Imithetho Yokubhangqa Eyisisekelo

Imithetho Yokubhangqa Okuyisisekelo: Isisekelo Sesakhiwo se-DNA

I-DNA (i-deoxyribonucleic acid) iwuhlobo lwezinto ezigcina ulwazi olubalulekile ekuthuthukisweni, ekusebenzeni, ekukhuleni nasekuzaleni kwazo zonke izinto eziphilayo ezaziwayo. Esinye sezici eziyisisekelo ezenza i-DNA isebenze kahle imithetho yokuhlanganisa isisekelo. Lesi sihloko sizohlola ngokujulile ukuthi iyini imithetho yokuhlanganisa isisekelo, ukuthi yatholakala kanjani, ukuthi kungani ibalulekile, nokuthi isetshenziswa kanjani ku-molecular biology.

Ukuqonda Okuyisisekelo Nomlando

Kuyini Ukubhanqa Okuyisisekelo?

Empeleni, i-DNA yakhiwe ngemicu emibili emide eyakha isakhiwo se-double helix. Lesi sakhiwo, esifana neladi elisontekile, sakhiwe "ngama-spokes" enziwe ngezisekelo ze-nucleotide ezibhangqiwe. Kunezinhlobo ezine ze-nucleotide ku-DNA: i-adenine (A), i-thymine (T), i-guanine (G), kanye ne-cytosine (C). Umthetho wokuhlanganisa isisekelo uyisimiso esithi:

– I-Adenine (A) ihlala ihambisana ne-Thymine (T)
– I-Guanine (G) ihlala ihambisana ne-Cytosine (C)

Le mithetho yokuhlanganisa iwumphumela wesakhiwo sama-molecule sesisekelo ngasinye kanye nokubopha kwe-hydrogen okuvumela ukuzinza okuphezulu kwe-double helix.

Umlando Wokutholwa

Imithetho yokuhlanganisa isisekelo yaqala ukutholakala nguJames Watson noFrancis Crick ngo-1953 lapho bephakamisa imodeli yesakhiwo se-DNA enama-helical amabili. Lokhu kutholwa kusekelwe kudatha yokuhlola evela kuRosalind Franklin noMaurice Wilkins, abasebenzisa i-X-ray diffraction ukukhombisa isakhiwo se-helical se-DNA. UWatson noCrick, ngemodeli yabo entsha, baqaphela ukuthi ukuzinza kwesakhiwo se-DNA kufezwa ngalokhu kuhlanganisa isisekelo esithile.

FUNDA FUTHI  Imfundiso Yokuziphendukela Kwemvelo Yangemva KukaDarwin

Indlela Yokubhangqa Isisekelo

Isakhiwo Sezisekelo Zamakhemikhali

Umehluko wamakhemikhali kanye nowejiyometri phakathi kwezisekelo uvumela ukuhlangana okuthile. I-Adenine ne-thymine zakha izibopho ezimbili ze-hydrogen, kuyilapho i-guanine ne-cytosine zakha ezintathu. Lezi zibopho ze-hydrogen zibalulekile ngoba, nakuba zibuthakathaka ngazinye, uma zikhona ngobuningi, zinikeza ukuzinza okwanele ukugcina ubuqotho bezakhi zofuzo ze-DNA.

Isimiso SikaChargaff Sokulingana

Ngaphambi kokutholakala kukaWatson noCrick, usosayensi ogama lakhe lingu-Erwin Chargaff wathola isimiso sokulingana, esithi inani lezisekelo ze-purine (A no-G) ​​lihlala lilingana nenani lezisekelo ze-pyrimidine (T no-C) kusampula ye-DNA. Lokhu kusho ukuthi inani lezisekelo ze-A lilingana nenani lezisekelo ze-T, kanti inani lezisekelo ze-G lilingana nenani lezisekelo ze-C, okuyisisekelo esiqinile semithetho yokubhangqa ephakanyiswe nguWatson noCrick.

Ukubaluleka Kwezinto Eziphilayo

Ukuzinza Kwezakhi Zofuzo

Imithetho yokuhlanganisa isisekelo iqinisekisa ukuthi lapho i-DNA iphindaphindwa noma iguqulwa, ulwazi lwezakhi zofuzo luhlala luzinzile futhi lunembile. Lapho amaseli ehlukana, iseli ngalinye lendodakazi lidinga ukuthola ikhophi enembile ye-DNA yomzali walo. Isakhiwo sokuhlanganisa isisekelo ngesikhathi sokuphindaphinda sisebenza njengohlelo, sivumela ama-enzyme ukuthi asebenze kahle.

