Ìwòrán Ìgbì Elétírómágẹ́ẹ̀tì: Àlàyé Jìn-ín-rín
Àwọn ìgbì iná mànàmáná jẹ́ ohun pàtàkì nínú ìmọ̀-ẹ̀rọ-físíìsì, wíwà àti lílò wọn gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ apá ìgbésí ayé òde òní. Láti inú àwọn àmì rédíò tí a ń gbọ́ lójoojúmọ́ títí dé àwọn ìtànṣán X-ray tí ó ń ran àwọn ènìyàn lọ́wọ́ láti ṣàyẹ̀wò àwọn àrùn, ìtànṣán iná mànàmáná kó ipa pàtàkì. Nínú àpilẹ̀kọ yìí, a ó ṣe àwárí èrò ìtànṣán iná mànàmáná, láti ìtumọ̀ rẹ̀ sí àwọn lílò rẹ̀ ní onírúurú ẹ̀ka.
Lílóye Àwọn Ìgbì Elétíróńgítì
Àwọn ìgbì iná mànàmáná jẹ́ ìgbì omi tí ó ń gbé agbára iná mànàmáná tí ó sì lè tàn káàkiri nípasẹ̀ afẹ́fẹ́. Àwọn ìgbì omi wọ̀nyí ni a túmọ̀ nípasẹ̀ àwọn èròjà pàtàkì méjì: pápá iná mànàmáná àti pápá mánàmáná, tí ó ń yípo tí ó sì ń rìn ní ìdúró sí ara wọn àti sí ìtọ́sọ́nà ìbísí ìgbì omi. Èyí túmọ̀ sí wípé tí pápá iná mànàmáná bá ń yípo sókè àti sí ìsàlẹ̀, pápá mánàmáná náà yóò máa yípo sí òsì àti ọ̀tún, nígbàtí ìgbì náà fúnra rẹ̀ ń lọ síwájú.
Ìrísí Ẹ̀rọ Itanna-Magnẹ́ẹ̀tì
Ìwọ̀n ìgbìn onínámọ́ra tọ́ka sí iye gbogbo ìgbìn onínámọ́ra tó wà, tí a pín sí oríṣiríṣi nípa ìwọ̀n ìgbìn tàbí ìgbìn wọn. Ìgbìn onínámọ́ra jẹ́ ijinna láàrín àwọn ìgbìn méjì tó tẹ̀lé ara wọn, nígbà tí ìwọ̀n ìgbìn jẹ́ iye ìgbìn tó kọjá ojú kan pàtó fún ìwọ̀n àkókò kan.
Atẹle yii ni bi a ṣe n ṣe ìtòlẹ́sẹẹsẹ ìpele oníná mànàmáná láti ìgbì gígùn sí ìgbì kúkúrú jùlọ:
1. Awọn igbi redio
2. Àwọn máíkrówéfù
3. Àwọn ìtànṣán infurarẹẹdi
4. Ìmọ́lẹ̀ Tí A Lè Fíhàn
5. Àwọn ìtànṣán ultraviolet
6. X-ray
7. Àwọn ìtànṣán Gamma
Awọn igbi redio
Àwọn ìgbì rédíò ní àwọn ìgbì gígùn tó gùn jùlọ nínú ìpele onínámọ́tíkì, tó wà láti sẹ̀ǹtímítà díẹ̀ sí ẹgbẹẹgbẹ̀rún mítà. Àwọn ìgbì rédíò máa ń wà láti ìwọ̀n kilohertz díẹ̀ (kHz) sí gigahertz (GHz). Àwọn ìgbì wọ̀nyí ni a ń lò fún ìbánisọ̀rọ̀, títí kan rédíò AM àti FM, tẹlifíṣọ̀n, àti àwọn àmì fóònù alágbéká. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé a sábà máa ń lò wọ́n fún ìfiranṣẹ́ ìwífún, a tún máa ń lo àwọn ìgbì rédíò nínú ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ láti kẹ́kọ̀ọ́ nípa àwọn ohun tó wà ní ọ̀run.
