Incazelo Yesifunda
Isifunda siwumqondo obalulekile emikhakheni eyahlukene yokufunda, okuhlanganisa i-geography, ezomnotho, ezombusazwe, kanye ne-sociology. Ngokuvamile, isifunda singachazwa njengendawo noma ingxenye yobuso boMhlaba enezici ezihlukile futhi ehlukanisa kwezinye izindawo. Kodwa-ke, incazelo yesifunda ingahluka kuye ngomongo kanye nesifundo esifundwayo. Lesi sihloko sizokusiza uqonde izici ezahlukahlukene zomqondo wesifunda, kusukela emqondweni waso oyisisekelo kuya ekusetshenzisweni kwaso okusebenzayo empilweni yansuku zonke.
I. Incazelo Yesifunda
Ngokwemvelaphi, igama elithi "isifunda" livela egameni lesi-Arabhu elithi "wilayah," elisho indawo noma indawo. Ngokwendawo, isifunda yingxenye yobuso boMhlaba enemingcele ethile, kungaba yemvelo noma eyenziwe ngumuntu. Le mingcele ingaba yizintaba, imifula, imingcele kazwelonke, noma eminye imingcele yokuphatha.
Ngokusho kwe-Big Indonesian Dictionary (KBBI), isifunda sichazwa njengendawo (amandla, ithonya, njll.), indawo. Okwamanje, ngokwendawo, isifunda sivame ukuqondwa njengendawo ehlelwe ngabantu noma eyenzeka ngokwemvelo enomsebenzi othize futhi ibhekwa ngokusetshenziswa kwayo nokuphathwa kwayo.
II. Izinhlobo Zezifunda
Izifunda zingahlukaniswa ngezinhlobo eziningana ngokusekelwe ezicini ezahlukahlukene:
1. Isifunda Sokuphatha
Izifunda zokuphatha ziyizindawo eziqokwe ngokusekelwe ezinhlosweni zokuphatha kukahulumeni. Izibonelo zezifunda zokuphatha zifaka phakathi izifundazwe, izindawo ezihlala abantu abaningi/amadolobha, izifunda ezincane, kanye nemizana/amawadi. Imingcele yezifunda zokuphatha inqunywa yinqubomgomo kahulumeni futhi ivame ukusetshenziselwa ukuphathwa kukahulumeni, ukusetshenziswa kwenqubomgomo yomphakathi, kanye nezinsizakalo zomphakathi.
2. Indawo Yezwe
Izifunda zezwe zichazwa ngokusekelwe ezicini zazo zomzimba, njenge-topography, isimo sezulu, izitshalo, nezilwane. Izibonelo zezifunda zezwe zifaka phakathi izindawo eziphakeme, amahlathi emvula asezindaweni ezishisayo, kanye nogwadule. Izifunda zezwe zivame ukuchazwa ngezinjongo zamalungelo empahla, ukuhlola izinsiza zemvelo, kanye nokulondolozwa kwemvelo.
3. Isifunda Sezomnotho
Indawo yezomnotho yindawo echazwa ngemisebenzi yayo yezomnotho evelele, njengokuhweba, ezolimo, imboni, noma izinsizakalo. Indawo Yezomnotho Ekhethekile (i-SEZ) iyisibonelo esisodwa sendawo yezomnotho eyenzelwe ukwandisa utshalomali kanye nokuhweba ngaphakathi kwendawo.
4. Indawo Yesiko
Izifunda zamasiko zichaza ukuhlukaniswa kwezindawo ngokusekelwe kumasiko, amasiko, ulimi, kanye nomlando ohlanganyelwe. Izibonelo zezifunda zamasiko zifaka imiphakathi yezinhlanga ngaphakathi kwezwe noma isifunda esinamasiko ahlukile kanye nezindinganiso zamasiko, njengeBali e-Indonesia, eyaziwa ngamasiko ayo amaHindu.
5. Indawo Yokusebenza
Indawo esebenzayo yindawo edalelwe ukufeza umsebenzi othile, njengesifunda sezitolo, isikhungo semfundo, noma indawo yezimboni. Lezi zindawo zivame ukwakheka ngenxa yemisebenzi ethile noma izintshisekelo ezixhumanisa izinto ezahlukahlukene ezikuzo ukuze kufezwe umgomo ofanayo.
