Izici Ezithinta Amandla Amaphaphu
Umthamo wamaphaphu uyisilinganiso sokuthi amaphaphu angawuphefumula futhi awukhiphe umoya ongakanani. Kuyinkomba ebalulekile yempilo kanye nokusebenza kohlelo lokuphefumula lomuntu. Izici ezahlukahlukene zingathinta umthamo wamaphaphu, okuhlanganisa iminyaka yomuntu, ubulili, izimo zempilo, kanye nendlela yokuphila. Lesi sihloko sizoxoxa ngemininingwane ngayinye yalezi zici, sichaze ukuthi zithinta kanjani ukusebenza kwamaphaphu, futhi sinikeze amathiphu okukhulisa umthamo wamaphaphu.
Ubudala
Ubudala bungenye yezinto eziyinhloko ezithinta amandla amaphaphu. Ezinganeni nasebasha, amandla amaphaphu ayakhula futhi ande ngokukhula. Lapho umuntu efika ebudaleni, amandla amaphaphu akhe asuke eseqophelweni eliphezulu. Kodwa-ke, ngokukhula, amandla amaphaphu avame ukwehla. Lokhu kwehla kuvame ukuqala ngemva kweminyaka engama-30 futhi kuqhubekela phambili ngokukhula.
Umthamo wamaphaphu uyancipha ngokuguga ngezizathu eziningana, okuhlanganisa:
1. Ukuncipha Kokuqina Kwamaphaphu: Amaphaphu aya ngokuya encipha njengoba siguga, ngakho awakwazi ukwanda nokufinyela kahle njengasesikhathini sisebancane.
2. Ukuncipha Kwamandla Emisipha Yokuphefumula: Imisipha ehilelekile ekuphefumuleni, njenge-diaphragm kanye nemisipha ye-intercostal, nayo ilahlekelwa amandla kanye nobunzima njengoba ikhula.
3. Izinguquko Ekwakhekeni Kwe-Sternum: Iningi labantu libhekana nokuqina kwezimbambo kanye ne-sternum, okuthinta ikhono lamaphaphu lokusebenza kahle.
Ubulili
Ubulili buthinta nomthamo wamaphaphu. Ngokuvamile, amadoda avame ukuba nomthamo wamaphaphu omkhulu kunabesifazane. Lokhu kungenxa yezici eziningana zomzimba, okuhlanganisa nosayizi womzimba omkhulu wamadoda. Ngenxa yokuthi amadoda avame ukuba nezifuba ezibanzi nemisipha eqinile, anamandla amaphaphu amakhulu.
Kodwa-ke, abesifazane abakhulelwe bangathola amandla okukhulisa amaphaphu njengoba izidingo zomoya-mpilo zanda ukusekela ukukhula kombungu. Kodwa-ke, ama-hormone okukhulelwa afana ne-progesterone angabangela izinguquko emsebenzini wokuphefumula ezingathinta okwesikhashana amandla amaphaphu.
Izimo Zempilo
Izimo zempilo zingathinta namandla amaphaphu. Ezinye izimo zezokwelapha zingalimaza isakhiwo noma umsebenzi wamaphaphu, zinciphise ikhono lawo lokuphefumula nokukhipha umoya. Ezinye izimo zezempilo ezingathinta amandla amaphaphu zifaka:
1. Isifo Sokuvinjelwa Kwamaphaphu Esingamahlalakhona (i-COPD): I-COPD iyiqembu lezifo zamaphaphu eziqhubekayo ezihlanganisa i-bronchitis engapheli kanye ne-emphysema. Lesi sifo sibangela ukuvaleka komoya, okwenza kube nzima ngabagulayo ukuphefumula.
2. I-asthma: I-asthma isifo sokuphefumula esingapheli esibangela ukuncipha nokuvuvukala kwemigudu yomoya. Abantu abanesifo bavame ukubhekana nokuhlaselwa yi-asthma, okubonakala ngokuphelelwa umoya.
3. I-Pulmonary Fibrosis: I-Pulmonary fibrosis ibangela ukuthi izicubu zamaphaphu ziqine futhi zibe nezibazi, okunciphisa amandla amaphaphu futhi kwenze ukuphefumula kube nzima kakhulu.
4. Izifo Zokuphefumula: Izifo ezifana ne-pneumonia noma isifo sofuba zingalimaza izicubu zamaphaphu, zithinte ukusebenza kwawo, futhi zinciphise amandla amaphaphu.
5. Izimo Zenhliziyo: Ezinye izimo zenhliziyo, njengokwehluleka kwenhliziyo, zingathinta namandla amaphaphu ngokuphazamisa ukugeleza kwegazi eliya nelibuya emaphashini.