Àwọn máíkrówéfù
Àwọn máíkrówéfù ní ìwọ̀n ìgbì láàrín mílímítà kan sí mítà kan, pẹ̀lú àwọn ìgbì lílọ́ láti 300 MHz sí 300 GHz. A ń lo àwọn ìgbì lílọ́wọ́ ìmọ̀-ẹ̀rọ onírúurú, títí bí rédàrà, ìbánisọ̀rọ̀ sátẹ́láìtì, àti máíkrówéfù. Ní ti àwọn máíkrówéfù, àwọn máíkrówéfù ń ṣiṣẹ́ nípa fífì àwọn molecule omi sínú oúnjẹ, tí ó ń mú ooru jáde.
Àwọn ìtànṣán infurarẹẹdi
Ìmọ́lẹ̀ infrared ní àwọn ìgbì gígùn tó wà láti nǹkan bí nanometers 700 (nm) sí milimita 1 (mm). Ìwọ̀n ìgbà tí ìmọ́lẹ̀ infrared bá ń tàn láti nǹkan bí 300 GHz sí 400 THz. Ìmọ́lẹ̀ yìí ni a mọ̀ sí ìtànṣán ooru, nítorí pé ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ohun gbígbóná máa ń tú ìmọ́lẹ̀ infrared jáde. Àwọn ohun èlò tó wúlò ni àwọn ìṣàkóso láti ọ̀nà jíjìn, àwọn kámẹ́rà ooru, àti ìtọ́jú ìṣègùn.
Ìmọ́lẹ̀ Tó Lè Rí
Ìmọ́lẹ̀ tí a lè rí ni apá kan nínú ìrísí iná mànàmáná tí a lè rí sí ojú ènìyàn. Àwọn ìgbì rẹ̀ wà láti 380 nm sí 750 nm, pẹ̀lú àwọn ìgbì tí ó wà láàrín 400 THz àti 790 THZ. Ìmọ́lẹ̀ tí a lè rí ní oríṣiríṣi àwọ̀ láti violet (tí ó tàn yanranyanran) sí pupa (ìgbì gígùn jùlọ). Ojú ènìyàn ní ìmọ̀lára sí ìmọ́lẹ̀ jùlọ ní ìwọ̀n yìí, èyí tí ó jẹ́ kí a lè rí ayé tí ó yí wa ká.
Àwọn ìtànṣán Ultraviolet
Ìmọ́lẹ̀ ultraviolet ní ìwọ̀n ìgbì tí ó wà láti nǹkan bí 10 nm sí 400 nm àti àwọn ìgbà tí ó wà láti nǹkan bí 7.5 x 10^14 Hz sí 3 x 10^16 Hz. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ìmọ́lẹ̀ ultraviolet (UV) ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìlò, títí bí ìpara ìpara, ìtẹ̀wé fluorescent, àti ìtọ́jú awọ, fífi ara hàn jù sí ìmọ́lẹ̀ UV lè fa ìbàjẹ́ awọ ara àti ojú.
X-ray
Àwọn ìtànṣán X ní ìwọ̀n ìgbì láàrín 0.01 nm àti 10 nm, pẹ̀lú àwọn ìgbòkègbodò tó wà láti nǹkan bí 10^16 Hz sí 10^19 Hz. Àwọn ìtànṣán wọ̀nyí ní agbára gíga àti agbára wíwọlé tó tayọ, èyí tó mú wọn wúlò gan-an nínú àwòrán ìṣègùn àti ààbò pápákọ̀ òfurufú. Àwọn ìtànṣán X lè wọ inú àsopọ ara, èyí tó ń jẹ́ kí àwọn dókítà lè fojú inú wo àwọn ẹ̀yà ara láìsí iṣẹ́-abẹ.
