Ìlànà Ìṣòwò Àgbáyé: Ṣíṣe àkópọ̀ Ọjà Àgbáyé
Iṣowo kariaye ti di opo pataki ninu eto-ọrọ aje agbaye ode oni. Gẹgẹbi imọran ti o so awọn ọja pọ mọ agbaye, iṣowo kariaye gba awọn orilẹ-ede laaye lati gba awọn ọja ati awọn iṣẹ ti wọn ko le ṣe ni imunadoko funrararẹ, o mu awọn orisun dara si, o si mu idagbasoke eto-ọrọ wa. Sibẹsibẹ, lẹhin iṣe ti o dabi ẹni pe o rọrun yii, awọn imọran oriṣiriṣi wa ti o gbiyanju lati ṣalaye bi ati idi ti iṣowo kariaye ṣe waye. Nkan yii yoo ṣalaye diẹ ninu awọn imọran ti o gbajumọ julọ lori iṣowo kariaye, pẹlu awọn imọran ti anfani pipe, anfani afiwera, ati awoṣe Heckscher-Ohlin.
Ìlànà Àǹfààní Púpọ̀
Adam Smith dábàá ẹ̀kọ́ nípa àǹfààní pípé nínú ìwé rẹ̀ "The Wealth of Nations" ní ọdún 1776. Gẹ́gẹ́ bí ẹ̀kọ́ yìí, orílẹ̀-èdè kan ní àǹfààní gidi tí ó bá lè mú àbájáde púpọ̀ jáde pẹ̀lú iye owó tí ó wà nínú rẹ̀ ju àwọn orílẹ̀-èdè mìíràn lọ. Ní ti ìṣòwò kárí ayé, àwọn orílẹ̀-èdè tí wọ́n ní àǹfààní gidi nínú ṣíṣe àbájáde ọjà pàtó kan yóò kó ọjà tí wọ́n kò lè ṣe jáde lọ́nà tí ó dára jáde.
Fún àpẹẹrẹ, tí orílẹ̀-èdè A bá lè ṣe àgbékalẹ̀ àlìkámà tó tó tọ́ọ̀nù mẹ́wàá pẹ̀lú àwọn òṣìṣẹ́ kan náà bíi ti orílẹ̀-èdè B, tó lè ṣe àgbékalẹ̀ tó tó tọ́ọ̀nù márùn-ún, nígbà náà orílẹ̀-èdè A ní àǹfààní tó pọ̀ nínú iṣẹ́ àlìkámà. Ní ìyàtọ̀ sí èyí, tí orílẹ̀-èdè B bá ní àǹfààní tó pọ̀ nínú iṣẹ́ àṣọ, ìṣòwò láàárín àwọn orílẹ̀-èdè méjèèjì yóò jẹ́ kí wọ́n lè ṣe pàṣípààrọ̀ ọjà lọ́nà tó dára, èyí yóò sì mú kí ire àwọn orílẹ̀-èdè méjèèjì pọ̀ sí i.
Ìlànà Àǹfààní Ìfiwéra
Ẹ̀kọ́ nípa àǹfààní ìfiwéra, tí David Ricardo gbé kalẹ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀rúndún kọkàndínlógún, fẹ̀ sí i lórí èrò tí Adam Smith gbé kalẹ̀. Gẹ́gẹ́ bí Ricardo ti sọ, bí orílẹ̀-èdè kan kò bá tilẹ̀ ní àǹfààní pátápátá nínú ṣíṣe ọjà, àǹfààní ṣì wà láti ṣòwò nípa ṣíṣe pàtàkì nínú àwọn ọjà tí a lè ṣe ní owó tí ó rẹlẹ̀ ju àwọn orílẹ̀-èdè mìíràn lọ.
