Ukuxhumana Phakathi Komnotho Namasiko
Ezomnotho namasiko kuvame ukuqondwa njengezindawo ezimbili ezihlukene: ezomnotho ziphathelene nokukhiqizwa, ukusatshalaliswa, kanye nokusetshenziswa kwezimpahla nezinsizakalo, kuyilapho isiko libhekwa njengendawo yezindinganiso zomphakathi, amasiko, ulimi, ubuciko, kanye nendlela yokuphila. Kodwa-ke, empeleni, lokhu kokubili kuyakhana futhi akuhlukaniseki. Isiko lithonya indlela abantu abasebenza ngayo, abaphatha ngayo imali, abenza ngayo ibhizinisi, futhi benza izinqumo zezomnotho. Ngokuphambene nalokho, izinguquko zezomnotho zishintsha indlela yokuphila, okuthandwa ngayo, ubudlelwano bezenhlalo, ngisho nobunikazi bendabuko bomphakathi. Lesi sihloko sihlola ubudlelwano phakathi kwezomnotho namasiko kanye nendlela lobu budlelwano obuvumelanayo obuzibonakalisa ngayo ekuphileni kwansuku zonke.
Isiko "njengomthetho ongabhaliwe" emisebenzini yezomnotho
Isiko empeleni liyiqoqo lemithetho engabhalwanga eqondisa ukuziphatha komphakathi. Esimweni sezomnotho, isiko linquma ukuthi yini ebhekwa njengefanele ukukhiqiza nokusebenzisa, ukuthi abantu bayazisa kanjani umsebenzi onzima, ukuthi babona kanjani ingozi, nokuthi bakha kanjani ukwethembana ekuthengiselaneni.
Isibonelo salokhu singabonakala esikweni lokubambisana ngokubambisana (gotong royong) ezindaweni ezahlukene zase-Indonesia. Emiphakathini lapho ukubambisana ngokubambisana (gotong royong) kusenamandla, ukusebenza ngokubambisana kuvame ukusebenza njenge "mali yomphakathi" ebalulekile. Lapho wakha indlu, ulungiselela umkhosi, noma uphatha umhlaba wezolimo, usizo lomakhelwane lunganciphisa izindleko zokukhiqiza futhi lwandise ukusebenza kahle. Lokhu kubonisa ukuthi isiko aliyona nje into ebonakala kodwa futhi liyisisetshenziswa sezomnotho esibonakalayo.
Isiko liphinde lithonye ukuziphatha okuhle emsebenzini. Imiphakathi egcizelela ukuzithiba, ukufika ngesikhathi, kanye nomthwalo wemfanelo ivame ukukhuthaza izinhlelo zomsebenzi ezihlelekile kakhulu. Ngakolunye uhlangothi, isiko elikhululekile alibi ngempela, njengoba lingakhuthaza ubuhlakani noma ibhalansi yomsebenzi nempilo. Kodwa-ke, kwezinye izinhlelo zomnotho, umehluko onjalo wenani ungathinta umkhiqizo, amaphethini ezinkampani, ngisho nokuncintisana.
Umnotho ubumba isiko ngokushintsha kwesakhiwo sempilo
Uma isiko lithonya umnotho, umnotho uguqula nesiko ngokuguqulwa kwezindlela zokuphila kanye nezakhiwo zomphakathi. Lapho isifunda sikhula ngokomnotho, abantu baso ngokuvamile babhekana noshintsho oluvela ezindleleni zokuphila zendabuko baye ezindleleni zokusetshenziswa zesimanje. Lolu shintsho lubonakala ezinhlotsheni zokudla okudliwayo, izitayela zokugqoka, izinhlobo zokuzijabulisa, ngisho nezindinganiso ezishintshayo mayelana nesimo somphakathi.
Ukufudukela emadolobheni kuyisibonelo esicacile. Lapho umnotho wasemadolobheni unikeza amathuba emisebenzi, abantu abaningi bathuthela emadolobheni besuka ezindaweni zasemakhaya. Le nqubo ayishintshi nje kuphela izindawo zokuhlala kodwa futhi ishintsha nemikhuba. Ubudlelwano bezenhlalo obabusondelene futhi busekelwe ebuhlotsheni bungaba obuhlukile kakhulu ngenxa yesivinini somsebenzi samadolobha. Amasiko okuhlangana nokusebenza ndawonye ngezinye izikhathi athathelwa indawo yimisebenzi yangasese eyengeziwe.
