Ọmụmụ Ihe gbasara Anthropology na Nri na Oriri
Nri karịrị naanị ihe dị mkpa maka ndụ. N'ọmụmụ ihe gbasara mmadụ na ibe ya, a na-aghọta nri dị ka ihe dị mkpa na mmekọrịta mmadụ na ibe ya na omenala ya nke bara ụba n'ihe ọ pụtara: ọ na-akpụzi njirimara, na-egosi ọdịiche dị n'ọnọdụ, na-achịkwa mmekọrịta ike, ma na-ejikọ obodo ọnụ. Ụzọ ndị mmadụ si ahọrọ, na-akwadebe, na-ejere ozi, ma na-eri nri ọnụ bụ "asụsụ" nke na-akọwa ụkpụrụ, ụkpụrụ, na akụkọ ihe mere eme nke otu. Ya mere, ọmụmụ ihe banyere nri na oriri na-enye ebe dị ike maka ịghọta ọha mmadụ.
Nri dị ka usoro omenala
Ọmụmụ ihe gbasara mmadụ na-ele nri anya dị ka akụkụ nke usoro omenala. Ihe a na-ewere dị ka "ihe na-atọ ụtọ," "kwesịrị ekwesị," "ihe iwu na-akwadoghị," "ahụike," ma ọ bụ "ihe arụ" abụghị naanị mkpebi nke onye ọ bụla, kama ọ na-akpụzi site na àgwà na usoro mmekọrịta mmadụ na ibe ya. Site na nwata, ndị mmadụ na-amụta ihe na-amasị ha site na ezinụlọ, gburugburu ebe obibi, na ụlọ ọrụ mmekọrịta mmadụ na ibe ya. N'otu ebe, a na-ewere ụmụ ahụhụ dị ka nri na-edozi ahụ; n'ebe ọzọ, a na-ewere ha dị ka ihe a na-anaghị anabata. Ihe dị iche iche ndị a na-egosi na mmasị na mmasị abụghị ihe na-anọpụ iche—ha bụ ihe sitere na akụkọ ihe mere eme, gburugburu ebe obibi, okpukperechi, akụnụba, na mmekọrịta dị n'etiti otu.
Dịka ọmụmaatụ, na Indonesia, omume nke iri nri n'aka gị, iji ofe chili, na ịchịisi osikapa dị ka nri bụ isi abụghị naanị ihe bara uru, kama ọ metụtara àgwà eketa, ọnọdụ ọrụ ugbo, na ịmepụta njirimara nke "ị riri mgbe ị risịrị osikapa." N'ọnọdụ a, nri na-aghọ ihe nnọchianya nke usoro ndụ kwa ụbọchị.
Nhazi, ihe ndị a machibidoro iwu, na iwu oriri
Otu ihe a na-elekwasị anya na nkà mmụta mmadụ bụ otu esi ekewa nri. Nkewa ndị a na-abụkarị ụdị ihe dị iche iche dịka halal (nke a na-anabata) na haram (nke a machibidoro iwu), ọkụ (ọkụ na oyi), ọcha (adịghị ọcha), ma ọ bụ "nri onye ọgaranya" na "nri onye ogbenye." Ọtụtụ obodo nwere iwu siri ike gbasara oriri: mgbe mmadụ nwere ike iri nri, onye ya na ya ga-eri, akụkụ anụmanụ a ga-eri, ma ọ bụ onye nwere ikike inweta otu akụkụ.
A na-ejikarị ihe ndị a machibidoro iri nri ejikọta ihe ndị metụtara okpukperechi, ahụike, ma ọ bụ ihe nnọchianya. Dịka ọmụmaatụ, a na-aghọtakarị ihe ndị a machibidoro ụmụ nwanyị dị ime dịka ụzọ obodo si ejikwa ihe egwu ime ime site na ihe ọmụma mpaghara. Ọmụmụ ihe gbasara mmadụ anaghị agba ọsọ ikpebi ma hà ziri ezi ma ọ bụ na ha ezighi ezi n'ihe gbasara ahụike, kama ọ na-amụ ọrụ mmekọrịta ha: ma ihe ndị a machibidoro ime ka mmekọrịta ezinụlọ sie ike, ma ọ bụ mee ka njikwa mmekọrịta mmadụ na ibe ya ka mma, ma ọ bụ chịkwaa nkesa akụrụngwa.