Fún àpẹẹrẹ, tí orílẹ̀-èdè A bá ṣiṣẹ́ dáadáa jù ní ṣíṣe àlìkámà àti aṣọ ju orílẹ̀-èdè B lọ, ṣùgbọ́n àǹfààní ṣíṣe àlìkámà pọ̀ ju ti aṣọ lọ, nígbà náà orílẹ̀-èdè A yẹ kí ó dojúkọ iṣẹ́ àlìkámà. Ní àkókò kan náà, orílẹ̀-èdè B lè dojúkọ iṣẹ́ àṣọ, láìka bí iṣẹ́ àṣekára rẹ̀ ṣe kéré sí, nítorí pé orílẹ̀-èdè A ní àǹfààní púpọ̀ nínú àlìkámà. Nítorí náà, àwọn orílẹ̀-èdè méjèèjì lè jàǹfààní láti inú ìṣòwò tí a gbé kalẹ̀ lórí iye owó tí ó kéré sí i.
Àwòṣe Heckscher-Ohlin
Ní ọ̀rúndún ogún, Eli Heckscher àti Bertil Ohlin ṣe àgbékalẹ̀ àpẹẹrẹ ìṣòwò àgbáyé tí ó kún fún àlàyé, tí a mọ̀ sí àpẹẹrẹ Heckscher-Ohlin. Àpẹẹrẹ yìí dojúkọ pípín àwọn ohun àlùmọ́nì gẹ́gẹ́ bí ohun tí ó ṣe pàtàkì jùlọ nínú àwọn ìlànà ìṣòwò. Gẹ́gẹ́ bí èrò yìí, àwọn orílẹ̀-èdè yóò kó àwọn ọjà tí ìṣẹ̀dá wọn ń lo àwọn ohun tí ó pọ̀ ní agbègbè jáde, wọn yóò sì kó àwọn ọjà tí ìṣẹ̀dá wọn kò nílò àwọn ohun tí ó pọ̀ tó bẹ́ẹ̀ wọlé.
Fún àpẹẹrẹ, àwọn orílẹ̀-èdè tí wọ́n ní iṣẹ́ púpọ̀ yóò kó àwọn ọjà tí ó lè gba iṣẹ́ jáde, nígbà tí àwọn orílẹ̀-èdè tí ó ní owó púpọ̀ yóò kó àwọn ọjà tí ó lè gba iṣẹ́ jáde. Àwòṣe yìí tẹnu mọ́ pàtàkì àwọn kókó ìṣelọ́pọ́ nínú ṣíṣe àgbékalẹ̀ àwọn ìlànà ìṣòwò, ó sì ń ran lọ́wọ́ láti ṣàlàyé àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ìṣòwò àgbáyé tí a kò lè lóye ní kíkún nípasẹ̀ àwọn ẹ̀kọ́ nípa àǹfààní pípé àti ìfiwéra.
Ìlànà Ìbéèrè Àpapọ̀
Ìlànà ìbéèrè fún ìbáṣepọ̀ kan náà ní apá mìíràn ti ìṣòwò àgbáyé, ó sì dojúkọ ìbéèrè ní àwọn ọjà àgbáyé. John Stuart Mill ṣe àgbékalẹ̀ èrò yìí, ó tẹnu mọ́ ọn pé ìbéèrè láti ọ̀dọ̀ àwọn orílẹ̀-èdè mìíràn ló ń nípa lórí ìṣòwò, ní àfikún sí ìpèsè. Nínú ọ̀ràn yìí, ipele pàṣípààrọ̀ láàrín àwọn orílẹ̀-èdè ni ibi tí ìbéèrè fún ọjà láti ọ̀dọ̀ àwọn orílẹ̀-èdè méjèèjì dọ́gba.
Fún àpẹẹrẹ, tí orílẹ̀-èdè A bá fẹ́ ọjà láti orílẹ̀-èdè B gidigidi àti ní ìkejì, ìbéèrè fún ọjà yìí yóò pinnu iye owó ọjà tí ó wà nínú ìṣòwò àgbáyé, àwọn orílẹ̀-èdè méjèèjì yóò sì rí ìwọ́ntúnwọ̀nsì àǹfààní fún ara wọn. Ìmọ̀ yìí tẹnu mọ́ pàtàkì àwọn ohun tí àwọn oníbàárà fẹ́ràn, ó sì mú kí òye wa nípa ìyípadà ìṣòwò àgbáyé pọ̀ sí i.