FUNDA FUTHI  Ukuhlukaniswa Kwezinto Eziphilayo

Ukuvezwa Kwezakhi Zofuzo

Ukuhlanganisa isisekelo nakho kudlala indima ebalulekile ekubhaleni nasekuhumusheni, izinqubo i-DNA esetshenziswa ngazo ukwenza i-RNA, esetshenziswa ukwenza amaprotheni. Ngesikhathi sokubhala, umucu we-DNA usetshenziswa njengethempulethi yokuhlanganisa i-RNA, futhi le nqubo igcina nomgomo wokuhlanganisa isisekelo, ngokuguqulwa okuncane kuphela: ku-RNA, i-uracil (U) ithatha indawo ye-thymine (T). Ngakho-ke, ku-RNA, u-A uhlanganisa no-U.

Ukuguquka Kwezakhi Zofuzo Nokuziphendukela Kwemvelo

Ukuguquka kwezakhi zofuzo kuvame ukuhilela izinguquko ekubhangqweni kwesisekelo. Ngezinye izikhathi, kwenzeka amaphutha, njengokushintsha isisekelo esisodwa esikhundleni sesinye. Akuzona zonke izinguquko eziyingozi; ezinye zinganikeza izinzuzo zokuziphendukela kwemvelo. Ukuziphendukela kwemvelo kuncike ekushintsheni kwezakhi zofuzo ngokuhamba kwesikhathi, futhi kulo mongo, ukuguquguquka okuvumela izinguquko ukuthi zenzeke kudlala indima ebalulekile.

Izicelo ku-Biotechnology

Ubunjiniyela Bezakhi Zofuzo

I-biotechnology yanamuhla incike kakhulu emcabangweni wokuhlanganisa isisekelo. Isibonelo, i-CRISPR-Cas9, ubuchwepheshe obuhlakaniphile bokuhlela izakhi zofuzo, isebenzisa ukuhlanganisa isisekelo ukuthola nokuguqula izingxenye ezithile ze-DNA eqondiwe. Leli thuluzi lama-molecule lingathola ukulandelana kwesisekelo esithile ngaphakathi kwe-genome futhi lenze ukusika noma ukuguqula izakhi zofuzo ngokunemba okuphezulu.

Ubuchwepheshe be-PCR (Polymerase Chain Reaction)

I-PCR iyindlela yelabhorethri esetshenziswa kabanzi yokukhulisa izingxenye ze-DNA. Le nqubo incike ekuhlanganisweni kwesisekelo ukuze kuthuthukiswe ngokulandelana kwe-DNA. Ama-primer enqubo ye-PCR aklanyelwe ngqo ukuhambisana nokulandelana kwesisekelo okuqondiwe futhi aqalise inqubo yokukhulisa.

FUNDA FUTHI  Ukuphindaphindwa kwe-DNA

Ukuhlolwa Nokuxilongwa Kwezakhi Zofuzo

Emikhakheni yezokwelapha kanye neye-forensic, ukuhlolwa kwezakhi zofuzo kuvame ukusebenzisa isimiso sokubhanqa isisekelo ukuze kutholakale ukulandelana kwe-DNA yomuntu ngamunye. Ukuhlonza ama-polymorphism e-nucleotide eyodwa (ama-SNP), noma ukuhlukahluka okukodwa ku-base pair eyodwa ku-DNA, kunganikeza ulwazi olubalulekile lwezempilo mayelana nokuthambekela kwezifo ezithile.

Izinselele Nekusasa

Nakuba imithetho yokuhlanganisa isisekelo iyisisekelo esiyinhloko sazo zonke izakhi zofuzo, kusekuningi okusamele kufundwe mayelana nokuguquguquka kwalokhu kuhlanganisa ezindaweni ezahlukene zokuphila. Ukuphambuka kule mithetho, nakuba kungavamile, kukhona futhi kunganikeza ukuqonda okusha ngezindlela zokwelapha noma ukuphathwa kwezakhi zofuzo. Ngaphezu kwalokho, imizamo yokuqonda izakhiwo ze-DNA eziyinkimbinkimbi kakhulu, okuhlanganisa ukusebenzisana kwe-epigenetic kanye nesakhiwo se-three-dimensional supercoiled sama-chromosome, simelela umngcele omusha ku-biology yama-molecule.

Ekuphetheni, imithetho yokuhlanganisa isisekelo iyizimiso eziyisisekelo ezingakhi nje kuphela isisekelo sesakhiwo se-DNA kodwa futhi ezihlinzeka ngesisekelo sezinqubo eziningi ezibalulekile zezinto eziphilayo. Kusukela ekuzinzeni kwezakhi zofuzo kuya ekusungulweni kwe-biotechnology kanye nentuthuko yezokwelapha, ukuqonda kwethu le mithetho kuyaqhubeka nokukhula nokuthuthuka, okuvula indlela yokuthola izinto eziphawuleka nakakhulu.

Shiya amazwana