma chepụta okike. Site n'ile anya karịa ụkpụrụ okike a na-anabatakarị, nkà mmụta mmadụ na okike na-enyere anyị aka ịghọta ụdị mmadụ dị iche iche ma na-ama aka ịmachi echiche gbasara ọrụ na njirimara nwoke na nwanyị. N'ọnọdụ ụwa na-agbanwe agbanwe, ọmụmụ ihe gbasara okike na okike na-abawanye mkpa maka ịghọta mgbagwoju anya nke mmekọrịta mmadụ na ibe ya na ịkwado nha anya na itinye aka maka njirimara nwoke na nwanyị niile.
