Ìmọ̀ nípa Àwùjọ Max Weber
Maximilian Carl Emil Weber, tí a mọ̀ sí Max Weber dáadáa, jẹ́ ọ̀kan lára àwọn onímọ̀ nípa àwùjọ tí ó ní ipa jùlọ nínú ìtàn ìmọ̀ nípa àwùjọ. A bí Weber ní ọjọ́ kọkànlélógún oṣù kẹrin, ọdún 1864, ní Erfurt, Germany, ó sì ṣe àwọn àfikún pàtàkì sí ìdàgbàsókè ìmọ̀ nípa àwùjọ gẹ́gẹ́ bí ẹ̀ka ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì. A mọ̀ Weber fún ìṣàyẹ̀wò pípéye rẹ̀ nípa iṣẹ́ ìjọba, ìwà rere àwọn Protestant, àti ẹ̀mí ètò ìjọba, àti ẹ̀kọ́ rẹ̀ nípa ìgbésẹ̀ àwùjọ. Àpilẹ̀kọ yìí yóò ṣe àtúnyẹ̀wò díẹ̀ lára àwọn ẹ̀kọ́ pàtàkì Max Weber tí ó ti ṣe àtúnṣe ìrònú pàtàkì nínú ìmọ̀ nípa àwùjọ òde òní.
1. Ìṣe Àwùjọ
Ọ̀kan lára àwọn àfikún tó ga jùlọ tí Weber ṣe sí ìmọ̀ nípa àwùjọ ni èrò ìgbésẹ̀ àwùjọ. Ìgbésẹ̀ àwùjọ ni ìwà ènìyàn èyíkéyìí tó bá gba ìwà àwọn ẹlòmíràn rò, tó sì darí sí ṣíṣe àṣeyọrí góńgó kan pàtó. Weber ya àwọn oríṣi ìṣe àwùjọ mẹ́rin tó dára jùlọ sọ́tọ̀:
– Ìgbésẹ̀ Onírònú-Ẹ̀rọ: A ń darí ìgbésẹ̀ yìí nípasẹ̀ àwọn góńgó àti àwọn ìṣirò onírònú nípa ọ̀nà tó dára jùlọ láti ṣe àṣeyọrí wọn. Fún àpẹẹrẹ, oníṣòwò kan máa ń ṣe àtúnṣe ètò títà ọjà wọn ní ìbámu pẹ̀lú ìṣàyẹ̀wò ọjà láti mú èrè pọ̀ sí i.
– Ìgbésẹ̀ Tó Ní Ìwọ̀n-Ì ...
– Àwọn Ìṣe Ìfẹ́numọ́: Àwọn ìṣe wọ̀nyí ni àwọn ìṣe tí a ń ṣe nípasẹ̀ ìmọ̀lára tàbí ìmọ̀lára ní àkókò náà, bí ìṣe ẹnìkan tí ń sunkún nítorí àdánù tàbí bíbínú nítorí pé a fi ẹ̀gàn kàn án.
– Àwọn Ìṣe Àṣà: Àwọn ìṣe wọ̀nyí dá lórí àwọn àṣà tí a ti tà láti ìran dé ìran. Àpẹẹrẹ ni àwọn ìṣe àṣà tàbí àwọn ìṣe ìsìn tí a ń tẹ̀síwájú láti máa ṣe láàrín àwùjọ kan.
Weber tẹnu mọ́ ọn pé àwọn onímọ̀ nípa àwùjọ gbọ́dọ̀ lóye ìtumọ̀ àwọn ìgbésẹ̀ àwùjọ wọ̀nyí nípa lílo ọ̀nà verstehen, tàbí òye jíjinlẹ̀, láti ṣe àwárí àwọn ìdí tí àwọn ènìyàn fi ń hùwà ní àwọn àyíká àwùjọ kan.
2. Ìlànà Àwọn Aláṣẹ
Weber jẹ́ ẹni pàtàkì nínú ìdàgbàsókè èrò ètò ìjọba òde òní. Ó gbàgbọ́ pé ètò ìjọba ni ọ̀nà ìṣètò tó gbéṣẹ́ jùlọ àti tó bọ́gbọ́n mu jùlọ nítorí pé ó ń ṣiṣẹ́ lórí àwọn òfin, ìlànà àti ipò tó ṣe kedere. Gẹ́gẹ́ bí Weber ti sọ, àwọn ànímọ́ ètò ìjọba ni:
– Pipin iṣẹ ti o han gbangba: Olukuluku eniyan ninu eto-iṣẹ ijọba ni awọn iṣẹ ati awọn alaṣẹ kan pato.
– Ìṣàkóso àṣẹ: Ìṣètò ìjọba onípele pírámídì níbi tí ìpele kọ̀ọ̀kan ní agbára lórí ìpele tí ó wà ní ìsàlẹ̀ rẹ̀.
– Ètò àwọn òfin àti ìlànà: A ń ṣe iṣẹ́ àwọn aláṣẹ ìjọba nípasẹ̀ àwọn òfin tó ṣe kedere àti tó lágbára.
– Àìníwà-bí-ẹni: Àwọn ìpinnu àti ìbáṣepọ̀ nínú iṣẹ́ ìjọba kò jẹ́ ti ara ẹni láti mú kí ojú ìwòye àti òdodo dúró.
– Ìyànsípò tí a gbé karí àwọn ìwé ẹ̀rí: Àwọn ènìyàn tí wọ́n ní àwọn ìwé ẹ̀rí àti ìmọ̀ tó yẹ ló yẹ kí wọ́n kó àwọn ipò nínú iṣẹ́ ìjọba.
