Ìmọ̀ nípa àwùjọ ènìyàn ti Pierre Bourdieu
Pierre Bourdieu (1930–2002) jẹ́ ọ̀kan lára àwọn onímọ̀ nípa àwùjọ tó ní ipa jùlọ ní ọ̀rúndún ogún. Iṣẹ́ rẹ̀ ti gbajúmọ̀ láti lóye bí àìdọ́gba àwùjọ ṣe ń wáyé àti bí a ṣe ń tún un ṣe ní ọ̀nà tó rọrùn nínú ìgbésí ayé ojoojúmọ́—kì í ṣe nípasẹ̀ owó àti agbára ìṣèlú nìkan, ṣùgbọ́n nípasẹ̀ ẹ̀kọ́, àṣà, ìfẹ́ ọkàn, ìgbésí ayé, àti àwọn ìsopọ̀ àwùjọ. Bourdieu fúnni ní àwọn irinṣẹ́ ìmọ̀ tó lágbára fún kíkà àwùjọ: àwọn èrò nípa ìwà, pápá, àti onírúurú ọ̀nà owó. Nípasẹ̀ àwọn èrò wọ̀nyí, ó ṣàlàyé ìdí tí àwọn ètò àwùjọ fi ń bá a lọ àti bí ìyípadà ṣe ṣeé ṣe.
Àkọlé: Ìṣètò àti Àjọ Ìbáṣepọ̀
A sábà máa ń pín ìmọ̀ nípa àwùjọ àtijọ́ sí oríṣi méjì: ọ̀nà ìṣètò, èyí tí ó tẹnu mọ́ agbára àwọn ilé-iṣẹ́ àti àwọn òfin àwùjọ; àti ọ̀nà ìgbékalẹ̀, èyí tí ó tẹnu mọ́ yíyàn ẹnìkọ̀ọ̀kan. Bourdieu gbìyànjú láti so àwọn méjèèjì pọ̀. Ó jiyàn pé ìgbésẹ̀ ẹnìkọ̀ọ̀kan kì í ṣe òmìnira pátápátá tàbí ìpinnu pátápátá. Àwọn ènìyàn ń hùwà ní ìbámu pẹ̀lú ìwà tí ìrírí ìgbésí ayé wọn ní, láàárín àwọn ètò àwùjọ pàtó kan, àti láàárín àyè ìdíje pẹ̀lú àwọn òfin tirẹ̀.
Láti yẹra fún ìdínkù ti “ohun gbogbo ni a pinnu nipasẹ eto” tabi “ohun gbogbo ni abajade yiyan ti o ni oye”, Bourdieu ṣe agbekalẹ ọna kan ti o rii awọn iṣe awujọ gẹgẹbi abajade ibatan laarin awọn ihuwasi inu (habitus) ati awọn ipo ita (arena/field), pẹlu olu-ilu gẹgẹbi orisun akọkọ ti o wa ninu ewu ati ti a n jiyan.
Àṣà: Àwọn Ìwà Tó Ń Ṣàkóso Ìgbésẹ̀
Ìrònú ìwà-bí-ẹni jẹ́ pàtàkì nínú ìrònú Bourdieu. Habitus jẹ́ àkójọpọ̀ ìwà—àwọn ọ̀nà ìmọ̀lára, ìrònú, ìdájọ́, àti ìṣe—tí a dá sílẹ̀ nípasẹ̀ àwọn ìrírí àwùjọ ìgbà pípẹ́, pàápàá jùlọ láti ìgbà èwe. Habitus kìí ṣe òfin tí a kọ sílẹ̀, ṣùgbọ́n ó jẹ́ “ìwà tí a ti fìdí múlẹ̀” tí ó ń mú kí ènìyàn hùwà lọ́nà kan láìsí pé ó mọ̀ nípa rẹ̀ nígbà gbogbo.
