Kev Kawm Txog Kev Ntseeg thiab Kev Cai Dab Qhuas
Pendahuluuan
Kev kawm txog tib neeg ntawm kev ntseeg yog ib ceg ntawm kev kawm txog tib neeg uas tshuaj xyuas tshwj xeeb txog kev ntseeg, kev coj ua, thiab cov tsev kawm ntawv hauv ntau haiv neeg thoob ntiaj teb. Lub hom phiaj ntawm kev kawm no yog kom nkag siab txog lub ntsiab lus thiab kev ua haujlwm ntawm kev ua koob tsheej, dab neeg, thiab cov cim uas cuam tshuam nrog kev ntseeg. Kev kawm txog tib neeg ntawm kev ntseeg pom kev ntseeg tsis yog tsuas yog ib qho ntawm sab ntsuj plig xwb tab sis kuj yog ib qho xwm txheej hauv zej zog uas cuam tshuam rau ntau yam ntawm tib neeg lub neej.
Kev cai dab qhuas yog ib qho tseem ceeb hauv kev kawm txog kev ntseeg ntawm tib neeg. Kev cai dab qhuas tuaj yeem yog cov kev ua rov ua dua nrog lub hom phiaj tshwj xeeb thiab feem ntau cuam tshuam nrog cov xwm txheej tseem ceeb hauv lub neej ntawm ib tus neeg lossis zej zog, xws li kev yug me nyuam, kev sib yuav, thiab kev tuag. Kev kawm txog kev cai dab qhuas pab peb nkag siab txog txoj kev uas cov tib neeg thiab cov pab pawg sib cuam tshuam nrog lub ntiaj teb ntawm sab ntsuj plig thiab kev cai dab qhuas tuaj yeem ua rau lub zej zog muaj tus kheej thiab kev sib koom siab li cas.
Kev Txhais Lus ntawm Kev Ntseeg Vajtswv
Kev kawm txog tib neeg ntawm kev ntseeg yog kev kawm txog seb kev ntseeg thiab kev coj ua ntawm kev ntseeg tsim thiab raug cuam tshuam los ntawm cov kab lis kev cai thiab kev sib raug zoo. Nws suav nrog ntau txoj hauv kev thiab cov txheej txheem los nkag siab txog lub ntsiab lus ntawm kev ntseeg hauv lub neej txhua hnub. Kev kawm txog tib neeg ntawm kev ntseeg tsis yog tsuas yog tshuaj xyuas cov kev ntseeg loj xws li kev ntseeg Vajtswv, Islam, Hinduism, thiab Buddhism xwb, tab sis kuj tshuaj xyuas cov kev ntseeg ib txwm muaj thiab cov zej zog me me, tsis tshua paub.
Cov kws tshawb fawb txog kev ntseeg feem ntau siv cov txheej txheem zoo xws li kev tshawb fawb txog haiv neeg los soj ntsuam thiab sau cov cwj pwm kev ntseeg. Lawv yuav nyob hauv ib lub zej zog tshwj xeeb rau lub sijhawm ntev, kawm lus, thiab ua kev xam phaj tob nrog cov tswv cuab hauv zej zog. Cov ntaub ntawv no tom qab ntawd raug tshuaj xyuas kom paub txog cov ntsiab lus cuam tshuam nrog kev ntseeg thiab kev coj ua ntawm kev ntseeg.
Lub Tswv Yim thiab Kev Ua Haujlwm ntawm Kev Cai Lij Choj
Kev ua kab ke yog cov kev ua uas rov ua dua uas feem ntau muaj cov qauv ruaj khov. Cov kev ua no feem ntau muaj lub ntsiab lus cim thiab lub hom phiaj yog ua tiav cov txiaj ntsig tshwj xeeb, txawm tias yog sab ntsuj plig, kev sib raug zoo, lossis kev puas siab puas ntsws. Hauv kev ntseeg ntawm tib neeg, kev ua kab ke feem ntau raug saib ua cov cuab yeej rau kev sib txuas lus ntawm tib neeg thiab lub hwj chim supernatural.
