Ìmọ̀ nípa Àwùjọ ti Emile Durkheim
Émile Durkheim jẹ́ ẹni pàtàkì nínú ìdàgbàsókè ìmọ̀-ẹ̀rọ-ẹ̀rọ-ara gẹ́gẹ́ bí ẹ̀ka ẹ̀kọ́. A mọ̀ ọ́n fún àwọn èrò pàtàkì bíi ìṣọ̀kan àwùjọ, àìdámọ̀, àti àwọn òtítọ́ àwùjọ, iṣẹ́ Durkheim ti ní ipa pàtàkì lórí bí a ṣe lóye ìṣètò àti ìṣiṣẹ́ àwùjọ. Àpilẹ̀kọ yìí yóò ṣàlàyé onírúurú àwọn èrò àti èrò tí Émile Durkheim gbé kalẹ̀ àti bí wọ́n ṣe bá àwọn ẹ̀kọ́ nípa àwùjọ òde òní mu.
Àpẹ̀rẹ̀ àti Àyíká
Wọ́n bí Durkheim ní Épinal, ilẹ̀ Faransé, ní ọdún 1858, ó sì dàgbà ní àyíká ìsìn jíjinlẹ̀. Síbẹ̀síbẹ̀, ìfẹ́ rẹ̀ sí ẹ̀kọ́ nípa àwùjọ àti ìgbàgbọ́ rẹ̀ nínú àìní àwọn ọ̀nà sáyẹ́ǹsì láti lóye àwùjọ ló mú kí ó gba ọ̀nà tí ó túbọ̀ jẹ́ ti ayé. Ó gba oyè dókítà nínú ìmọ̀ ọgbọ́n orí, lẹ́yìn náà ó fi gbogbo ìgbésí ayé rẹ̀ sí ìdàgbàsókè àti kíkọ́ nípa àwùjọ.
Àwọn Òtítọ́ Àwùjọ
Ọ̀kan lára àwọn èrò pàtàkì jùlọ nínú ẹ̀kọ́ Durkheim ni àwọn òtítọ́ àwùjọ. Gẹ́gẹ́ bí Durkheim ti sọ, àwọn òtítọ́ àwùjọ jẹ́ ọ̀nà ìṣe, ìrònú, àti ìmọ̀lára tí ó wà níta àwọn ènìyàn, tí wọ́n ní agbára láti fipá mú wọn àti láti ṣàkóso ìwà wọn. Àwọn òtítọ́ àwùjọ lè jẹ́ àwọn ìlànà, àwọn ìlànà, òfin, tàbí àṣà tí ó wà láàrín àwùjọ. Durkheim jiyàn pé a gbọ́dọ̀ kẹ́kọ̀ọ́ àwọn òtítọ́ àwùjọ ní ọ̀nà tí ó tọ́, bí àwọn ohun tí ó wà nínú ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì àdánidá. Ó tẹnu mọ́ àìní láti ya àwọn àkíyèsí àwùjọ sọ́tọ̀ kúrò nínú àwọn ìwà olùwádìí ti ara ẹni láti lè rí àwọn àbájáde tí ó tọ́ àti èyí tí ó ṣeé gbẹ́kẹ̀lé.
Ìṣọ̀kan Àwùjọ
Durkheim ṣe agbekalẹ ero iṣọkan awujọ lati ṣalaye awọn asopọ ti o so awọn eniyan pọ ni awujọ. O ṣe iyatọ laarin awọn oriṣi iṣọkan meji: iṣọkan ẹrọ ati iṣọkan adayeba.
1. Ìṣọ̀kan Ẹ̀rọ: Irú ìṣọ̀kan yìí máa ń yọjú ní àwọn àwùjọ tó rọrùn tàbí àwọn àwùjọ ìbílẹ̀, níbi tí àwọn ènìyàn ti ń ṣe iṣẹ́ àti iṣẹ́ tó jọra. Ìbáramu yìí máa ń dá ìṣọ̀kan tó lágbára sílẹ̀ láàrín àwọn ọmọ ẹgbẹ́ àwùjọ. Ìṣọ̀kan ẹ̀rọ dúró lórí ìṣọ̀kan àṣà àti ìgbẹ́kẹ̀lé gbogbogbò.
