Izinto ezibangela amazinyo azwelayo
Ukuzwela kwamazinyo kuyisikhalazo esivame kakhulu esitholwa abantu abaningi. Lo muzwa ungaba ubuhlungu obubukhali, obufushane lapho amazinyo evezwa ezintweni ezithile, njengokudla okubandayo, okushisayo, okumnandi, okumuncu, noma ngisho nalapho ephefumula umoya obandayo. Kwabanye abantu, ubuhlungu buncane futhi buyaphela kalula, kodwa kwabanye, bungaba yinkinga kangangokuthi buthinta ukudla, ukuphuza, kanye nokuhlanzeka komlomo. Nakuba ngokuvamile kubhekwa njengento encane, ukuzwela kwamazinyo empeleni kuwuphawu lwezinguquko noma izinkinga esakhiweni samazinyo noma izicubu zawo ezisekelayo. Ukuqonda izici ezibangela ukuzwela kwamazinyo kubalulekile ekwelashweni okufanele, ngale kokugwema ukudla okuthile.
1. Ukuncipha kwe-enamel (ungqimba lwamazinyo oluvikelayo)
I-enamel iwungqimba oluqinile, olungaphandle kakhulu lwezinyo futhi isebenza ukuvikela ukusebenza kwangaphakathi kwezinyo. Lapho i-enamel incipha noma iguguleka, ungqimba olungaphansi (i-dentin) luba sengozini enkulu yokuhlaselwa yizinzwa. I-Dentin iqukethe imigudu emincane (ama-dentinal tubules) exhumanisa nemizwa ebhodleleni lezinyo. Lapho izinzwa ezifana nokubanda noma ubumnandi zithinta i-dentin, izimpawu zidluliselwa emithanjeni, okubangela ubuhlungu.
Penipisan enamel dapat terjadi karena kebiasaan menggosok gigi terlalu keras, penggunaan ibhulashi lamazinyo berbulu kasar, atau penggunaan pasta gigi yang terlalu abrasif. Selain itu, konsumsi makanan dan minuman asam juga dapat melunakkan enamel sehingga lebih mudah terkikis dari waktu ke waktu.
2. Resesi gusi (gusi turun)
Izinsini ezinciphayo noma ezinciphayo (ukwehla kwezinsini) ziveza impande zamazinyo. Ngokungafani nomqhele wezinyo ovikelwe yi-enamel, impande imbozwe yi-cementum, enciphayo futhi eguga kalula. Lapho impande ivezwa, izinto zangaphandle zifinyelela kalula ku-dentin futhi zibangele ubuhlungu.
Resesi gusi sering dipicu oleh cara menyikat gigi yang salah (misalnya menyikat terlalu keras atau arahnya tidak tepat), penyakit gusi seperti gingivitis atau periodontitis, faktor usia, serta kebiasaan merokok. Pada beberapa kasus, susunan gigi yang tidak rapi atau adanya tekanan berlebih pada gigi juga dapat mempercepat turunnya gusi.
3. Gigi berlubang (karies)
Karies atau gigi berlubang adalah penyebab klasik nyeri dan ngilu pada gigi. Lubang gigi terjadi ketika bakteri di mulut memecah sisa makanan, terutama gula, lalu menghasilkan asam yang merusak enamel. Jika kerusakan berlanjut hingga mencapai dentin, gigi menjadi lebih sensitif terhadap rangsangan.
Ezigabeni zokuqala, ukubola kwamazinyo kungabangela ubuhlungu kuphela uma udla ukudla okumnandi noma okubandayo. Kodwa-ke, uma kungelashwa, umgodi ungajula, ufinyelele emthanjeni, okubangela ubuhlungu obukhulu obuhlabayo futhi okungase kuholele ekuthelelekeni kwe-pulp.
4. Ukuqhekeka okuncane emazinyweni (izinyo eliqhekekile)
Amazinyo angakha imifantu emincane ngenxa ye-bruxism, ukuluma izinto eziqinile (njengeqhwa), ukulimala okubangelwa ukushaywa, noma ukushintsha kwezinga lokushisa okukhulu (njengokuphuza isiphuzo esishisayo bese uphuza iqhwa ngokushesha). Lezi mifantu ngezinye izikhathi azibonakali ngokushesha, kodwa zinganikeza indlela yokuthi izisusa zifinyelele ku-dentin kanye nemizwa.
Gigi retak sering menimbulkan ngilu saat mengunyah atau saat melepas tekanan gigitan. Sensasinya bisa “menyetrum” dan muncul hilang timbul, membuat penderita sulit menentukan gigi mana yang bermasalah.
5. Umkhuba wokugaya amazinyo (i-bruxism)
I-Bruxism umkhuba wokubopha noma ukugaya amazinyo akho, ngokuvamile ngesikhathi sokulala noma ukucindezeleka. Ukucindezela okuqhubekayo kungalimaza i-enamel, kubangele ukuqhekeka okuncane, futhi kwenze amazinyo abe bucayi kakhulu. I-Bruxism ingabangela nobuhlungu bomhlathi, ikhanda elibuhlungu, kanye nokungakhululeki eduze kwezindlebe.
Ngokuvamile abahlushwa yilesi simo abaqapheli ngalo mkhuba kuze kube yilapho udokotela wamazinyo ethola izimpawu zokuguguleka ebusweni bezinyo noma kukhona isikhalazo sobuhlungu okunzima ukusichaza ngoba akukho mgodi osobala.
6. Ukuguguleka komhlabathi okubangelwa ukudla okune-asidi neziphuzo
Makanan dan minuman seperti soda, minuman energi, kopi dengan campuran tertentu, jus buah asam, cuka, hingga buah sitrus dapat menyebabkan erosi enamel. Asam melunakkan permukaan gigi. Jika setelah itu gigi disikat segera dengan tekanan kuat, enamel yang sedang lunak lebih mudah hilang.
