Amandla Nobuthakathaka be-BUMD
Ama-Regionally-Owned Enterprises (BUMD) yizinkampani ezisungulwe ohulumeni basekhaya ngenhloso yokusekela intuthuko yesifunda, ukwandisa imali engenayo yendawo (i-PAD), kanye nokuhlinzeka ngezinsizakalo zomphakathi ezingenakuhlinzekwa kahle yimboni ezizimele. Ama-BUMD ayithuluzi elibalulekile kohulumeni basekhaya ekufezeni inhlalakahle yemiphakathi yasendaweni. Kodwa-ke, njengezinye izinhlangano zebhizinisi, ama-BUMD anamandla nobuthakathaka okumele kucatshangelwe ekusebenzeni nasekuthuthukisweni kwawo. Lesi sihloko sizobuyekeza amandla nobuthakathaka obuhlukahlukene bama-BUMD futhi sinikeze izincomo eziningana zokwenza ngcono indima yawo.
Izinzuzo ze-BUMD
1. Ukwenyuka Kwemali Engenayo Yesifunda (i-PAD):
Enye yezinhloso eziyinhloko zokusungula ibhizinisi eliphethwe yisifunda (i-BUMD) ukwandisa imali engenayo yendawo (i-PAD). Nge-BUMD, ohulumeni bendawo bangathola izinzuzo ezivela enzuzweni yenkampani, ezingasetshenziswa ukuxhasa intuthuko kanye nezinye izinsizakalo zomphakathi.
2. Intuthuko Yomnotho Elinganayo:
Amabhizinisi Aphethwe Yizifunda (i-BUMD) adlala indima ekukhuthazeni intuthuko yomnotho elinganayo ezifundeni. Ngokutshala imali emikhakheni ehlelekile njengamandla, ezokuthutha, kanye nebhizinisi lezolimo, ama-BUMD angadala imisebenzi futhi athuthukise umnotho wendawo.
3. Ukulawula Nokugada Okungcono:
Ngenxa yokuthi ziphethwe ohulumeni bendawo, ama-BUMD kulindeleke ukuthi aphathwe ngaphansi kokuqondisa okuqinile. Ohulumeni bendawo balawula ngqo imisebenzi ye-BUMD, okubavumela ukuthi baguqule izinqubomgomo ukuze bahlangabezane nezidingo zemiphakathi yendawo.
4. Ukuhlinzekwa Kwezinsizakalo Zomphakathi:
Amabhizinisi aphethwe yizifunda (ama-BUMD) angasebenza emikhakheni ebhekwa njengengenzi nzuzo kangako ngumkhakha ozimele kodwa ebalulekile enhlalakahleni yomphakathi, njengamanzi ahlanzekile, ukuphathwa kwemfucuza, kanye nezokuthutha zomphakathi. Ngale ndlela, ama-BUMD anegalelo ekuthuthukiseni ikhwalithi yokuphila komphakathi.
5. Ukuthuthukiswa Kwamakhono Esifunda:
Amabhizinisi aphethwe yizifunda (i-BUMD) anganikeza ipulatifomu yokuthuthukiswa kwamakhono abasebenzi bendawo. Ngezinhlelo ezahlukene zokuqeqesha nokuthuthukisa, ama-BUMD angathuthukisa amakhono namakhono abasebenzi bendawo, ekugcineni anciphise amazinga okungasebenzi.
Ubuthakathaka be-BUMD
1. Ukuphatha Okungafanele:
Enye yezinto ezibangela ubuthakathaka obukhulu bamabhizinisi aphethwe yizifunda (i-BUMD) yizinkinga zokubusa. Ngenxa yezinhlelo zikahulumeni ezihilelekile, ama-BUMD avame ukuvinjelwa yizinqubo ezinde nezingasebenzi kahle, okuvimbela impendulo yawo esheshayo ezinguqukweni zemakethe.
2. Ukuthembela ku-APBD:
Amabhizinisi amaningi aphethwe yizifunda (i-BUMD) asathembele ekuxhasweni ngemali okuvela kwi-Regional Revenue and Expenditure Budget (i-APBD) ekusebenzeni kwawo. Lokhu kubonisa ukuthi amanye ama-BUMD awakazimele ngokwezimali futhi alwela ukuncintisana nezinkampani ezizimele ezinokuphathwa kwezezimali okuguquguqukayo.