2. Ìṣọ̀kan Àdánidá: Bí àwọn àwùjọ ṣe ń di èyí tó díjú sí i, ìpínyà iṣẹ́ tó pọ̀ sí i máa ń wáyé. Ìṣọ̀kan Àdánidá dá lórí ìyàtọ̀ àti ìgbẹ́kẹ̀lé láàárín àwọn ènìyàn láàárín àwùjọ kan. Ẹnìkọ̀ọ̀kan tàbí ẹgbẹ́ kọ̀ọ̀kan ní ipa tó yàtọ̀ síra nínú ètò tó tóbi jù, ṣùgbọ́n gbogbo wọn gbára lé ara wọn láti bá àìní wọn mu.
Àwọn Anomì
Durkheim tún ṣe àgbékalẹ̀ èrò àìsí ìfaradà láti ṣàpèjúwe ipò kan tí àwọn òfin àwùjọ tí ó sábà máa ń ṣàkóso ìgbésí ayé àti àwọn àṣà àṣà máa ń bàjẹ́. Àìsí ìfaradà máa ń wáyé ní àwọn ìpínlẹ̀ ìyípadà tàbí ìyípadà àwùjọ kíákíá, níbi tí àwọn ètò àti ìlànà déédéé kò sí mọ́ tàbí tí wọn kò ń ṣiṣẹ́ dáadáa mọ́. Ipò yìí lè fa àìsí ìfaradà àwùjọ àti ìdàrúdàpọ̀ nínú ìgbésí ayé ẹnìkọ̀ọ̀kan, èyí tí ó lè ní ipa lórí iye ìpara-ẹni, ìwà ọ̀daràn, àti àwọn ìṣòro àwùjọ mìíràn.
Ìkẹ́kọ̀ọ́ lórí Ìpara-ẹni
Ọ̀kan lára àwọn iṣẹ́ Durkheim tó lókìkí jùlọ ni ìwé náà “Le Suicide” (1897), níbi tó ti lo àwọn èrò rẹ̀ nípa àwùjọ láti ṣàyẹ̀wò ìṣẹ̀lẹ̀ ìpara-ẹni. Nínú ìwádìí yìí, Durkheim ṣàfihàn oríṣi ìpara-ẹni mẹ́rin tó dá lórí ìpele ìṣọ̀kan àwùjọ àti ìlànà àwùjọ:
1. Ìpara-ẹni-nínú-ẹni: Ó máa ń ṣẹlẹ̀ nígbà tí ẹnìkan bá nímọ̀lára àìní ìsopọ̀ tàbí ìṣọ̀kan pẹ̀lú àwùjọ. Àwọn ènìyàn kan nímọ̀lára pé wọn kò ní ète tàbí ìtumọ̀ tó ṣe kedere nínú ìgbésí ayé wọn.
2. Ìpara-ẹni-nínú-ọ̀fẹ́: Èyí tó yàtọ̀ sí ìpara-ẹni-nínú-ọ̀fẹ́, irú èyí máa ń ṣẹlẹ̀ nígbà tí ìpele ìṣọ̀kan àwùjọ bá ga jù, tó sì ń béèrè pé kí àwọn ènìyàn fi ara wọn rúbọ fún àǹfààní àwùjọ tàbí àwùjọ.
3. Ìpara-ẹni-nípa-ẹni-láìsí: Irú èyí máa ń ṣẹlẹ̀ ní àwọn ipò àìsí ìfara-ẹni-rúbọ, níbi tí àwọn òfin àwùjọ kò ti sí tàbí tí kò sí, èyí tí ó ń mú kí ẹnì kọ̀ọ̀kan nímọ̀lára ìdààmú àti àìní ìtọ́sọ́nà nínú ìgbésí ayé.
4. Ìpara-ẹni-nípa-ẹni-nípa-ẹni: Ó máa ń ṣẹlẹ̀ nígbà tí ìlànà àwùjọ bá pọ̀ jù, débi pé ẹni náà nímọ̀lára pé àwọn òfin tàbí ìṣàkóso tí ó le koko jù ń fún un ní ìkìmọ́lẹ̀ jù.
Ẹ̀kọ́ àti Ẹ̀sìn
Durkheim tún ní ìfẹ́ gidigidi sí ipa ẹ̀kọ́ àti ẹ̀sìn nínú ìdásílẹ̀ àti ìtọ́jú àwùjọ. Ó rí ẹ̀kọ́ gẹ́gẹ́ bí irinṣẹ́ pàtàkì fún títà àṣà àti àwọn ìlànà àpapọ̀ láti ìran kan sí òmíràn. Nínú ìwé rẹ̀ “L'éducation morale” (1902), Durkheim ṣàlàyé bí ẹ̀kọ́ kìí ṣe nípa ìmọ̀ ẹ̀kọ́ nìkan, ṣùgbọ́n nípa ìṣẹ̀dá ìwà rere àti àwùjọ tí ó ń ṣe àtìlẹ́yìn fún ìṣọ̀kan àwùjọ.