Ngaphandle kokudla, i-asidi ingavela nasezimweni zezokwelapha ezifana ne-acid reflux (GERD) noma ukuhlanza okuphindaphindiwe (njengakwezinye izinkinga zokudla). I-asidi evela esiswini evame ukukhuphukela emlonyeni inganciphisa kancane kancane i-enamel futhi ibangele ukuzwela.
7. Izinqubo ezithile zokunakekelwa kwamazinyo
Ezinye izinqubo zamazinyo zingabangela ukuzwela kwamazinyo okwesikhashana, njengokususwa kwe-tartar, ukumhlophelwa kwamazinyo (ukucwebezela), ukugcwalisa, noma ukwelashwa ngamazinyo (ama-braces). Ukucwebezela kungaveza ubuso bempande, obukade bumbozwe yi-tartar, okwenza amazinyo abe bucayi kakhulu. Ukucwebezela kungabangela amakhemikhali okucwebezela ukuba angene ku-enamel, okubangela ukuzwela kwesikhashana.
Ubuhlungu ngemva kokwelashwa buvame ukuba besikhashana futhi buphele phakathi kwezinsuku ezimbalwa kuya emavikini. Kodwa-ke, uma ubuhlungu buqhubeka noma buba bubi kakhulu, kudingeka ukuthi kuhlolwe kabusha.
8. Ukugcwalisa amazinyo noma imiqhele eyinkinga
Ukugcwalisa okuphezulu kakhulu, okuvuzayo, noma okugugile kungabangela ukucindezeleka kokulunywa okungalingani futhi kubangele ubuhlungu noma ukuzwela. Ngaphezu kwalokho, izikhala ezincane emaphethelweni okugcwalisa zingavumela amagciwane ukuthi angene futhi aholele ekuqhekekeni kwesibili. Imiqhele engafaneleki kahle ingabangela nokuzwela kwamazinyo lapho kuhlafunwa noma kuvezwa emazingeni okushisa abandayo.
Izinkinga ngokulungiswa kwamazinyo zivame ukudinga ukulungiswa noma ukushintshwa ukuze kuncishiswe ubuhlungu.
9. Ukuqongelela kwe-plaque kanye nokuvuvukala kwezinsini
I-plaque iwungqimba olunamathelayo, olugcwele amagciwane olwakhiwe yimfucumfucu yokudla namathe. Uma ingasuswa, i-plaque ingaqina ibe yi-tartar futhi ibangele ukuvuvukala kwezinsini. Izinsini ezivuvukele zopha kalula, zibuhlungu, futhi zingancipha kancane kancane, ziveze izimpande zezinyo. Lesi simo ekugcineni sandisa ingozi yokuzwela kwamazinyo.
Ukugcina inhlanzeko yomlomo enhle, okuhlanganisa ukuhlanza amazinyo nge-floss (ukuhlanza phakathi kwamazinyo) kanye nokuhlolwa njalo, kubalulekile ukuvimbela lezi zinkinga.
10. Izici zobudala kanye nezinguquko zemvelo
Njengoba sikhula, i-enamel ingaba buthakathaka ngenxa yokuguguleka kwesikhathi eside, kuyilapho izinsini zingancipha. Lokhu kuhlanganiswa kwalokhu okubili kwenza ubuso be-dentin bube sengozini enkulu yokuvezwa. Ngaphezu kwalokho, kwabanye abantu, i-dentin iba "sobala" kakhulu ngenxa yezinguquko zesakhiwo ezincane kakhulu, okwenza impendulo yokuzwela ibe lula.
Kodwa-ke, amazinyo abucayi akufanele athathwe njengento evamile ngenxa yokuguga. Kusabalulekile ukuthi uhlolwe amazinyo akho ukuze kutholakale izimbangela ezinkulu kakhulu.
Kunini lapho kufanele ukhathazeke khona ngamazinyo azwelayo?
Ukuzwela kwamazinyo okuthambile, okungajwayelekile kungaphathwa ngokuhlanzeka komlomo okuhle. Kodwa-ke, kunezimpawu eziningana okufanele zishukumisele ukubonisana nodokotela wamazinyo ngokushesha, njengokuzwela okuqhubekayo, ubuhlungu obuhlabayo, izinsini ezivuvukele, ubuhlungu lapho uhlafuna, ukubonakala komgodi obonakalayo, noma ukuzwela okuba kubi ngokuhamba kwesikhathi. Lezi zimo zingase zibonise ukubola okujulile, ukutheleleka, noma ukubola kwamazinyo okudinga ukwelashwa okwengeziwe.
I-Penutup
Ukuzwela kwamazinyo empeleni kuwuphawu lokuthi ungqimba oluvikelayo lwezinyo lubuthakathaka, impande yezinyo iveziwe, noma kunenkinga ngesakhiwo sezinyo kanye nezicubu ezizungezile. Izimbangela ziyahlukahluka, kusukela ku-enamel egugile, izinsini ezibuyela emuva, imigodi, imifantu, i-bruxism, kuya emiphumeleni yokudla okune-asidi kanye nezinqubo zamazinyo. Ngokubona izimbangela ezingaba khona, ukuvimbela kanye nokwelashwa kungasebenza kangcono. Uma isikhalazo senzeka njalo noma kuphazamisa imisebenzi yansuku zonke, ukuhlolwa kwamazinyo kuyindlela engcono kakhulu yokuthola imbangela bese uyixazulula ngaphambi kokuba ibe yinkinga enkulu kakhulu.