Ọmụmụ Ihe gbasara Anthropology na Mbugharị na Mbugharị
Njem na mba ofesi abụrụla isi okwu dị mkpa na nnyocha mmadụ, na-adọta ndị ọkà mmụta n'ajụjụ gbasara ngagharị mmadụ, nhazi obodo, njirimara, na mgbanwe. Njem na-agagharị n'oge na mpaghara, na-akpụzi omenala na ọha mmadụ, na-emepụta ihe ndị dị mgbagwoju anya nke ejiri eriri nke ma na-aga n'ihu ma na-agbanwe agbanwe kpaa. Isiokwu a ga-akọwa echiche mmadụ banyere njem na mba ofesi, na-egosi mmekọrịta dị n'etiti ndị mmadụ n'otu n'otu, omenala, na usoro zuru ụwa ọnụ.
Ọnọdụ Akụkọ Ihe Mere Eme na Ntọala Echiche
Ọmụmụ banyere njem na mba ofesi na nkà mmụta ihe gbasara mmadụ na-apụta site n'akụkọ ihe mere eme bara ụba. Ọrụ ndị mmadụ na-arụ n'oge mbụ, dịka nke Franz Boas na Bronisław Malinowski dere, dekọrọ ụdị omenala dị iche iche na mmegharị nke ndị mmadụ site na ọmụmụ ihe ubi. Agbanyeghị, ọ bụghị ruo etiti narị afọ nke 20 ka njem na mba ofesi malitere inweta nlebara anya usoro nke mmadụ na mmadụ.
Otu n'ime usoro ntọala maka nghọta nke mbugharị bụ ozizi push-pull, nke na-ekwu na ndị mmadụ na-akwaga mba ọzọ n'ihi njikọta nke ihe mkpali (dịka ịda ogbenye, esemokwu, na mmebi gburugburu ebe obibi) na ihe ndọda (dịka ohere akụ na ụba na nkwụsi ike ndọrọ ndọrọ ọchịchị). Ọ bụ ezie na ọ bara uru, a katọọla ozizi a maka ime ka mkpali na ahụmịhe mmadụ dị mfe. Ndị ọkà mmụta banyere mmadụ nke oge a na-ahọrọ ụzọ ndị ka mma nke na-atụle akụkụ dị iche iche nke mbugharị.
Mgbasa mba na echiche nke mba ndị ọzọ
Mgbasa mba ụwa pụtara dị ka echiche dị mkpa na afọ 1990, na-emesi ike njikọ na mmekọrịta dị iche iche na-ejikọ ndị mmadụ n'otu n'otu na òtù dị iche iche n'ofe ókèala. Echiche a gafere ile mbugharị anya dị ka ngagharị kwụ ọtọ, otu ụzọ site na obodo nna ya gaa na mba nnabata ya, kama ọ na-egosipụta usoro na netwọk dị ike nke na-akwado njikọ n'ebe dị anya. Ndị ọkà mmụta mmekọrịta mmadụ na ibe ya dịka Nina Glick Schiller, Linda Basch, na Cristina Szanton Blanc enyerela aka n'ịmepụta usoro a, na-egosi otu ndị si mba ọzọ si anọgide na-enwe mmekọrịta, na-ewulite obodo, ma na-emetụta ma mba ndị ha si abata na ebe obibi ha.
Echiche nke ndị mba ọzọ, ọ bụ ezie na ọ gbanyere mkpọrọgwụ n'obodo ndị Juu gbasaara agbasa, agbasaala ruo n'ókè nke gụnyere ọtụtụ ndị bi n'ụwa niile gbasaara agbasa. Ndị ọkà mmụta banyere mmadụ na-amụ banyere ndị mba ọzọ ọ bụghị naanị n'ihe gbasara mgbasa anụ ahụ, kamakwa site na anya nke ncheta, ogologo ndụ, na njirimara. Echiche James Clifford nke "ụzọ" kama "mgbọala" na-ejide ọdịdị na-adịghị agbanwe agbanwe na nke usoro nke njirimara ndị mba ọzọ. A na-enyocha ndị mba ọzọ site na omume ha nke ịnọgide na-enwe ihe nketa omenala, ịnyagharịa njirimara ndị mmadụ jikọtara ọnụ, na ịkwado mmetụta ndọrọ ndọrọ ọchịchị na mmekọrịta mmadụ na ibe ya.
Ụzọ Ndị Mmadụ Si Eme Ka Mbugharị Dị Iche Iche
Ethnography, usoro pụrụ iche nke mmụta mmadụ, na-enye nghọta zuru oke na nke zuru ezu banyere ahụmịhe ndụ nke ndị kwabatara na obodo ndị dị n'èzí. Site na nlele ndị sonyere, ajụjụ ọnụ, na ụzọ ndị ọzọ dị mma, ndị ọkà mmụta banyere mmadụ na-achọpụta nkọwa na nkọwa dị iche iche nke akụkọ mbata.
Dịka ọmụmaatụ, ọrụ Nancy Foner nke gbasara ndị si mba ọzọ kwabatara na New York City na-enyocha otu ndị otu dị iche iche si alụso nsogbu nke njikọta n'ime obodo dị mgbagwoju anya. Ọ na-akọwapụta ụzọ ndị ọnọdụ iwu, agbụrụ, na klaasị si ejikọta iji kpụzie ahụmịhe, ohere, na ụzọ ndị si agagharị kwabatara.
Ọzọkwa, ihe a na-elekwasị anya n'ọdịnala na-eme ka a mata ihe gbasara obere mgbanwe nke njem. Mbugharị abụghị naanị gbasara usoro akụ na ụba sara mbara ma ọ bụ usoro amụma, kamakwa gbasara ọchịchọ nke onye ọ bụla, ọnọdụ nke ikwu okwu, na ịdị n'otu obodo. Akụkọ ndị a nkeonwe na-ekpughe otu ndị si mba ọzọ si aghọta njem ha, na-akwado njikọ na ala nna ha, ma na-akpụpụta oghere maka onwe ha n'ebe ọhụrụ.