Ngaphezu kwalokho, ukukhula komnotho kuye kwaholela ekuveleni kwesigaba esiphakathi esinamandla amakhulu okuthenga. Isigaba esiphakathi sivame ukuqondisa izitayela zamasiko ezidumile: kusukela ekuthandweni kwama-cafe nomculo kuya kumafilimu nokuhamba. Lokhu kubonisa indlela ukwabiwa kwemali engenayo okuthonya ngayo izitayela zamasiko kanye nokuthanda kwabantu bonke.
Isiko lokusetshenziswa: ubuwena, izimpawu, kanye nokukhetha kwezomnotho
Emnothweni wanamuhla, ukusetshenziswa kwezimpahla akugcini nje ngokwanelisa izidingo, kodwa futhi kumayelana nobunikazi kanye nophawu. Abantu abaningi bathenga izimpahla hhayi ngenxa yomsebenzi wabo kuphela, kodwa futhi ngenxa yokubaluleka kwazo emphakathini. Isibonelo, ukukhetha uhlobo lwezingubo, uhlobo lwemoto, noma indawo yokuvakasha kuvame ukuhlotshaniswa nesimo, indlela yokuphila, kanye nombono wabo.
Lesi siko lokusebenzisa imali singaqhuba umnotho ngokuqhuba isidingo semakethe. Kodwa-ke, singadala nezinkinga ezifana nokuziphatha kwabathengi, ingcindezi yomphakathi, kanye nokungalingani okungokomfanekiso. Lapho izindinganiso "ezipholile" noma "zempumelelo" zichazwa yizinto ezibonakalayo, abantu bangaphoqwa ukuba bangene ezikweletini noma badele ezinye izidingo ukuze bahlangabezane nokulindelwe emphakathini.
Indima yezindaba kanye nobuchwepheshe bedijithali iqinisa lobu budlelwano. Imidiya yezenhlalo ivumela izitayela zamasiko ukuba zisakazeke ngokushesha, futhi lezi zitayela zithinta ngokushesha ukuziphatha kwezomnotho: imikhiqizo esakazekile, ukudla okuthandwayo, ngisho nezitayela ezithile zemfashini. Umnotho wokudala usebenzisana nalokhu kuguquguquka ngokukhiqiza izimpahla nezinsizakalo ngenani lamasiko kanye nelemakethe.
Umnotho wokudala: lapho isiko liba yimpahla
Esinye sezibonelo ezisobala kakhulu zobudlelwano phakathi kwezomnotho namasiko umnotho wokudala—umkhakha othembele emibonweni, ekudaleni, naseguguni lamasiko njengemithombo yenani elengeziwe. I-batik, ukuluka, imisebenzi yezandla, ukupheka kwendabuko, umculo wesifunda, amafilimu, kanye nezimboni zokuvakasha zamasiko zonke ziyizinhlobo zokukhula komnotho ezivela ekucebeni kwamasiko.
Isibonelo, i-batik akuyona nje indwangu, kodwa futhi iyindaba yomlando, inhloso yefilosofi, kanye nobunikazi besifunda. Uma i-batik ikhangiswa kabanzi, isiko liba yimpahla yezomnotho. Lokhu kungaletha izinzuzo ezinkulu: imali engenayo yabasebenzi bezandla, umsebenzi, kanye nokuqinisa ukuziqhenya kwendawo. Kodwa-ke, kunezinselele ezifana nokwenza izinto mbumbulu, ukuxhashazwa kwabasebenzi, noma ukuhweba okunciphisa ukubaluleka kwamasiko.
Ngakolunye uhlangothi, umnotho wokudala ungaba yindlela yokulondolozwa kwamasiko. Lapho isiko likhiqiza inani elifanele kwezomnotho kubasebenzi balo, kuba nesisusa sokudlulisela lawo makhono esizukulwaneni esilandelayo. Ngakho-ke, ukubusa kubalulekile: ukuqinisekisa ukuthi inani lezomnotho alilimazi izindinganiso zamasiko, nokuthi izinzuzo zabelwana ngazo hhayi nje ngabalamuli kodwa nayimiphakathi ephethe isiko.
Isiko lithonya izinhlelo zebhizinisi nezindlela zokwenza ibhizinisi
Yonke imiphakathi inemikhuba yayo yokwakha ubudlelwano bebhizinisi. Kwezinye izindawo, ukuthengiselana okusemthethweni okusekelwe ezinkontilekeni ezibhaliwe kuyagqama. Kwezinye, ukwethembana, amanethiwekhi omndeni, kanye nokusondelana komphakathi kudlala indima ebalulekile. Ezimweni eziningi e-Indonesia, ubudlelwano bomphakathi buhlala bubalulekile, ikakhulukazi emabhizinisini amancane naphakathi. Ukwethembana kwamakhasimende kungakhiwa edumeleni lomndeni, ukubandakanyeka komphakathi, noma ukwabelana njalo ngezinzuzo nomphakathi ozungezile.