Weber jiyàn pé iṣẹ́ ìjọba jẹ́ ohun tó gbéṣẹ́ gan-an nínú ìṣàkóso tó díjú, ṣùgbọ́n ó tún lè fa ìbàjẹ́ ènìyàn àti ìyàsọ́tọ̀ nítorí pé ó jẹ́ ohun tó ń ṣiṣẹ́ kára jù àti èyí tí kò ní èrò ara ẹni.
3. Ìwà rere Protestant àti Ẹ̀mí Kapitalisimu
Ọ̀kan lára àwọn iṣẹ́ Weber tó lókìkí jùlọ ni “Ìwà Pùròtẹ́sítáǹtì àti Ẹ̀mí Ìṣòwò Owó Owó.” Nínú ìwé yìí, Weber jiyàn pé àwọn ẹ̀kọ́ Pùròtẹ́sítáǹtì, pàápàá jùlọ ẹ̀sìn Calvin, kó ipa pàtàkì nínú ìdàgbàsókè ètò ìṣòwò owò òde òní.
Weber fi hàn pé Calvinism tẹnu mọ́ iṣẹ́ àṣekára, ìkọ́ ara ẹni, àti ìṣẹ́ra-ẹni-níṣẹ̀ẹ́ (ìgbésí ayé tí ó rọrùn láìsí àwọn ohun adùn) gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà láti dé ipò ìfọkànsìn ìsìn. Lẹ́yìn náà, àwọn ènìyàn bẹ̀rẹ̀ sí í lo àwọn ìlànà wọ̀nyí gẹ́gẹ́ bí apá kan nínú ìwà iṣẹ́ wọn. Calvinism tún kọ́ni ní àyànmọ́, níbi tí a ti ń wo àwọn tí wọ́n ṣe àṣeyọrí ní ti ọrọ̀ ajé gẹ́gẹ́ bí àmì ìbùkún tàbí yíyàn Ọlọ́run. Nítorí náà, a rí àṣeyọrí nínú iṣẹ́ ẹni gẹ́gẹ́ bí àfihàn ojú rere Ọlọ́run sí ẹni náà.
Gẹ́gẹ́ bí Weber ti sọ, àwọn ìwà rere wọ̀nyí ló fa ìdàgbàsókè ètò ọrọ̀ ajé káfítírátì nítorí pé àwọn ènìyàn nímọ̀lára pé ó yẹ kí wọ́n ṣiṣẹ́ kára kí wọ́n sì tún fi èrè wọn sí àwọn iṣẹ́ àṣeyọrí - ànímọ́ pàtàkì fún ìdàgbàsókè ètò ọrọ̀ ajé káfítírátì.
4. Agbára àti Àṣẹ
Weber tún ṣe àfikún pàtàkì sí òye agbára àti àṣẹ. Ó ya àwọn oríṣi àṣẹ mẹ́ta sọ́tọ̀ gẹ́gẹ́ bí òfin wọn:
– Aṣẹ Àṣà: Da lori awọn aṣa ati awọn aṣa ti o ti pẹ. Awọn olori ni iru yii gba agbara wọn nipasẹ ogún tabi aṣa, gẹgẹbi awọn ọba tabi awọn olori ẹya.
– Aṣẹ Àmì-ẹ̀yẹ: Dá lórí agbára tàbí agbára àrà ọ̀tọ̀ ti ẹnìkan pàtó tí àwọn ọmọlẹ́yìn rẹ̀ ń wò gẹ́gẹ́ bí aṣáájú tí ó ní agbára púpọ̀. Àpẹẹrẹ ni àwọn aṣáájú tàbí àwọn wòlíì ìyípadà.
– Aṣẹ Ofin Oniruuru: Da lori eto ofin ati ofin ti a ṣeto ni oye. Awọn olori ni iru yii ni a yan nipasẹ awọn ilana ofin ni ibamu pẹlu ofin, gẹgẹbi aarẹ tabi balogun.
Gẹ́gẹ́ bí Weber ti sọ, ìdàgbàsókè àwùjọ òde òní máa ń lọ sí àṣẹ òfin tó bófin mu nítorí pé a kà á sí èyí tó gbéṣẹ́ jù àti tó ní ìlànà nínú ìṣàkóso àwọn ọ̀ràn gbogbogbò ní ìfiwéra pẹ̀lú àṣẹ ìbílẹ̀ tàbí ti àṣà.
Ipari
Àwọn àfikún Max Weber sí ìmọ̀ nípa àwùjọ ṣì ṣe pàtàkì lónìí nínú ìṣàyẹ̀wò ìṣètò àwùjọ, ètò ìjọba, ìsìn, àti ìgbésẹ̀ àwùjọ. Àwọn èrò bíi ìgbésẹ̀ àwùjọ, ètò ìjọba, ìlànà ẹ̀sìn Protestant, àti irú àṣẹ pèsè ìlànà tó lágbára fún òye ìṣiṣẹ́ àwùjọ òde òní. Pẹ̀lú òye jíjinlẹ̀ nípa àwọn ẹ̀kọ́ Weber, a lè ṣàyẹ̀wò onírúurú ìṣẹ̀lẹ̀ àwùjọ pẹ̀lú ọ̀nà tó ṣe pàtàkì àti tó ní ìmọ̀. Weber kìí ṣe pé ó pèsè àwọn irinṣẹ́ ìwádìí tó jinlẹ̀ nìkan ni, ó tún ṣí àyè sílẹ̀ fún àtúnyẹ̀wò tó gbòòrò lórí ìbáṣepọ̀ ènìyàn ní onírúurú ipò àwùjọ.