Njirimara, Ịbụ Nwa amaala, na Ịbụ Onye
Ndị ọkà mmụta banyere mmadụ na-enyocha otú njem na mba ọzọ si emetụta nhazi njirimara na echiche nke ịbụ nwa amaala na ịbụ onye nwe obodo. Mbugharị na-emebi echiche dị mfe nke isonye na mba dị iche iche ma na-akpali iche echiche banyere njirimara omenala na mmekọrịta mmadụ na ibe ya.
Echiche Aihwa Ong nke "ịbụ onye nwere ike ịgbanwe agbanwe" na-akọwa etu ndị si mba ọzọ na-agagharị ma na-akparịta ụka gbasara njirimara ha, njikọ ha, na ọnọdụ iwu iji chọọ ohere ka mma. Echiche a na-ama echiche ọdịnala gbasara ịbụ onye nwere ike ịgbanwe agbanwe nke sitere na njirimara mba dị iche iche aka, kama ọ na-atụ aro nghọta ka mma maka ịbụ onye nwere ike ịgbanwe agbanwe na nke bara uru.
Obodo ndị dị n'èzí mba dị iche iche na-enwekarị nsogbu gbasara njirimara, na-edozi nchekwa nke ihe nketa omenala na mgbanwe na gburugburu ebe obibi ọhụrụ. Ozizi Stuart Hall nke njirimara omenala na-emesi ike mgbanwe na njikọta dị n'ime njirimara ndị dị n'èzí mba dị iche iche, nke na-agbanwe agbanwe ma na-akparịta ụka mgbe niile. Nghọta a na-ewepụ echiche ndị dị mkpa gbasara omenala ma na-egosipụta usoro okike na mgbanwe nke e ji ewulite njirimara ndị dị n'èzí mba dị iche iche.
Mbugharị, Nhazi ụwa ọnụ, na Mgbanwe Ike
Mbugharị ụwa emeela ka ihe dị iche iche na ahụmịhe nke mbugharị sikwuo ike, na-emepụta ụdị mmegharị na njikọ ọhụrụ. Amụma akụ na ụba neoliberal, ahịa ọrụ mba ofesi, na ọganihu na teknụzụ na nkwukọrịta agbanweela ọdịdị mbugharị.
Ndị ọkà mmụta banyere mmadụ na-enyocha nke ọma otú njikọ ụwa na mgbanwe mkpụrụ ndụ ihe nketa si emetụta ndị na-akwaga mba ọzọ, na-eme ka enweghị nha anya na adịghị ike dịkwuo njọ. Echiche Saskia Sassen banyere "obodo zuru ụwa ọnụ" na-eme ka usoro akụ na ụba ụwa si etinye akụnụba n'ime obodo ụfọdụ, na-adọta ndị ọrụ si mba ọzọ ma na-eme ka ụdị mmekọrịta mmadụ na ibe ya na akụ na ụba na-aga n'ihu.
Ike dị n'ime njem mbata bụkwa isi ihe dị mkpa n'ịchọpụta mmadụ. Ndị ọrụ, ọkachasị ndị si n'ebe a na-anaghị elekọta mmadụ, na-echekarị mmegbu na ịkpa ókè. Dịka ọmụmaatụ, nnyocha gbasara ndị ọrụ ụlọ si mba ọzọ na-ekpughe otu agbụrụ, okike, na klaasị si ejikọta iji kpụzie ahụmịhe ha gbasara ọrụ na ịkpa ókè.
Ntuziaka ga-eme n'ọdịnihu na ụkpụrụ omume
Ka njem mba ụwa na-aga n'ihu na-eto n'ọtụtụ na mgbagwoju anya, ọmụmụ ihe gbasara mmadụ na njem mba ọzọ ga-achọ ime mgbanwe na ịgbasa. Mgbanwe ihu igwe, enweghị ntụkwasị obi ndọrọ ndọrọ ọchịchị, na ọdịiche akụ na ụba na-ekwe nkwa ime ka usoro njem mba ọzọ sie ike, na-achọ ụzọ nyocha dị iche iche na nke na-ele anya n'ihu.
Echiche gbasara omume dị oke mkpa na nnyocha maka ịkwaga mba ọzọ. Ndị ọkà mmụta banyere mmadụ ga-enyocha okwu ndị metụtara nnọchite anya, nkwenye, na nkwado, na-ahụ na a naghị anụ olu ndị si mba ọzọ kamakwa a na-asọpụrụ ha ma na-enye ha ike. Mmekọrịta ya na obodo ndị si mba ọzọ na itinye usoro nyocha ndị sonyere nwere ike ime ka ọmụmụ ihe gbasara mmadụ na ibe ya ka mma.
Na mmechi, ọmụmụ ihe gbasara mmadụ na mba ọzọ na-enye nghọta dị mkpa banyere ọnọdụ mmadụ, na-ekpughe otu ndị mmadụ si agagharị ma ghọta mmegharị ahụ, ebe obibi, na njikọ. Site n'itinye ahụmịhe ndụ nke ndị kwabatara na obodo ndị dị n'èzí, nkà mmụta ihe gbasara mmadụ na-ekpughe ihe mgbagwoju anya na ikike mgbanwe dị n'ime ngagharị mmadụ. Site na nyocha na-aga n'ihu ma na-agbanwe agbanwe, ndị ọkà mmụta ihe gbasara mmadụ na-enye aka na nghọta miri emi nke eziokwu na ihe ọ pụtara na njem.