III. Izici Ekwakhekeni Kwesifunda
Ukwakheka kwesifunda kuthonywa yizinto ezahlukahlukene zemvelo nezingezona ezemvelo. Nazi ezinye zezinto ezithonya ukwakheka kwesifunda:
1. Izici Zendawo
Izici zejografi zifaka phakathi izimo ezingokoqobo zendawo, njengokuma komhlaba, uhlobo lomhlabathi, isimo sezulu, kanye nezinsiza zemvelo. Ukuba khona kwemifula, izintaba, noma ukufinyelela olwandle kuthinta ngqo ukwakheka kanye nentuthuko yesifunda.
2. Izici zezenhlalo namasiko
Izici zamasiko ezenhlalo zifaka phakathi amasiko, ulimi, inkolo, kanye namasiko athonya ukwakheka kwesifunda. Isiko lendawo lingakha ubuwena obuhlukile obuhlukanisa isifunda esisodwa kwesinye.
3. Izici Zezomnotho
Imisebenzi yezomnotho efana nokuhweba, ezolimo, kanye nezimboni nayo iyizici ezibalulekile ekuthuthukisweni kwesifunda. Ukuba khona kwemithombo yemvelo, ingqalasizinda yezokuthutha, kanye namathuba emakethe kungathonya ukukhetha indawo yokuthuthukiswa komnotho.
4. Izici Zezepolitiki
Izici zezepolitiki zifaka phakathi izinqubomgomo zikahulumeni, imithethonqubo, kanye nobudlelwano bamazwe ngamazwe obungathonya ukuhlukaniswa kwemingcele yendawo kanye nokuphathwa kwezinsizakusebenza ezingaphakathi kwayo. Imephu yezepolitiki yomhlaba ivame ukushintsha ngokuhambisana nokuguquguquka kwezepolitiki emhlabeni jikelele.
IV. Ukusetshenziswa koMqondo Wesifunda
Ukuqonda indawo kubalulekile kokubili endaweni kanye nasemhlabeni jikelele. Ezinye izindlela zangempela zokusebenzisa umqondo wendawo zifaka:
1. Ukuhlela Indawo
Umqondo wendawo usetshenziswa ekuhleleni indawo ukuze kuthuthukiswe ukusetshenziswa komhlaba ngokwezimpawu nemisebenzi yendawo. Lokhu kuhlela kubalulekile ekudaleni indawo esimeme kanye nokusekela intuthuko yezenhlalo nezomnotho yemiphakathi.
2. Ukuphathwa Kwemithombo Yemvelo
Izindawo zidlala indima ebalulekile ekuphathweni kwezinsiza zemvelo, njengamahlathi, amanzi, kanye namaminerali. Ukusungulwa kokulondolozwa noma izindawo ezivikelwe, isibonelo, kuhlose ukulondoloza imvelo nokuvimbela ukusetshenziswa ngokweqile.
3. Intuthuko Yesifunda
Intuthuko yesifunda ihlose ukuthuthukisa inhlalakahle yomphakathi ngokuthuthukiswa kwezomnotho, kwezenhlalo, kanye nengqalasizinda. Umqondo wesifunda usiza ohulumeni nabenzi bezinqubomgomo ukuthi banqume izinto eziza kuqala ekuthuthukisweni futhi banikeze izinsiza.
4. Izifundo Zezwe Nezepolitiki
Ezifundweni ze-geopolitical, izifunda zifundwa ngokwesimo sobudlelwano bamazwe ngamazwe, ukuphepha kwezwe, kanye nethonya lezepolitiki lomhlaba wonke. Izifunda ziba yindawo yokuhlaziya ekuqondeni ukuguquguquka kwezingxabano, ukubambisana, kanye namasu ezepolitiki phakathi kwezizwe.
V. Isiphetho
Isifunda siwumqondo obanzi kakhulu, ohlanganisa izici ezahlukene zokuphila komuntu. Ukuqonda kahle umqondo wesifunda kanye nezici ezisithintayo kunganikeza ukuqonda okungcono kokwenziwa kwezinqumo ezihlobene nokuhlela nentuthuko yesifunda. Ekubhekaneni nezinselele zomhlaba wonke njengokushintsha kwesimo sezulu, ukusabalala kwamadolobha, kanye nokuvikeleka kokudla, ukuqonda isifunda kuba kubaluleke kakhulu ekwakheni izixazululo ezisebenzayo nezisimeme zekusasa lesintu.