Igalelo likaNelson Mandela ekulweni nobandlululo
UNelson Rolihlahla Mandela ungomunye wabantu abanethonya elikhulu emlandweni waseNingizimu Afrika kanye nomzabalazo womhlaba wonke wamalungelo abantu. Igama lakhe lihambisana nokumelana nobandlululo, uhlelo lokuhlukaniswa ngokohlanga olwasungulwa uhulumeni waseNingizimu Afrika kusukela ngo-1948. Umnikelo kaMandela enhlanganweni yokulwa nobandlululo awubonakali nje kuphela ezenzweni zakhe zezombusazwe kanye nenhlangano yakhe, kodwa futhi nasebuqothweni bakhe bokuziphatha, amasu omzabalazo, kanye nekhono lakhe lokwakha ukubuyisana kwesizwe. Lesi sihloko sihlola indima kaNelson Mandela kanye neminikelo ebalulekile ekuqedeni ubandlululo kanye nokusungula iNingizimu Afrika enentando yeningi.
Isizinda Sobandlululo Nokubandakanyeka KukaMandela Kwasekuqaleni
Ubandlululo kwakuyinqubomgomo kahulumeni eyayilawula ukuhlukaniswa ngokohlanga, iphuca amalungelo ezepolitiki nawezenhlalo iningi labantu abamnyama, futhi inciphisa inkululeko yabo yokuhamba ngemithetho ehlukahlukene njengemithetho yamapasi (izimvume zokuhamba), ukuhlukaniswa kwezindawo zokuhlala, imfundo, kanye nezikhungo zomphakathi. Ngenxa yalokhu kungabi nabulungisa okuhleliwe, uMandela—owazalwa ngo-1918 eMvezo—wakhula ezwela ukucindezelwa nokungalingani.
Ngemva kokufunda umthetho nokuhlala eGoli, uMandela waqala ukusebenza kwi-African National Congress (ANC), inhlangano yezepolitiki eyaba yisikhungo sokumelana nobandlululo. Ukubamba kwakhe iqhaza kwi-ANC kwaphawula ukuqala komnikelo wakhe wesikhathi eside: akabanga nje ilungu, kodwa futhi waba ngumholi oqavile owasiza ekwakheni uhlobo lokumelana oluhlelekile.
Ukwakha Umkhankaso: I-ANC Youth League kanye Nokugqugquzela Abantu Abaningi
Enye yeminikelo emikhulu kaMandela ezigabeni zokuqala zomzabalazo kwaba ukubandakanyeka kwakhe ekwakhiweni kwe-ANC Youth League ngo-1944. Kanye nabanye abantu abafana noWalter Sisulu no-Oliver Tambo, uMandela wakhuthaza i-ANC ukuba ibe nokuqiniseka, yesimanje, futhi igxile emizamweni yobuningi. I-Youth League yayifuna isu elidlula izicelo noma izingxoxo ezingashukumi kodwa liqhubeke nokugqugquzela umphakathi kanye nemikhankaso kazwelonke.
UMandela wadlala indima ebalulekile kuMkhankaso Wokuvukela Umbuso ka-1952, umkhankaso wokungalaleli imithetho yobandlululo. Lokhu kwakuhlanganisa imibhikisho, imibhikisho enokuthula, kanye nokwephulwa komthetho ngamabomu ukuze kugqanyiswe ukungabi nabulungisa kohlelo. Lo mkhankaso wandisa ukwesekwa komphakathi emzabalazweni wokulwa nobandlululo, waqinisa ubunjalo babantu abacindezelwe, futhi wadonsela ukunaka kwamazwe ngamazwe.
Igalelo njengoMmeli: Ukumelana Nezindlela Zezomthetho
UMandela wayengagcini nje ngokusebenza kulo mkhakha, kodwa futhi wanikela ngomsebenzi wakhe njengommeli. Ekanye no-Oliver Tambo, wasungula inkampani yokuqala yabameli abamnyama eGoli, iMandela & Tambo. Le nkampani yaba umthombo obalulekile kubantu abamnyama ababhekene nokucwaswa ngokomthetho, ukuboshwa ngokungenasizathu, noma ukwephulwa kwamalungelo abo ayisisekelo. Ngomsebenzi wakhe wezomthetho, uMandela wabonisa ukuthi ukumelana kungatholakala hhayi kuphela ngemibhikisho kodwa nangokuvikela ngqo izisulu zobandlululo ezindaweni zezikhungo.