Victor Turner, ib tug kws tshawb fawb txog neeg nto moo, hu ua kev ua koob tsheej "kev teeb tsa cov xwm txheej hauv zej zog," txhais tau tias lawv muaj qhov sib lawv liag meej thiab kwv yees tau. Cov kev ua koob tsheej no feem ntau nrog cov cim uas muaj lub ntsiab lus tob rau cov neeg koom nrog. Turner kuj tau qhia txog lub tswv yim ntawm "liminality" hauv kev ua koob tsheej, theem hloov pauv hauv kev ua koob tsheej uas tso cai rau cov tib neeg hloov ntawm ib qho xwm txheej hauv zej zog mus rau lwm qhov.
Clifford Geertz, lwm tus kws tshawb fawb txog neeg, tau hais txog qhov tseem ceeb ntawm cov ntsiab lus ntawm kab lis kev cai hauv kev nkag siab txog kev ua koob tsheej. Nws tau hais tias kev ua koob tsheej yog ob qho tib si "qauv rau" (tus qauv ntawm lub ntiaj teb) thiab "qauv ntawm" (daim duab ntawm lub ntiaj teb). Qhov no txhais tau tias kev ua koob tsheej tsis yog tsuas yog piav qhia txog qhov tseeb xwb tab sis kuj ua rau cov neeg koom nrog pom lub ntiaj teb nyob ib puag ncig lawv li cas.
Qeb Kev Cai
Cov kev cai dab qhuas muaj peev xwm muab faib ua pawg raws li ntau yam kev ntsuas, xws li lub hom phiaj, daim ntawv, thiab cov ntsiab lus hauv zej zog. Nov yog qee pawg uas feem ntau siv hauv kev kawm txog kev cai dab qhuas:
1. Kev Cai Hla Dhau: Cov kev cai no cim qhia txog kev hloov pauv ntawm ib tus neeg mus rau lwm theem ntawm lub neej. Piv txwv li suav nrog kev ua koob tsheej pib lub neej, kev sib yuav, thiab kev pam tuag.
2. Kev Cai Lij Choj Txog Kev Koom Tes: Cov kev cai no ua rau kev sib raug zoo hauv zej zog thiab kev sib raug zoo ntawm pawg neeg muaj zog dua. Piv txwv li suav nrog kev ua koob tsheej txhua lub lim tiam lossis kev ua koob tsheej txhua xyoo.
3. Kev Cai Rau Thaum Muaj Kev Kub Ntxhov: Cov kev cai no yog ua thaum muaj kev kub ntxhov lossis tsis paub tseeb kom nrhiav kev pab los ntawm dab lossis kom ua kom qhov xwm txheej ntawd nyob twj ywm. Piv txwv li suav nrog kev thov Vajtswv lossis kev ua koob tsheej uas ua thaum muaj kev puas tsuaj ntuj tsim.
4. Kev Cai Lij Choj Txog Kev Txuas Ntxiv Mus: Cov kev cai no yog ua los tswj kom muaj kev sib npaug ntawm zej zog. Ib qho piv txwv yog kev ua liaj ua teb uas ua los tswj kom av muaj av nplua nuj.
Kev Kawm Txog Cov Ntaub Ntawv: Kev Cai Lij Choj Hauv Cov Kab Lis Kev Cai Sib Txawv
Yuav kom pom tseeb dua txog kev ua kab ke ua haujlwm li cas hauv ntau haiv neeg, ntawm no yog qee qhov piv txwv los ntawm ntau qhov chaw ntawm lub ntiaj teb:
1. Kev Cai Pib hauv Pawg Neeg Maasai, Kenya
Cov neeg Maasai ntawm Kenya muaj kev ua koob tsheej pib ua ib lub cim uas nyuaj heev thiab muaj ntau yam cim. Nws yog ib qho txheej txheem ntev uas muaj ntau theem, txij li kev txiav daim tawv mus rau lub sijhawm nyob ib leeg uas cov txiv neej kawm txog lub luag haujlwm thiab lub luag haujlwm ntawm cov neeg laus hauv pawg neeg. Cov kev ua koob tsheej no pab qhia txog kev coj noj coj ua thiab txhawb kev sib raug zoo ntawm cov tswv cuab ntawm pawg neeg.