Àwọn ìtànṣán Gamma
Àwọn ìtànṣán gamma ní ìgbì gígùn tó kúrú jùlọ àti agbára tó ga jùlọ nínú ìpele onínámọ́ná, pẹ̀lú àwọn ìgbì gígùn tó kéré sí 0.01 nm àti àwọn ìgbọ̀wọ́ tó ju 10^19 Hz lọ. Ìtànṣán gamma ni a ń ṣe nípasẹ̀ àwọn ìlànà átọ́míìkì àti àwọn ìhùmọ̀ ìdàpọ̀ ìràwọ̀. Nínú ìṣègùn, a ń lo ìtànṣán gamma nínú ìtọ́jú àrùn jẹjẹrẹ láti pa àwọn sẹ́ẹ̀lì àrùn jẹjẹrẹ.
Àwọn Ìlànà Àkọ́kọ́ àti Ìmọ̀-ẹ̀rọ
James Clerk Maxwell ni a kọ́kọ́ ṣe àgbékalẹ̀ ìlànà ẹ̀rọ itanna ní ọ̀rúndún kọkàndínlógún, ó ṣàlàyé bí àwọn pápá iná mànàmáná àti mànàmáná ṣe ń bá ara wọn lò àti bí wọ́n ṣe ń yípo láti mú àwọn ìgbì iná mànàmáná jáde. Maxwell ṣe àgbékalẹ̀ àwọn ìṣètò ìyàtọ̀ díẹ̀díẹ̀, tí a mọ̀ sí Maxwell's Equations, láti ṣàpèjúwe ìṣẹ̀lẹ̀ yìí.
Àwọn Ìlò ti Àwọn Ìgbì Elétírónágíìkì
Onírúurú ìlò ni a lè lò nínú ẹ̀rọ itanna, èyí tó ní oríṣiríṣi apá ìgbésí ayé àti ìmọ̀ ẹ̀rọ nínú. Àwọn àpẹẹrẹ díẹ̀ lára àwọn ohun tí a lè lò ó nìyí:
1. Ìbánisọ̀rọ̀: Àwọn ìgbì rédíò àti máìkrówéfù ni a ń lò fún ìbánisọ̀rọ̀ aláilọ́wọ́ bíi rédíò, tẹlifíṣọ̀n, àti àwọn àmì fóònù alágbéká.
2. Ìṣègùn: A máa ń lo X-ray àti gamma radiation nínú ìwòran ìṣègùn àti ìtọ́jú ìtànṣán.
3. Ilé iṣẹ́: A ń lo máíkrówéfù nínú ṣíṣe oúnjẹ àti radar.
4. Ìmọ̀ nípa Ìràwọ̀: A máa ń lo ìgbì rédíò, ìtànṣán infrared, àti ìtànṣán X-ray láti kẹ́kọ̀ọ́ nípa àgbáyé.
5. Ìlera àti Ààbò: A lo ìtànṣán ultraviolet nínú ìtọ́jú aláìlera, nígbà tí a lo ìtànṣán X-ray nínú ààbò pápákọ̀ òfurufú.
Ipari
Ìwọ̀n ìrísí oníná mànàmáná jẹ́ èrò pàtàkì nínú ìmọ̀-ẹ̀rọ-físíìsì tó ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìlò pàtàkì àti onírúurú nínú ìgbésí ayé ojoojúmọ́. Láti inú àwọn ìgbì rédíò tó ń mú kí ìbánisọ̀rọ̀ jìnnà sí àwọn ìtànṣán gamma tó ń ran lọ́wọ́ nínú ìtọ́jú àrùn jẹjẹrẹ, lílóye ìwọ̀n ìrísí oníná mànàmáná ń mú kí àwọn ìṣẹ̀dá tuntun àti ìmọ̀-ẹ̀rọ tó ń yí ọ̀nà ìgbésí ayé wa padà wà. Nínú ayé tó túbọ̀ gbára lé ìmọ̀-ẹ̀rọ lónìí, lílóye àti lílo àwọn ìlànà ìwọ̀n ìrísí oníná mànàmáná kò ṣe pàtàkì fún àwọn onímọ̀-ẹ̀rọ àti àwọn onímọ̀-ẹ̀rọ nìkan, ó tún ṣe pàtàkì fún gbogbo ènìyàn.