Nínú iṣẹ́ rẹ̀ lórí ìsìn, pàápàá jùlọ nínú ìwé rẹ̀ “Les formes élémentaires de la vie religieuse” (1912), Durkheim ṣàyẹ̀wò ìsìn gẹ́gẹ́ bí òtítọ́ àwùjọ tí ó ní ipa ìṣọ̀kan alágbára lórí àwùjọ. Ó tẹnu mọ́ ọn pé ìsìn jẹ́ ìfihàn ìṣọ̀kan àti ìṣọ̀kan àwùjọ ní pàtàkì, níbi tí àwọn àṣà àti ìgbàgbọ́ ti ń ṣiṣẹ́ láti mú kí ìdè àwùjọ lágbára sí i àti láti pèsè ìtumọ̀ àpapọ̀.
Ibamu Durkheim ninu Imọ-ọrọ Awujọ Ode-Ode
Bó tilẹ̀ jẹ́ pé wọ́n gbé àwọn ẹ̀kọ́ Durkheim kalẹ̀ ní ọgọ́rùn-ún ọdún sẹ́yìn, àwọn àfikún rẹ̀ sí ìmọ̀ nípa àwùjọ ṣì ṣe pàtàkì lónìí. Àwọn ìmọ̀ nípa àwọn òtítọ́ nípa àwùjọ, ìṣọ̀kan àwùjọ, àìbáramu, àti ẹ̀kọ́ ni àwọn onímọ̀ nípa àwùjọ ṣì ń lò nígbà gbogbo láti ṣàyẹ̀wò àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ àwùjọ òde òní. Fún àpẹẹrẹ, ìmọ̀ nípa àìbáramu ṣì ṣe pàtàkì gan-an nínú òye àwọn ìṣòro àwùjọ tí ó ń dìde láti inú àwọn ìyípadà kíákíá nínú ìmọ̀ ẹ̀rọ àti ọrọ̀ ajé.
Ìtẹnumọ́ Durkheim lórí pàtàkì ọ̀nà ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì nínú ẹ̀kọ́ àwùjọ ló fi ìpìlẹ̀ fún ìmọ̀ nípa àwùjọ gẹ́gẹ́ bí ẹ̀ka ẹ̀kọ́ tí a bọ̀wọ̀ fún. Àwọn èrò rẹ̀ tẹnu mọ́ àìní láti gbé àwọn ohun tó wà níta yẹ̀ wò nínú ìkẹ́kọ̀ọ́ nípa ìwà àwùjọ, ó sì fún ìwádìí àwùjọ níṣìírí láti jẹ́ kí ó ṣeé ṣe.
Jù bẹ́ẹ̀ lọ, àfiyèsí lórí ìṣọ̀kan àwùjọ àti iṣẹ́ ìṣọ̀kan àwọn ilé-iṣẹ́ àwùjọ ṣì ṣe pàtàkì ní ti àwọn ọ̀ràn tó ń díjú síi ti àṣà onírúurú, ìṣọ̀kan àgbáyé, àti ìṣọ̀kan àwùjọ nínú àwọn àwùjọ òde òní.
Ipari
Emile Durkheim ṣe àwọn àfikún pàtàkì sí ìdàgbàsókè ìmọ̀-ẹ̀rọ-ayé gẹ́gẹ́ bí ẹ̀kọ́ tó ṣeé ṣe. Nípasẹ̀ àwọn èrò bíi àwọn òtítọ́ nípa àwùjọ, ìṣọ̀kan àwùjọ, àìbáramu, àti ipa ẹ̀kọ́ àti ìsìn, Durkheim fúnni ní òye jíjinlẹ̀ nípa bí àwùjọ ṣe ń ṣiṣẹ́ àti bí wọ́n ṣe ń bá ara wọn lò. Ìbámu àwọn ẹ̀kọ́ rẹ̀ nínú àwọn ìkẹ́kọ̀ọ́ nípa àwùjọ òde òní fihàn pé ogún rẹ̀ yóò máa nípa lórí bí a ṣe ń lóye àwọn ìyípadà àwùjọ àti àwọn ètò àwùjọ fún ìgbà pípẹ́.