3. Ezombusazwe kanye Nokungenelela Kukahulumeni:
Amabhizinisi aphethwe yizifunda (ama-BUMD) asengozini yokuphazanyiswa kwezepolitiki, lapho izintshisekelo zezepolitiki zivame ukuthonya ukwenziwa kwezinqumo ezinqala. Lokhu kungaphazamisa ukugxila kwebhizinisi le-BUMD futhi kuholele ekungasebenzi kahle uma izinqumo zisekelwe ezicini zezepolitiki hhayi kwezomnotho.
4. Imikhawulo Yezimali Nezokutshalwa Kwezimali:
Ukufinyelela okulinganiselwe emalini kuvame ukuba yinkinga kumabhizinisi aphethwe yizifunda (i-BUMD). Njengezinhlangano eziphethwe ohulumeni basekhaya, ama-BUMD angabhekana nezingqinamba ekudonseleni utshalomali emkhakheni ozimele noma ezikhungweni zezimali, okuthinta ikhono lawo lokukhula nokusungula izinto ezintsha.
5. Ikhono Lokuphatha Elilinganiselwe:
Amabhizinisi amaningana aphethwe yizifunda (ama-BUMD) avame ukubhekana nezinselele ngobuchule bokuphatha. Ukuqokwa ezikhundleni zokuphatha, hhayi njalo ngokusekelwe emakhono kodwa kunalokho ekuzibandakanyeni kwezepolitiki, kungaholela ekuphathweni nasekusebenzeni kwenkampani okubuthakathaka.
Izincomo Zokuthuthukisa i-BUMD
1. Ukuphathwa Okuthuthukisiwe:
Amabhizinisi aphethwe yizifunda (i-BUMD) kumele athuthukise ukubusa okuhle ngokusebenzisa izimiso Zokubusa Okuhle Kwebhizinisi (i-GCG). Lokhu kuhlanganisa ukucaca, ukuzibophezela, kanye nobungcweti ekuphatheni.
2. Ukuqinisa Amandla Ezezimali:
Ukuze kuncishiswe ukuthembela kwisabelomali sesifunda, amabhizinisi aphethwe yisifunda (i-BUMD) kudingeka afune olunye uxhaso ngokusungula ubudlelwano obuhle nabatshalizimali abazimele noma ngokukhipha izibopho zesifunda.
3. Ukuqapha Okuqinile Nokulawulwa:
Ohulumeni bezifunda kudingeka banciphise ukungenelela kwezepolitiki futhi baqinisekise ukuthi ukuqapha ama-BUMD kwenziwa ngobungcweti ukuze kugcinwe ukusebenza kwenkampani.
4. Ukuthuthukisa Amakhono Okuphatha:
Ngokuqasha abasebenzi ngokusekelwe emakhono kanye nokuqeqeshwa okuqhubekayo, i-BUMD ingathuthukisa ikhwalithi yokuphathwa kwayo ukuze ikwazi ukuzivumelanisa nezimo futhi ibe nemibono emisha ekubhekaneni nezinselele zebhizinisi.
5. Ukuhlukahluka Kwebhizinisi:
I-BUMD akufanele igxile emkhakheni owodwa kuphela, kodwa kunalokho izame ukuhlukanisa amabhizinisi ayo ukuze inciphise izingozi zebhizinisi futhi ikhulise amathuba okuthola imali.
Isiphetho
AmaBhizinisi Aphethwe Yizifunda (i-BUMD) adlala indima ebalulekile ekuthuthukisweni kwesifunda nasekuthuthukiseni inhlalakahle yomphakathi. Kodwa-ke, ukuze kwenziwe ngcono indima yawo, kudingeka ukuthuthukiswa ezicini ezahlukene zokusebenza kanye nokuphatha. Ngokubhekana nobuthakathaka obukhona kanye nokusebenzisa amandla awo ngendlela efanele, ama-BUMD angaba abashayeli abathembekile bomnotho wesifunda. Lokhu kudinga ukuzibophezela okuqinile kohulumeni basekhaya, abaphathi be-BUMD, kanye nabo bonke ababambiqhaza abafanelekile ekwakheni ngokubambisana ama-BUMD aqinile, azimele, futhi anenzuzo emphakathini.