Àwọn àpẹẹrẹ tó rọrùn: bí a ṣe ń sọ̀rọ̀, bí a ṣe ń jókòó, oúnjẹ tó wù wá, bí a ṣe lè dáhùn sí àṣẹ, àti ìgbẹ́kẹ̀lé ara ẹni nínú ẹ̀kọ́. Ẹnìkan láti ìdílé tó mọ ìwé, ìjíròrò, àti àwọn ilé ẹ̀kọ́ sábà máa ń ní àṣà tó máa ń jẹ́ kí wọ́n ní ìtẹ́lọ́rùn ní ilé ìwé tàbí kọ́lẹ́ẹ̀jì. Ní ọ̀nà mìíràn, ẹnìkan tó dàgbà sí ayé ẹ̀kọ́ lè nímọ̀lára àìnítìjú tàbí àìtóótun, bó tilẹ̀ jẹ́ pé ó lè wà ní ìbámu pẹ̀lú àwọn ẹgbẹ́ rẹ̀.
Habitus ṣàlàyé ìdí tí àwọn àṣà àwùjọ fi máa ń fara hàn bí ohun àdánidá àti “déédé,” nígbà tí ó jẹ́ pé wọ́n jẹ́ àbájáde àwọn ìlànà àwùjọ. Ó tún ṣàlàyé ìdí tí àìdọ́gba fi lè tún ṣẹlẹ̀: kì í ṣe nítorí pé àwọn ènìyàn “kò gbìyànjú,” ṣùgbọ́n nítorí pé ìwà àti àǹfààní àwùjọ kò pín káàkiri déédé.
Pápá (Pápá Ìṣeré): Ààyè Ogun Àwùjọ
Èrò pápá tàbí pápá ìgbádùn kan tọ́ka sí ààyè àwùjọ tí ó ní òmìnira díẹ̀ níbi tí àwọn ènìyàn àti àwọn ẹgbẹ́ ti ń díje fún ipò, ìdámọ̀, àti àwọn ohun èlò. Ibùdó kọ̀ọ̀kan ní àwọn òfin tirẹ̀, ìpele-ìpele, àti owó tí ó níye lórí. Àpẹẹrẹ ni ẹ̀kọ́, iṣẹ́ ọnà, ìṣèlú, iṣẹ́ ìròyìn, ọrọ̀ ajé, àti àwọn ọ̀mọ̀wé.
Fún àpẹẹrẹ, nínú iṣẹ́ ọnà, ìdámọ̀ràn ẹwà, orúkọ rere olùtọ́jú, àti ìpilẹ̀ṣẹ̀ iṣẹ́ lè níye lórí ju owó lọ. Ní ọ̀nà mìíràn, ní ayé iṣẹ́ ajé, èrè àti ìṣiṣẹ́ lè jẹ́ àwọn ìwọ̀n pàtàkì. Síbẹ̀síbẹ̀, àwọn ẹ̀ka wọ̀nyí kò yàtọ̀ pátápátá; wọ́n sábà máa ń fa ìjà láàárín àwọn ọgbọ́n. Bí àpẹẹrẹ, nígbà tí ọgbọ́n ọjà bá wọ inú ẹ̀kọ́ gidigidi, ẹ̀kọ́ lè di ohun èlò.
Ipò ẹnìkan ní pápá kan sinmi lórí iye àti irú owó tí ó ní—àti bí owó náà ṣe bá ohun tí a kà sí pàtàkì mu ní pápá náà.
Owó Olówó: Ju Owó Kan Lọ
Bourdieu fẹ̀ sí i nípa owó olówó. Yàtọ̀ sí owó olówó, ó tẹnu mọ́ ọn pé àṣà, àwùjọ, àti owó olówó ààmì ló ń pinnu àǹfààní ìgbésí ayé ẹnì kan ní pàtàkì.