Lo mnikelo wawubalulekile ngoba ubandlululo lwalungasebenzi nje kuphela ngobudlova obungokomzimba kodwa futhi nangokusemthethweni: ukucindezelwa kwenziwa kwabonakala “kusemthethweni” ngumthetho. Ngokuma eceleni kwezakhamuzi ezicindezelwe, uMandela waphikisa izisekelo zomthetho zobandlululo futhi waqinisa inkolelo yokuthi umthetho kufanele ukhonze ubulungiswa, hhayi ukucwasa.
Isu Lokushintsha: Kusukela Ekungadlali Ngobudlova Kuya Ekumelaneni Nezikhali
Njengoba ukucindezelwa kukahulumeni kwanda—ikakhulukazi ngemva kwenhlekelele yaseSharpeville ngo-1960, lapho iziphathimandla zivulela umlilo kubabhikishi abaphikisana nomthetho wamapasi, kwashona inqwaba—inhlangano yokulwa nobandlululo yabhekana nenkinga enkulu: amasu okuthula ayevame ukuhlangatshezwa nodlame lukahulumeni. Kungalesi sikhathi lapho iminikelo kaMandela ekwenzeni izinqumo eziyinkimbinkimbi zamasu yabonakala khona.
UMandela wayengumuntu obalulekile ekwakhiweni kwe-Umkhonto weSizwe (MK), iphiko elihlomile le-ANC, ngo-1961. I-MK yenza imikhankaso yokucekela phansi ingqalasizinda kahulumeni, ihlose ukucindezela umbuso wobandlululo ngaphandle kokuhlasela izakhamuzi. Le ndlela ivame ukuphikiswana ngayo, kodwa kuMandela kanye ne-ANC ngaleso sikhathi, ukumelana ngezikhali kwakuyimpendulo ekhethiwe yokuvalwa kwesikhala sezepolitiki kanye nonya lwezenzo zombuso.
Umnikelo kaMandela wawungekhona nje “ukushintsha indlela,” kodwa ukwakha isu elicabangela amaqiniso ezepolitiki, izingozi zobuntu, kanye nomgomo wesikhathi eside: ukuqeda ubandlululo kanye nokufeza intando yeningi.
Umhlatshelo Nezimpawu Zokumelana: Ijele Njengensimu Yomzabalazo
Ngo-1962, uMandela waboshwa futhi wagwetshwa udilikajele ecaleni likaRivonia ngo-1964. Inkulumo yakhe yokuzivikela enkantolo yaba ngesinye sezinkulumo ezinamandla kakhulu zomzabalazo wokulwa nobandlululo. Waqinisekisa umbono womphakathi olinganayo, wentando yeningi—umbono athi wayekulungele ukuwulwela ngisho noma kwakusho ukukhokha ngokuphila kwakhe.
Phakathi neminyaka yakhe engu-27 ejele, ikakhulukazi eRobben Island, uMandela waba negalelo elikhulu njengophawu lokuziphatha lokumelana. Ukuboshwa akuzange kuyimise le nhlangano; kunalokho, kwaqinisa indaba yokungabi nabulungisa kobandlululo emehlweni omhlaba. UMandela waba ngumuntu ohlanganisa amaqembu ahlukahlukene okumelana futhi waphefumulela ubumbano lwamazwe ngamazwe, okuhlanganisa nokucindezela komnotho womhlaba kanye nezepolitiki kuhulumeni wobandlululo.
Ngaphakathi ejele, uMandela wayaziwa nangokuthi ungumholi oqeqeshwe kahle futhi onekhono lokukhuthaza izingxoxo, ngisho naphakathi konogada basejele kanye nabamele uhulumeni. Lesi simo sengqondo sabeka isisekelo esibalulekile sezingxoxo zesikhathi esizayo.