Isiko liphinde lithonye izindlela zokuxoxisana. Ingxoxo, ulimi olunenhlonipho, inhlonipho kubantu abadala, ngisho nomkhuba wokunikeza "imali yokubonga" (okungaba yinkinga uma kuphenduka inkohlakalo) kuyizibonelo zemikhuba yamasiko engathinta ukusebenza kahle kwemakethe. Yilapho-ke kubalulekile khona ukuhlukanisa izindinganiso zamasiko eziqinisa ukuziphatha kwebhizinisi kanye nokubambisana kulezo ezilimaza ukucaca.
Ukungalingani kwezomnotho kanye nomthelela wako emasikweni
Ukungalingani kwezomnotho kungadala umehluko omkhulu wamasiko. Lapho amaqembu emphakathini enokufinyelela okuhlukile kwezemfundo, ezempilo kanye nobuchwepheshe, izindlela zawo zokucabanga kanye nezindlela zokuphila zingaba kude kakhulu. Lokhu kungadala isimo "samazwe amabili" ngaphakathi kwezwe elilodwa: labo abahlala emasikweni omhlaba wesimanje, kanye nalabo ababambelele emaphethini endabuko ngenxa yokufinyelela okulinganiselwe.
Ukungalingani kungathinta nokulondolozwa kwamasiko. Imiphakathi enezinkinga zomnotho ingase ilahle amasiko njengoba ebhekwa njengangenanzuzo. Intsha ikhetha ukusebenza kweminye imikhakha, kuyilapho amakhono endabuko elahleka kancane kancane. Ngakolunye uhlangothi, ngokusekelwa kwezomnotho—isibonelo, ngokusebenzisa ama-cooperative, ukufinyelela emakethe, ukuqeqeshwa, kanye nokuvikelwa kwempahla yengqondo—amasiko angasinda futhi achume.
Ukuhwebelana kwembulunga yonke: ukushintshana ngamasiko kanye nokuncintisana kwezomnotho
Ukuhwebelana kwembulunga yonke kusheshisa ukugeleza kwamasiko kuwo wonke amazwe, kusukela ekudleni okusheshayo nomculo kuya kumafilimu ngisho nezitayela zemfashini. Lokhu kuthinta umnotho wendawo. Imikhiqizo yamasiko yomhlaba wonke, esekelwa yimali enkulu, ivame ukwenza kahle kakhulu kunemikhiqizo yendawo. Ngenxa yalokho, amabhizinisi amancane athengisa imikhiqizo yendabuko angalahlekelwa yizimbangi.
Kodwa-ke, ukuhwebelana kwembulunga yonke nakho kuvula amathuba. Imikhiqizo yamasiko endawo ingangena ezimakethe zomhlaba wonke uma ihlanganiswe kahle, isezingeni eliphezulu, futhi isekelwa isu lokumaketha elifanele. Ikhofi lendawo, ukudla kwase-Indonesia, imisebenzi yezandla, ngisho nomculo wendabuko ohlanganiswe nezinhlobo zesimanje kuyizibonelo zendlela isiko lendawo elingaba ngayo amandla kwezomnotho enkathini yomhlaba wonke.
I-Penutup
Ubudlelwano phakathi kwezomnotho namasiko buyavumelana: isiko libumba indlela imiphakathi ekhiqiza ngayo, esebenza ngayo, eqhuba ngayo ibhizinisi, futhi idla ngayo; kuyilapho ezomnotho ziguqula izakhiwo nemikhuba yomphakathi, ziqinisa amasiko athile ngenkathi zibhubhisa amanye. Ukuqonda lobu budlelwano kubalulekile ekuthuthukisweni komnotho hhayi nje kuphela ukuze kulandelwe ukukhula kodwa futhi kuvikele ukusimama komphakathi kanye nobunikazi bamasiko. Ekugcineni, umnotho onempilo kufanele uqinise isithunzi sabantu kanye nemiphakathi yabo—futhi isiko liyisisekelo esinikeza intuthuko incazelo, isiqondiso, kanye nomuzwa wokugxiliswa kobunikazi bomphakathi.