1. Owó orọ̀ ajé
Ní ìrísí owó, dúkìá, àti àwọn ohun àlùmọ́nì. Àwọn wọ̀nyí ni ó rọrùn jùlọ láti wọ́n, wọ́n sì sábà máa ń jẹ́ ìpìlẹ̀ fún àìdọ́gba gidi.
2. Olú ìlú àṣà
Ní ìrísí ìmọ̀, ọgbọ́n, ẹ̀kọ́, èdè, ìfẹ́, àti àwọn agbára àṣà mìíràn tí a gbé kalẹ̀. Owó àṣà lè jẹ́:
– Ara ẹni tí a fi ara rẹ̀ hàn: tí a so mọ́ ara ẹni (ọ̀nà ìsọ̀rọ̀, ìwà kíkà ìwé, ìfẹ́ ọkàn).
– Àwọn ohun tí a gbé kalẹ̀: àwọn ohun ìṣẹ̀dá àṣà (ìwé, iṣẹ́ ọnà, àwọn ohun èlò orin).
– Ti a ṣe agbekalẹ: idanimọ osise gẹgẹbi awọn iwe-ẹri ati awọn oye oye.
3. Owó àwùjọ
Ó jẹ́ àwòràn àwọn ìbáṣepọ̀ àti ìsopọ̀: àwọn ọ̀rẹ́, ìdílé, àwùjọ, àwọn akẹ́kọ̀ọ́, tàbí àwọn ìbáṣepọ̀ iṣẹ́ tí ó lè pèsè ìtìlẹ́yìn àti àǹfààní. Owó àwùjọ sábà máa ń pinnu àǹfààní sí iṣẹ́, àwọn iṣẹ́ àkànṣe, àwọn ẹ̀kọ́ ọ̀fẹ́, tàbí àwọn àǹfààní ìṣòwò.
4. Olú-ìlú àmì
Ní ìrísí ọlá, ọlá, orúkọ rere, àti ìjẹ́wọ́. Owó dúkìá àpẹẹrẹ sábà máa ń farahàn gẹ́gẹ́ bí "àṣẹ" tàbí "orúkọ ńlá." Ó ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí agbára nítorí pé àwọn ẹlòmíràn mọ̀ ọ́n. Fún àpẹẹrẹ, ìwé ẹ̀rí láti yunifásítì olókìkí lè ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olówó dúkìá àfihàn tí ó ń mú kí ènìyàn lè ní ìgbẹ́kẹ̀lé.
Àwọn ọ̀nà mẹ́rin ti olówó-orí yìí lè yípadà. Olówó-orí lè ra ẹ̀kọ́ (olówó-orí àṣà) kí ó sì kọ́ àwọn nẹ́tíwọ́ọ̀kì (olówó-orí àwùjọ), èyí tí yóò sì mú orúkọ rere wá (olówó-orí àmì). Síbẹ̀síbẹ̀, ìyípadà olówó-orí kì í ṣe ohun tó rọrùn nígbà gbogbo; àwọn ìdènà àti àṣà wà tí ó ń dí àwọn ènìyàn kan lọ́wọ́ láti "gbé sókè àkàbà" kíákíá ju àwọn mìíràn lọ.
Doxa àti Agbára Àmì: Nígbà tí Àìdọ́gba bá dà bí ohun tó wọ́pọ̀
Bourdieu tún sọ̀rọ̀ nípa èrò doxa, èyí tí ó jẹ́ ìgbàgbọ́ pàtàkì tí a gbà gẹ́gẹ́ bí “òtítọ́” tí a kò lè béèrè lọ́wọ́ nínú pápá tàbí àwùjọ kan. Doxa mú kí ìṣètò tó wà tẹ́lẹ̀ dà bí ohun àdánidá. Fún àpẹẹrẹ, èrò náà pé àwọn ènìyàn “ọlọ́gbọ́n” yẹ láti lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ gíga, tàbí pé àwọn ọ̀rọ̀ àfọwọ́kọ kan “ní ẹ̀kọ́ jù.” Síbẹ̀síbẹ̀, ìwọ̀n “ọlọ́gbọ́n” àti “ẹ̀kọ́” sábà máa ń ní í ṣe pẹ̀lú olówó àṣà tí a ti fi sílẹ̀ tí a sì ti kọ́ ní àkókò kan.