2. Ngaben Ceremony in Bali, Indonesia
Ngaben yog ib txoj kev ua kevcai hlawv neeg Hindu hauv Balinese uas muaj ntau yam kev cai sib txawv uas siv sijhawm ntau hnub. Kev hlawv neeg ntseeg tias yuav tso tus ntsuj plig tawm ntawm lub cev thiab coj nws mus rau lub neej tom qab tuag. Cov kev cai no cuam tshuam rau zej zog dav dua thiab pab txhawb kev sib koom siab hauv zej zog thiab muab kev nplij siab rau tsev neeg uas tu siab.
3. Hnub Ua Kev Lom Zem Rau Cov Neeg Tuag hauv Mexico
Hnub Tuag (Día de los Muertos) yog ib qho kev ua koob tsheej txhua xyoo hauv Mexico uas ua kev zoo siab thiab nco txog cov neeg tuag. Lub koob tsheej no suav nrog kev tsim cov thaj nrog cov duab thiab cov khoom ntawm cov neeg tuag, zaub mov, thiab paj. Kev ua koob tsheej no qhia txog kev sib raug zoo ntawm txoj sia thiab kev tuag thiab koom nrog tag nrho lub zej zog hauv kev ua koob tsheej ua ke.
Kev Ua Haujlwm ntawm Kev Sib Raug Zoo thiab Kev Xav
Cov kev lig kev cai muaj ntau yam kev ua haujlwm hauv zej zog thiab kev puas siab puas ntsws. Hauv kev sib raug zoo, cov kev lig kev cai ua rau pawg neeg muaj kev sib koom siab thiab kev sib koom siab. Los ntawm kev koom tes hauv cov kev lig kev cai, cov tib neeg xav tias yog ib feem ntawm lub zej zog loj dua. Qhov no muab kev sib koom siab thiab txo qhov kev xav ntawm kev nyob ib leeg.
Nyob rau hauv kev puas siab puas ntsws, kev ua kab ke tuaj yeem coj kev thaj yeeb thiab kev nplij siab. Thaum muaj kev kub ntxhov lossis kev tsis paub tseeb, kev ua kab ke muab kev tswj hwm thiab kev kwv yees tau. Qhov no pab cov tib neeg daws kev ntxhov siab thiab kev ntxhov siab. Kev ua kab ke kuj tseem tuaj yeem ua lub cuab yeej rau kev nkag siab thiab txhawb nqa lub ntsiab lus hauv lub neej, tshwj xeeb tshaj yog thaum lub sijhawm muaj kev hloov pauv loj lossis kev poob.
Xaus
Kev kawm txog tib neeg ntawm kev ntseeg thiab kev kawm txog kev cai dab qhuas muab kev nkag siab tob txog txoj kev uas kev ntseeg thiab kev coj ua ntawm sab ntsuj plig tsim, thiab raug tsim los ntawm, cov ntsiab lus hauv zej zog thiab kab lis kev cai. Kev cai dab qhuas yog ib feem tseem ceeb ntawm txoj kev tshawb fawb no, muab lub lens uas los ntawm kev nkag siab txog lub ntsiab lus cim thiab kev ua haujlwm hauv zej zog ntawm kev coj ua ntawm kev ntseeg. Los ntawm kev tshawb nrhiav tob dua txog kev cai dab qhuas thoob plaws ntau haiv neeg, peb tuaj yeem tshawb pom qhov zoo sib xws thiab qhov sib txawv uas ua rau peb nkag siab txog kev paub txog tib neeg thoob ntiaj teb. Los ntawm kev kawm txog kev kawm dav dav, kev kawm txog tib neeg ntawm kev ntseeg tsis yog tsuas yog nthuav peb cov kev paub txog kev kawm xwb tab sis kuj muab txoj hauv kev tshiab los txaus siab rau qhov sib txawv thiab qhov nyuaj ntawm lub neej ntawm sab ntsuj plig thiab kev sib raug zoo thoob plaws ntiaj teb.