Indlela yokuphila
Indlela yokuphila idlala indima ebalulekile ekunqumeni umthamo wamaphaphu. Eminye imikhuba kanye nezici zendlela yokuphila ezingathinta umthamo wamaphaphu zifaka:
1. Ukubhema: Ukubhema kungenye yezinto ezinkulu ezithinta impilo yamaphaphu. Amakhemikhali asemsini kagwayi alimaza izicubu zamaphaphu, anciphise izindlela zokuphefumula, futhi abangele izifo ezifana ne-COPD kanye nomdlavuza wamaphaphu.
2. Ukuzivocavoca: Ukuzivocavoca njalo kungandisa amandla amaphaphu. Ukuzivocavoca kwenhliziyo nokujikeleza kwegazi njengokubhukuda, ukugijima, kanye nokugibela ibhayisikili kuthuthukisa ukusebenza kahle kwamaphaphu ngokuqinisa imisipha yokuphefumula kanye nokuthuthukisa ukujikeleza kwegazi.
3. Ukuchayeka Ekungcoleni: Ukuchayeka isikhathi eside ekungcoleni komoya, njengomusi, uthuli, namakhemikhali, kungalimaza amaphaphu futhi kunciphise amandla awo. Abantu abahlala ezindaweni ezinezinga eliphezulu lokungcola basengozini enkulu yokuba nezinkinga zamaphaphu.
4. Ukudla Okunomsoco: Ukudla okunempilo nokulinganiselayo kungasiza ekusebenzeni kahle kwamaphaphu. Izakhamzimba ezifana nama-antioxidants atholakala ezithelweni nasemifino zingasiza ekuvikeleni izicubu zamaphaphu ekulimaleni kwe-oxidative.
Indawo kanye Nomsebenzi
Indawo esihlala kuyo futhi esisebenza kuyo ingathinta namandla amaphaphu. Ezinye izici zemvelo nezomsebenzi ezithinta impilo yamaphaphu zifaka:
1. Ukungcoliswa Komoya: Ukuhlala endaweni enamazinga aphezulu okungcoliswa komoya kukwenza ube sengozini enkulu yezinkinga zamaphaphu. Izinto ezingcolisayo njengezinhlayiya ezincane, i-ozone, kanye negesi ye-nitrogen dioxide zingalimaza izicubu zamaphaphu.
2. Imisebenzi Ebhekene Nezinto Eziyingozi: Eminye imisebenzi ihilela ukuchayeka ezintweni eziyingozi, njengamakhemikhali, uthuli, kanye nentuthu, okungalimaza amaphaphu. Izibonelo zemisebenzi enjalo zifaka phakathi leyo esezimayini, ezokwakha kanye nezitshalo zamakhemikhali.
3. Umoya Ongena Endlini: Ikhwalithi yomoya ongaphakathi nayo idlala indima ebalulekile. Ukuntuleka komoya ongena endlini kanye nokusetshenziswa ngokweqile kwamakhemikhali asekhaya kungathinta impilo yamaphaphu.
Ukuvimbela Nokwelapha
Ukuze wandise umthamo wamaphaphu, kunezinyathelo eziningana ongazithatha:
1. Yeka Ukubhema: Uma ubhema, ukuyeka ukubhema kuyisinyathelo esiphumelela kakhulu sokwandisa amandla amaphaphu.
2. Ukuzivocavoca njalo: Ukwenza ukuzivocavoca njalo kungasiza ekwandiseni amandla amaphaphu futhi kuqinise imisipha yokuphefumula.
3. Gwema Ukungcola: Nciphisa ukuchayeka ekungcolisweni komoya ngokugqoka imaski lapho ungaphandle ngezikhathi zokungcola okukhulu nokusebenzisa isihlanzi somoya ngaphakathi.
4. Yidla ukudla okunempilo: Yidla ukudla okucebile ngamavithamini kanye nama-antioxidant ukuze usekele impilo yamaphaphu.
5. Ukuhlolwa Kwezokwelapha Okuvamile: Hlola impilo yakho njalo ukuze uthole futhi welaphe izinkinga zokuphefumula kusenesikhathi.
Isiphetho
Umthamo wamaphaphu uyinkomba ebalulekile yempilo yamaphaphu kanye nempilo yomzimba iyonke. Izinto eziningi zithonya umthamo wamaphaphu, okuhlanganisa ubudala, ubulili, izimo zempilo, indlela yokuphila, kanye nendawo ezungezile. Ngokuqonda lezi zici nokuthatha izinyathelo ezifanele, ungasiza ekugcineni nokuthuthukisa umthamo wamaphaphu akho, okuzothuthukisa ikhwalithi yokuphila kwakho. Ukunakekela amaphaphu akho kuwukutshala imali empilweni yesikhathi eside okuzoletha izinzuzo ezinkulu.