Ibí ni agbára àmì ti wá: agbára àwùjọ láti ṣàlàyé ohun tí a kà sí ohun tí ó wọ́pọ̀, tí ó dára, tí ó yẹ, tí ó sì tọ́. Agbára yìí kì í ṣe agbára ìfipá múni nígbà gbogbo; ó ń ṣiṣẹ́ lọ́nà ọgbọ́n nípasẹ̀ èdè, ẹ̀kọ́, àti òfin ilé-iṣẹ́. Àwọn ènìyàn tí wọ́n ń ṣàkóso sábà máa ń gba àwọn ìlànà wọ̀nyí, wọ́n tilẹ̀ máa ń dá ara wọn lẹ́bi nígbà tí wọ́n bá kùnà láti dé ohun tí wọ́n kà sí àwọn ìlànà gíga.
Ìṣẹ̀dá Àwùjọ nípasẹ̀ Ẹ̀kọ́
Ọ̀kan lára àwọn àfikún pàtàkì tí Bourdieu ṣe ni ìṣàyẹ̀wò ẹ̀kọ́ gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà ìbísí àwùjọ. Lóòótọ́, a rí ilé ìwé gẹ́gẹ́ bí irinṣẹ́ fún ìrìn-àjò àwùjọ: àwọn tí wọ́n bá kẹ́kọ̀ọ́ dáadáa yóò ṣe àṣeyọrí. Síbẹ̀síbẹ̀, Bourdieu fihàn pé ilé ìwé tún lè mú àìdọ́gba lágbára síi nítorí pé ètò ẹ̀kọ́ máa ń san èrè fún àwọn ènìyàn kan tí wọ́n jẹ́ oníṣòwò àṣà—tí àwọn ọmọ ilé-ìwé àárín àti àwọn ọmọ ilé-ìwé gíga sábà máa ń ní.
Fún àpẹẹrẹ, agbára láti kọ àwọn àròkọ, láti sọ̀rọ̀ ní ọ̀nà ìjọ́ba, láti tọ́ka sí àwọn ohun èlò kíkà, tàbí láti lo àwọn àṣà ìjíròrò tí a kà sí "rere" kì í sábàá jẹ́ aláìdádúró. Àwọn ọmọ láti ìdílé tí wọ́n mọ̀ nípa àyíká ẹ̀kọ́ máa ń múra sílẹ̀ dáadáa, kódà bí ìpele òye wọn kò bá yàtọ̀ sí àwọn ọmọ mìíràn. Nítorí náà, àṣeyọrí ní ilé ìwé dàbí àbájáde ẹ̀bùn ẹnìkọ̀ọ̀kan, nígbà tí ó jẹ́ pé ó ní í ṣe pẹ̀lú ogún àwùjọ.
Ìtọ́wò àti Ìyàtọ̀: Àṣà gẹ́gẹ́ bí àmì ìkẹ́ẹ̀kọ́
Nípasẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀, Distinction, Bourdieu fihàn pé ìtọ́wò ẹwà—nínú orin, oúnjẹ, iṣẹ́ ọnà, àti aṣọ—kì í ṣe ìfẹ́ ara ẹni lásán. Ìtọ́wò náà tún ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà ìyàtọ̀ síra. Àwọn ẹgbẹ́ tó lágbára sábà máa ń gbé ìlànà kalẹ̀ fún “ìtọ́wò gíga,” wọ́n sì máa ń ka àwọn ẹlòmíràn sí ohun tí kò dára. Láti ojú ìwòye yìí, àṣà ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà àfihàn fún mímú ipò àwùjọ dúró.
