Wòl Bung Hatta nan lit endepandans Endonezyen an
Nan ane anvan endepandans lan, Endonezi te yon peyi ki te chaje ak boulvès ak lit. Pami anpil pèsonaj ki te jwe yon wòl enpòtan pandan peryòd enpòtan sa a, Muhammad Hatta, ke yo konnen plis sou non Bung Hatta, se youn nan pi gwo figi ki te parèt. Kòm youn nan fondatè Endonezi yo, Bung Hatta te renome pou prensip solid li yo, entèlijans siperyè li, ak talan diplomatik eksepsyonèl li yo. Atik sa a pral eksplore wòl Bung Hatta nan lit Endonezi pou endepandans lan ak kontribisyon ki gen anpil valè li te fè pandan peryòd kritik sa a.
Premye lavi ak edikasyon
Muhammad Hatta te fèt 12 out 1902, nan Fort de Kock (kounye a Bukittinggi, West Sumatra). Depi li te jèn, Hatta te demontre yon enterè ak talan nan domèn akademik. Li te fini etid primè li nan Bukittinggi epi li te kontinye etid li nan Europeesche Lagere School (ELS) nan Padang. Akòz briyans akademik li, Hatta te kontinye etid li nan Handels Hogeschool, kounye a Inivèsite Erasmus Rotterdam nan Peyi Ba yo.
Nan Peyi Ba yo, lespri konba li te kòmanse devlope pandan l t ap fè konesans ak plizyè òganizasyon mouvman nasyonalis. Youn nan òganizasyon enpòtan yo se te Asosyasyon Endonezyen an (PI), ki te sèvi kòm yon fowòm pou etidyan Endonezyen aletranje yo te ka fè brase lide epi elabore estrateji pou libere peyi a anba dominasyon kolonyal la.
Aktivis ak Wòl nan Asosyasyon Endonezyen an
Pandan l te nan Peyiba, Hatta te vin pi aktif nan òganizasyon politik ak nasyonalis yo. Yon moman enpòtan nan listwa mouvman nasyonal la sete nominasyon li kòm prezidan Asosyasyon Endonezyen an nan lane 1926. Anba lidèchip li, òganizasyon an te vin pi plis vokal e pi asertif nan defans endepandans Endonezyen an. Nan lane 1927, Hatta ak kòlèg li yo te ekri epi pibliye "Indonesia Vrij" (Endonezi Lib), ki te vin tounen yon manifest kle pou lit pou endepandans lan.
Bung Hatta te patisipe tou nan kongrè anti-kolonyal la nan Briksèl (1927) ak Kongrè Lig Kont Enperyalis la nan Frankfurt (1928). Sa te ranfòse pozisyon li kòm yon lidè nasyonalis enfliyan, pa sèlman pami etidyan Endonezyen yo, men tou sou sèn entènasyonal la.
Retounen nan Endonezi ak lit kont kolonizatè yo
Lè Bung Hatta te retounen an Endonezi an 1932, li te antre nan politik touswit lè li te rantre nan Pati Nasyonal Endonezyen an (PNI), ke Sukarno te fonde. Sepandan, kontrèman ak Sukarno, ki te pi karismatik e yon oratè abil, Hatta te plis konsantre sou aspè entelektyèl ak literè lit la. Yo te souvan wè de yo kòm konplemantè; Sukarno te enspire e mobilize mas yo, pandan Hatta te plis konsantre sou planifikasyon estratejik ak ideyoloji.
Wòl Hatta te vin pi aparan pandan okipasyon Japonè Endonezi an 1942. Antanke yon figi dirijan nan mouvman an, li menm ak Sukarno te souvan oblije konfwonte epi negosye ak Japonè yo. Malgre presyon an, Hatta te kontinye goumen pou endepandans Endonezi pi vit posib, pandan l ap rete pridan pou evite plis viktim nan mitan popilasyon an.