Iwu iri nri nwekwara ike igosi nhazi mmekọrịta mmadụ na ibe ya. N'ọnọdụ ụfọdụ, a na-enye ndị ọbịa nri kacha mma, ma ọ bụ ndị okenye ọkwa mbụ dịka ihe ngosi nke nsọpụrụ. Iri nri ọnụ abụghị naanị maka ịkekọrịta nri; ọ na-emekwa ka usoro na mmekọrịta siri ike sie ike.
Nri, njirimara na ebe nchekwa mkpokọta
Nri nwere njikọ chiri anya na njirimara. Mmadụ nwere ike ikwupụta mmalite ya site na nri ụfọdụ: dịka ọmụmaatụ, rendang, pempek, papeda, ma ọ bụ gudeg, a na-akọwakarị ya dị ka ihe nrịbama nke ókèala na agbụrụ. N'ọkwa nkeonwe, nri na-ejide ncheta: isi nke isi nri n'ụlọ nwere ike ịkpọlite ncheta nke ezinụlọ, obodo, ma ọ bụ oge emume. Ya mere, mgbe ndị mmadụ kwagara, ha na-achọkarị ịmụgharị nri ha n'ụlọ dị ka ụzọ isi nọgide na-enwe njirimara ha n'ebe ọhụrụ ha.
N'obodo ndị si mba ọzọ bịa, nri na-aghọ ụzọ e si ekwurịta njirimara mmadụ: a na-ahazi nri ndị a ka ha dabara na ihe e ji mee ha, omenala obodo, ma ọ bụ mmasị nke ọgbọ ndị na-eto eto. Usoro nke "ngwakọta" omenala na-eme - nri nke yiri nke ọdịnala bụ n'ezie ihe si na njikọta nke ọtụtụ mmetụta pụta.
Mmekọrịta mmepụta, nkesa, na ike
Ọmụmụ ihe banyere nri anaghị akwụsị n'elu nri abalị; ọ na-emetụtakwa usoro mmepụta na nkesa. Ọmụmụ ihe gbasara akụnụba na-enyocha otu esi enweta nri si metụta klaasị, inwe ala, amụma steeti, ahịa, na ụlọ ọrụ. Ọnụ ahịa nri ndị bụ isi, sistemụ mbubata, na ikike nkesa nwere ike ikpebi ihe dị ma dị ọnụ ala nye ọha na eze.
Mmekọrịta ike na-apụtakwa ìhè n'akụkọ gbasara "nri dị mma" ma ọ bụ "nri ọgbara ọhụrụ." Mgbe a na-akwalite ụfọdụ ụkpụrụ nri site na mkpọsa buru ibu, esemokwu na-ebilitekarị n'etiti ihe ọmụma obodo na ihe ọmụma sayensị nke ụlọ ọrụ. Nkà mmụta sayensị mmadụ na-ajụ: ònye na-erite uru site na mkparịta ụka ụfọdụ? Kedu ngwaahịa na-ere? Olee otu ndị a na-ewere dị ka "ndị na-enweghị mmepeanya" n'ihi àgwà nri dị iche iche ha?
Oriri, ọnọdụ, na ụdị ndụ
Nri bụ ihe na-egosi ọnọdụ mmadụ. Ụlọ oriri mara mma, kọfị pụrụ iche, nri ụfọdụ, ma ọ bụ ihe ndị e si mba ọzọ nweta nwere ike ịbụ ihe nnọchianya nke ndị bi n'obodo ukwu. Iri nri abụghị naanị ihe dị mkpa, kamakwa gbasara onyonyo. N'obodo ukwu, ndị mmadụ na-etinye foto nri na mgbasa ozi ọha na eze, ọ bụghị naanị iji kesaa ihe kamakwa iji gosipụta mmasị ha, netwọk mmekọrịta, na ụdị ndụ ha. Ndị ọkà mmụta banyere mmadụ na-ele omume a anya dị ka ụdị "igosi onwe onye" na mmepụta nke ihe pụtara ìhè n'etiti ọha mmadụ.
N'aka nke ọzọ, nri dị ọnụ ala n'okporo ámá na-enye ohere maka mmekọrịta dị iche iche, mana a pụkwara ịkpọ ya "ihe na-adịghị ọcha." Esemokwu dị n'etiti "ọnụ ala na ọnụ ala" na "ọcha na ọgbara ọhụrụ" na-egosi etu ụkpụrụ ịdị ọcha na ịdị mma si ejikọtakarị na ọkwá ọha na eze.