Fún àpẹẹrẹ, ìfẹ́ pàtàkì kan fún orin àtijọ́ tàbí orin jazz lè jẹ́ àmì olówó àṣà; nígbà tí ìfẹ́ fún àṣà olókìkí nígbà míìrán ni a máa ń pè ní “onípele tí kò dára.” Ìṣirò yìí kìí ṣe nípa dídára iṣẹ́ náà nìkan, ṣùgbọ́n ó jẹ́ nípa àjọṣepọ̀ agbára tí ó ń pinnu ohun tí ó yẹ kí a kà sí ohun tí ó níye lórí.
Ibamu Bourdieu ni Akoko Ode-Ojo
Ẹ̀kọ́ Bourdieu ṣì ṣe pàtàkì fún òye àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ òde òní. Fún àpẹẹrẹ, lórí àwọn ìkànnì àwùjọ, olówó iyebíye lè fara hàn ní ìrísí iye àwọn ọmọlẹ́yìn, ìfìdíkalẹ̀ àkọọ́lẹ̀, tàbí àwòrán "àwòrán tó dára". Owó iyebíye ni a ń ṣẹ̀dá nípasẹ̀ àwọn nẹ́tíwọ́ọ̀kì oní-nọ́ńbà. Owó iyebíye àṣà hàn gbangba nínú àwọn àṣà èdè, àwọn ohun tí a fẹ́ràn, àti ìgbékalẹ̀ ara ẹni. Àwọn pápá tuntun tilẹ̀ ń yọjú: pápá olúborí, pápá ìbẹ̀rẹ̀, tàbí pápá olúborí àkóónú, ọ̀kọ̀ọ̀kan pẹ̀lú àwọn òfin àti orísun ìdúróṣinṣin tirẹ̀.
Sibẹsibẹ, awọn ilana ibisi wa ni iṣẹ. Wiwọle si awọn ẹrọ, akoko ọfẹ, ẹkọ oni-nọmba, ati awọn nẹtiwọọki ajọṣepọ nigbagbogbo n ṣe ojurere fun awọn ti o ni eto-ọrọ aje ati awujọ tẹlẹ. Ni awọn ọrọ miiran, imọ-ẹrọ le ṣii awọn aye, ṣugbọn ko mu aiṣedeede kuro laifọwọkan.
Penutup
Ìmọ̀ nípa àwùjọ Pierre Bourdieu ràn wá lọ́wọ́ láti lóye pé àìdọ́gba àwùjọ kìí ṣe nípasẹ̀ owó àti ìlànà nìkan ni a ń gbé kalẹ̀, ṣùgbọ́n nípasẹ̀ àwọn ìwà, ìfẹ́ ọkàn, ẹ̀kọ́, èdè, àti ìdámọ̀. Nípasẹ̀ àwọn èrò nípa ìwà, pápá, àti olówó, Bourdieu ṣàlàyé bí ìtàn àwùjọ ṣe ń darí àwọn ìṣe ẹnìkọ̀ọ̀kan àti bí ó ṣe ń wáyé ní pápá ìdíje tí ó kún fún àwọn ọgbọ́n. Ó pè wá láti rí i pé ohun tí ó dàbí "déédéé" àti "àdánidá" sábà máa ń jẹ́ àbájáde agbára àmì tí ó rọrùn níṣẹ́.
Nípa kíkà àwùjọ nípasẹ̀ ojú Bourdieu, a lè túbọ̀ ní ìmọ̀lára sí àwọn ọ̀nà tí ó ń mú àìdọ́gba wá—àti láti rí àyè fún ìyípadà ní àkókò kan náà: nípa fífẹ̀ sí àǹfààní sí owó àṣà, fífún àwọn ìsopọ̀ àwùjọ tí ó wà ní ìṣọ̀kan lágbára, àti ṣíṣe àríwísí doxa tí a ti gbà fún ìgbà pípẹ́ láìsí ìbéèrè.