Pwoklamasyon Endepandans
Wòl ki pi monimantal Hatta nan listwa endepandans Endonezyen an te rive nan dat 17 out 1945. Hatta, ansanm ak Sukarno, te jwe yon wòl kle nan pwoklamasyon endepandans Endonezyen an. Apre Japon te rann tèt li bay Alye yo nan mwa out 1945, Hatta ak Sukarno te imedyatman ekri tèks pwoklamasyon endepandans lan.
Nan kay Amiral Maeda a sou Jalan Imam Bonjol No 1, Jakarta, Sukarno ak Hatta te ekri tèks pwoklamasyon an nan yon atmosfè tansyon. Nan maten 17 out 1945 la, yo te pwoklame endepandans Endonezi. Lekti tèks pwoklamasyon an pa Sukarno ak Hatta te make yon nouvo chapit pou Endonezi, yon nasyon lib e souveren.
Epòk apre endepandans lan
Apre pwoklamasyon an, nouvo defi te parèt pou jèn Endonezi a. Agresyon militè Olandè yo ak lòt pwoblèm entèn yo te fè premye ane repiblik la trè dinamik. Nan sitiyasyon sa a, Hatta, ki se premye Vis Prezidan Repiblik Endonezi a kounye a, te demontre ladrès li nan negosyasyon ak diplomasi entènasyonal.
Akò Linggarjati ak Renville yo te pami akò kle Hatta te chèche pou asire rekonesans entènasyonal souverènte Endonezi a. Malgre ke yo te chaje ak konpwomi, akò sa yo te etap estratejik pou ranfòse pozisyon Endonezi nan mond lan.
Anplis de sa, Hatta te jwe yon wòl tou nan jesyon ekonomi nasyon ki te fèk ap devlope a. Antanke yon moun ki te gen yon fòmasyon nan ekonomi, li te chèche jwenn yon konpwomi ant sosyalis ak kapitalis, li te konsevwa plizyè politik ki vize amelyore byennèt pèp la.
Konfli ak Fen Mandat
Vwayaj politik Hatta a pa t toujou fasil. Avèk letan, diferans nan vizyon ant Hatta ak Sukarno te vin pi aparan. Hatta, ki te pi konsèvatif e ki te gen opinyon modere, souvan te antre an konfli ak opinyon Sukarno ki te pi revolisyonè. Pa egzanp, Hatta pa t dakò ak konsèp "Nasakom" (nasyonalis, relijyon ak kominis) Sukarno a.
Pi gwo pwen divizyon sa a te rive an 1956, lè Hatta te demisyone nan pòs Vis Prezidan li. Sepandan, Hatta pa t janm abandone nèt istwa lit li ak kontribisyon li nan Endonezi. Menm apre li te fin pran retrèt nan politik, panse ak ekri li yo te rete yon referans, epi Hatta te kontinye kontribye ak lide ak konsèp kritik pou gide kou gouvènman an nan Endonezi.
Eritaj ak Respè
Muhammad Hatta te mouri nan dat 14 mas 1980, li te kite yon eritaj enpòtan pou nasyon Endonezyen an. Nonm yo konnen avèk afeksyon sou non Bung Hatta a pa sèlman sonje kòm youn nan moun ki te pwoklame Endepandans lan, men tou kòm yon pansè, ekonomis, diplomat, ak yon lidè onèt ak devwe.
Eritaj entelektyèl ak moral Hatta te kite a kontinye enspire plizyè jenerasyon lidè ak pèp Endonezyen. Lespri konba li pou jistis sosyal, edikasyon ak byennèt pèp la se yon baz enpòtan pou kontinye ideyal yon nasyon endepandan ak souveren.
Istwa lavi Bung Hatta reflete kijan lit pou endepandans lan pa t sèlman yon batay fizik kont kolonyalis yo, men tou yon batay lide ak diplomasi. Avèk detèminasyon ak entèlijans li, Bung Hatta te vin tounen yon figi kle nan fondasyon Repiblik Endonezi a. Sèvis li yo ap toujou anrejistre nan listwa kòm youn nan pi gwo konbatan peyi sa a te janm wè.