Indima Ezingxoxweni kanye Nokuguquka Kwentando Yeningi
Iminikelo kaMandela yafinyelela esicongweni sayo lapho ekhululwa ngo-1990. Esikhundleni sokucela impindiselo, uMandela wakhuthaza izingxoxo zokuqeda ubandlululo ngokuthula. Wasebenza nabanye abaholi be-ANC futhi waxoxisana nohulumeni omhlophe, okuhlanganisa noMengameli u-F.W. de Klerk.
UMandela wasiza ekugcineni inhlangano igxile emigomweni yayo yezepolitiki: ukhetho olukhululekile, ukuqedwa kobandlululo, kanye nokusungulwa kohlelo lwentando yeningi oluhlanganisa izinhlanga eziningi. Ngesikhathi sokuguquka, iNingizimu Afrika yabhekana nosongo lwempi yombango ngenxa yokungezwani phakathi kwamaqembu kanye nosizi olude lobudlova besifundazwe. Lapha, igalelo likaMandela labonakala ebuholini bakhe obuzolile, obukholisayo, kodwa obuqinile.
Ukhetho lokuqala lwentando yeningi ngo-1994 lwaba yingqophamlando. UMandela wakhethwa njengomongameli wokuqala omnyama waseNingizimu Afrika, okwakufanekisela ukuphela ngokusemthethweni kobandlululo.
Ukubuyisana Kwesizwe Nokwakha Ikusasa
Njengomongameli, uMandela akagcinanga nje ngokuqeda ubandlululo ngokwezokuphatha kodwa futhi wafaka isandla ekusunguleni isisekelo sokuziphatha sesizwe esisha. Wakhuthaza ukubuyisana kwesizwe ukuvimbela iNingizimu Afrika ukuthi ingene emjikelezweni wokuziphindiselela. Isinyathelo esibalulekile kwaba ukusekela kwakhe iKhomishini Yamaqiniso Nokubuyisana, eyayihlose ukwembula iqiniso mayelana nokwephulwa kwamalungelo abantu okwedlule nokunikeza indawo yokuphulukiswa.
UMandela wabonisa ukuthi ukunqoba kwangempela akukhona nje ekushintsheni ababusi, kodwa ekwakheni uhlelo oluhlonipha isithunzi somuntu. Lokhu kwaba umnikelo wesikhathi eside: okwenza intando yeningi yaseNingizimu Afrika ibe namathuba amaningi okusinda.
Ithonya Lomhlaba Wonke kanye Nefa Lokulwa Nobandlululo
Iminikelo kaMandela idlulela ngale kweNingizimu Afrika. Waba uphawu lwamazwe ngamazwe lokuqina kokuziphatha, ubuholi bokuziphatha, kanye nokulwa nobandlululo. Igama lakhe lakhuthaza izinhlangano zokulwa nobandlululo emazweni amaningi, lakhuthaza ubumbano lomhlaba wonke, futhi lasebenza njengesikhumbuzo sokuthi ukungabi nabulungisa okusezindaweni ezithile kungavinjelwa ngokuhlanganiswa kwesibindi, inhlangano, isu, kanye nombono wobuntu.
Ifa likaMandela emzabalazweni wokulwa nobandlululo alikho nje kuphela emandleni akhe okugumbuqela uhlelo olucindezelayo, kodwa futhi nangendlela ayecabanga ngayo ngekusasa: isizwe lapho ubunikazi bobuhlanga bunganqumi khona ukubaluleka komuntu. Ezweni elisabhekene nobandlululo, ukungabekezelelani, kanye nokungalingani, iminikelo kaNelson Mandela isabalulekile futhi ikhuthaza nanamuhla.
-
Uma ufisa, ngingayivumelanisa le ndatshana nalokhu: (1) isitayela sendatshana yezemfundo enezingcaphuno, (2) isakhiwo sephepha lesikole esiphelele (isingeniso-ingxoxo-isiphetho), noma (3) inguqulo yamagama ayi-1000 efanelana kakhulu namagama (okwamanje iseduze namagama ayi-1000).