Ìlànà Ìyípo Ọjà Àgbáyé
Ní àwọn ọdún 1960, Raymond Vernon ṣe àgbékalẹ̀ ìlànà ìyípo ọjà àgbáyé, èyí tí ó ṣàlàyé bí àwọn ọjà tuntun ṣe lè ní ipa lórí ìṣòwò àgbáyé. Gẹ́gẹ́ bí ìlànà yìí, àwọn ọjà máa ń gba ìpele mẹ́ta: ìfihàn, ìdàgbàsókè, àti ìdàgbàsókè. Ní àkókò ìfihàn, àwọn ọjà tuntun sábà máa ń wáyé tí wọ́n sì máa ń jẹ ní àwọn orílẹ̀-èdè tó ti gòkè àgbà. Bí ọjà náà ṣe ń gbajúmọ̀ tí ó sì ń dé ibi tó pọ̀ sí i, iṣẹ́ ṣíṣe lè yípadà sí àwọn orílẹ̀-èdè tó ń dàgbà pẹ̀lú owó ìṣelọ́pọ́ tó dínkù.
Fún àpẹẹrẹ, ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọjà ìmọ̀ ẹ̀rọ tuntun farahàn ní àwọn orílẹ̀-èdè bíi Amẹ́ríkà àti Japan. Síbẹ̀síbẹ̀, bí ìmọ̀ ẹ̀rọ ṣe ń tẹ̀síwájú àti bí owó ìṣelọ́pọ́ ṣe ń dínkù, iṣẹ́ ṣíṣe àwọn ọjà wọ̀nyí sábà máa ń yípadà sí àwọn orílẹ̀-èdè tó ń dàgbàsókè, níbi tí wọ́n ti lè ṣe wọ́n pẹ̀lú owó díẹ̀, tí ó ń mú kí àwọn ọjà tí wọ́n ń kó jáde pọ̀ sí i àti tí ó ń mú kí iye owó gbogbo àgbáyé dúró ṣinṣin.
Ipari
Iṣowo kariaye jẹ́ ìṣẹ̀lẹ̀ dídíjú tí onírúurú nǹkan ní ipa lórí, títí bí ìṣelọ́pọ́ ìbáṣepọ̀, ìpínkiri àwọn ohun àlùmọ́nì, ìbéèrè kárí ayé, àti ìṣẹ̀dá ọjà. Ìmọ̀ ìṣòwò kárí ayé ní onírúurú ojú ìwòye fún òye bí àti ìdí tí àwọn orílẹ̀-èdè fi ń kópa nínú ìṣòwò ní àwọn ọ̀nà tí ó ṣe àǹfààní fún àwọn ẹgbẹ́ méjèèjì.
Láti inú ìmọ̀ Adam Smith nípa àǹfààní pátápátá sí àwòṣe ìyípo ọjà Raymond Vernon, ìlànà kọ̀ọ̀kan ń fúnni ní òye tó ṣeyebíye nípa àwọn ọ̀nà ìṣúná owó tó ń darí ìṣòwò kárí ayé. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn ìlànà wọ̀nyí ń pèsè àwọn ìlànà ìṣàyẹ̀wò pàtàkì, ìyípadà ìṣòwò kárí ayé ń yí padà nígbà gbogbo pẹ̀lú àwọn ìlọsíwájú ìmọ̀ ẹ̀rọ, àwọn ìyípadà ìlànà, àti àwọn ìyípadà nínú àwọn ìfẹ́ oníbàárà. Nítorí náà, ó ṣe pàtàkì fún àwọn onímọ̀ nípa ọrọ̀ ajé, àwọn olùṣètò ìlànà, àti àwọn oníṣòwò láti máa ṣe àtúnyẹ̀wò àti yí àwọn ìlànà wọ̀nyí padà nígbà gbogbo láti mú kí àwọn àǹfààní ìṣòwò sunwọ̀n síi nínú ọjà kárí ayé tó ń yípadà nígbà gbogbo.
