Rezon ki fè syèl la ble
Yon syèl ble se yon bagay nou wè chak jou ke nou souvan pran alalejè. Sepandan, dèyè bèl syèl ble sa a kache yon fenomèn fizik kaptivan e byen konplèks. Poukisa syèl la ble? Pou nou konprann fenomèn sa a, nou bezwen fouye nan konsèp debaz fizik atmosferik la, difizyon limyè, ak entèraksyon ant limyè solèy la ak atmosfè Latè nou an.
Limyè solèy la ak spectre koulè a
Limyè solèy la parèt blan pou je nou, men an reyalite li konpoze de plizyè koulè ke nou ka wè nan spectre limyè a. Spectre sa a gen ladan l koulè lakansyèl yo: wouj, zoranj, jòn, vèt, ble, digo, ak vyolèt. Chak koulè nan spectre a gen yon longèdonn diferan, soti nan anviwon 700 nanomèt pou wouj rive nan anviwon 400 nanomèt pou vyolèt.
Lè limyè solèy la antre nan atmosfè Latè a, li kominike avèk ti molekil ak patikil ki nan atmosfè a. Fenomèn sa a se sa ki lakòz koulè syèl la chanje selon lè jounen an ak kondisyon yo. Dispersyon Rayleigh la esansyèl pou konprann poukisa syèl la tipikman parèt ble.
Dispersyon Rayleigh
Dispersyon Rayleigh se fenomèn dispèsyon limyè pa patikil ki pi piti pase longèdonn limyè a li menm. Yo te bay efè a non Baron John William Strutt, ke yo konnen pi byen kòm Lord Rayleigh, yon fizisyen angle ki te premye eksplike fenomèn nan nan fen 19yèm syèk la.
Nan dispèsyon Rayleigh, entansite limyè ki dispèse a envers pwopòsyonèl ak katriyèm puisans longèdonn limyè a. Sa vle di ke limyè ki gen longèdonn ki pi kout (tankou ble ak vyolèt) dispèse plis pase limyè ki gen longèdonn ki pi long (tankou wouj ak zoranj).
Malgre ke limyè vyolèt la gaye plis pase limyè ble a, je imen an pi sansib a limyè ble ak vèt. Se poutèt sa, menm si gen plis limyè mov ki gaye nan syèl la, syèl la parèt ble pou nou.
Atmosfè Latè a
Atmosfè Latè a konpoze de plizyè gaz, tankou azòt (anviwon 78%) ak oksijèn (anviwon 21%). Li genyen tou agon, diyoksid kabòn, neon, ak plizyè lòt gaz an pi piti kantite. Patikil sa yo jwe yon wòl nan dispèsyon limyè.
Lè limyè solèy la antre nan atmosfè a, molekil gaz yo gaye longèdonn kout li yo nan tout direksyon. Limyè ble a, ak longèdonn ki pi kout li a, gaye pi efikasman pase limyè wouj la, ak longèdonn ki pi long li a. Se poutèt sa, lè nou gade syèl la, nou wè yon syèl ki gaye ak limyè ble ki soti nan tout direksyon.
Sepandan, lè solèy la sou orizon an, tankou lè solèy la leve oswa lè solèy la kouche, limyè li dwe pase nan yon kouch atmosfè ki pi epè. Limyè ble a gaye nan tout direksyon pi bonè epi li pa rive nan je nou. Okontrè, limyè ki gen longèdonn ki pi long, tankou wouj ak zoranj, pa gaye otan ke limyè ble epi li rive nan je nou, kidonk nou wè solèy la zoranj oswa wouj.
Polisyon ak efè li sou koulè syèl la
Anplis patikil gazez natirèl ki nan atmosfè a, plizyè polisyon kapab afekte koulè syèl la tou. Polisyon tankou lafimen, pousyè, ak patikil ayewosòl ka lakòz dispèsyon Mie, ki diferan de dispèsyon Rayleigh paske li enplike patikil ki gen gwosè konparab ak longèdonn limyè ki dispèse a.
Dispèsyon Mie pa gen yon gwo depandans longèdonn, kidonk tout koulè yo gaye apeprè egalman. Sa ka fè syèl la parèt blan oswa gri. Nan vil ki gen gwo nivo polisyon lè a, nou souvan wè syèl la parèt pi mat e mwens ble pase nan zòn riral ki pi pwòp.
Anplis de sa, polisyon lè a kapab lakòz tou lòt fenomèn tankou lapli asid ak smog fotochimik, ki pa sèlman afekte koulè syèl la men tou kalite lè a ak sante moun.
Chanjman Sezon ak Kote Jewografik
Chanjman sezon yo afekte koulè syèl la tou. Nan ete, lè a gen tandans pou l pi pwòp e pi sèk, sa ki fè dispèsyon Rayleigh la pi efikas e syèl la parèt ble pi klere. Pandansetan, nan sezon lapli oswa ivè, gwo imidite ak nyaj yo souvan bouche syèl la, sa ki fè l parèt yon ti jan pi mat oswa pi gri.
Pozisyon jewografik la afekte koulè syèl la tou. Nan rejyon polè yo, gwo van ak lè pwòp souvan fè syèl polè yo parèt trè ble ak klè. Okontrè, nan zòn ki toupre ekwatè a, syèl la ka parèt pi blan oswa pi gri akòz gwo imidite ak fòmasyon nyaj souvan.
Konklizyon
Syèl la nou wè chak jou parèt ble akòz difizyon Rayleigh, yon fenomèn fizik kote limyè ki gen longèdonn ki pi kout, tankou ble, gaye pi fò pa ti patikil nan atmosfè a. Je nou yo pi sansib a limyè ble pase a limyè vyolèt, kidonk syèl la parèt ble menm si limyè vyolèt gaye plis tou.
Anplis de sa, plizyè lòt faktè tankou polisyon lè a, sezon yo, ak kote jewografik la jwe yon wòl tou nan detèmine koulè syèl la. Lè nou konprann fenomèn sa yo, nou ka pi byen apresye bote lanati a ki sanble senp men ki konplèks anpil.
Kidonk, lè w ap gade syèl ble a nan yon jou klè, sonje ke gen yon syans kaptivan dèyè bote vizib sa a. Linivè a plen mistè, epi syèl ble a se jis youn nan anpil fenomèn k ap tann pou yo etidye l epi konprann li.