Ememe, emume na ịdị n'otu ọha na eze
N'ọtụtụ omenala, nri dị n'ememe dị iche iche: ekele, oriri, agbamakwụkwọ, olili ozu, na emume okpukperechi. Nri na-eje ozi dị ka ụzọ isi kparịta ụka na ihe dị nsọ ma na-emekwa ka ịdị n'otu sikwuo ike. Inye, ịnara, na ịkekọrịta nri na-emepụta njikọ nke ọrụ mmekọrịta mmadụ na ibe ya. Dịka ọmụmaatụ, omenala nke ịkekọrịta nri n'oge ezumike dị mkpa na-eme ka ụkpụrụ nke ịdị n'otu na nlekọta sikwuo ike.
Nkà mmụta mmadụ na-emesi ike na isi nri omenala na-agụnyekwa nkewa nke ọrụ nke na-egosipụta nhazi mmekọrịta mmadụ na ibe ya. Ònye na-esi nri? Ònye na-egbu anụ? Ònye na-eje ozi? Ọrụ nke okike, afọ, na ikike pụtara ìhè ebe a. Kichin nwere ike ịbụ ebe mmepụta omenala: a na-enyefe nri, a na-akụzi ụkpụrụ, a na-emepụtakwa njirimara.
Mgbasawanye ụwa ọnụ, mmepụta nri, na mgbanwe mmasị
Mmepe ụwa ọnụ na-eme ka njikọta nke omenala nri dịkwuo ngwa ngwa. Usoro nri ngwa ngwa, ngwaahịa ngwa ngwa, na sistemụ nhazi nke oge a na-emetụta ụkpụrụ oriri n'ofe mpaghara. A na-aghọtakarị mgbanwe a dị ka "mmelite ọgbara ọhụrụ," mana ndị ọkà mmụta banyere mmadụ na-ahụ ya dị ka ihe mgbagwoju anya karị: iguzogide, mgbanwe, na ihe okike. A na-anabata nri ngwa ngwa maka ịdị mma ya, mana a na-ejikwa ya site na menus ahaziri maka mmasị mpaghara.
Mmepụta nri na-eweta ihe ndị ọzọ na-esi na ya apụta: njikọta nke ụtọ, ịdabere na ihe ụfọdụ e ji mee ya, na nsogbu ahụike dịka oke ibu na ọrịa metabolic. Ọmụmụ ihe gbasara mmadụ na ahụike na-amụ otu esi akọwa ọrịa, nri, na ahụ n'ime omenala. Esemokwu dị n'etiti "nri ọdịnala" na "nri ọgbara ọhụrụ" anaghị abụkarị maka nri, kama ọ bụ gbasara omume ọma, ọzụzụ onwe onye, na ụkpụrụ ezinụlọ.
Ụkpụrụ omume, nkwado na ọdịnihu nke oriri
Okwu gbasara omume dị oke mkpa n'ọmụmụ ihe gbasara nri: ọdịmma anụmanụ, akara ụkwụ carbon, ihe mkpofu nri, na nha nhata maka ndị ọrụ ugbo na ndị ọrụ na-enye ọrụ. Ọmụmụ ihe gbasara gburugburu ebe obibi na-egosi etu nsogbu ihu igwe na mgbanwe gburugburu ebe obibi si emetụta omume nri. Ka akụrụngwa na-ebelata, obodo na-emepụta atụmatụ mgbanwe: nhazi nri dị iche iche, ọrụ ugbo mpaghara, ma ọ bụ mmegharị "nlaghachi na nri ọdịnala".
Agbanyeghị, mgbalị ndị na-adịgide adịgide aghaghịkwa ịdị mkpa maka ọnọdụ mmekọrịta mmadụ na ibe ya. Ịkwalite ụfọdụ usoro nri n'echeghị echiche banyere ohere akụ na ụba nwere ike ime ka enweghị nha anya gbasaa. Ya mere, mmụta mmadụ na-emesi ike mkpa ọ dị ịghọta àgwà iri nri dị ka omume ndụ dabere na ọnọdụ dị adị, ọ bụghị naanị mmasị onwe onye.
Penutup
Ọmụmụ ihe gbasara mmadụ na nri na-egosi na iri nri bụ ihe omume omenala na ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Site na kichin ụlọ ruo n'ahịa ụwa, nri na-akọ akụkọ banyere njirimara, ike, ịdị n'otu, na mgbanwe mmekọrịta mmadụ na ibe ya. Site n'ịmụ ihe a na-eri, otu esi emepụta ya, na otu esi atụle ya, mmụta mmadụ na-enyere anyị aka ịghọta ọha mmadụ nke ọma. N'ikpeazụ, nri na-echetara anyị na a na-emezu mkpa ihe ndị dị ndụ mmadụ site na omenala - ọ bụkwa n'ime ya ka ihe ọ pụtara dị.
