Ìtàn Àpapọ̀ ti Ìpakúpa Àwọn Ènìyàn
Ìpakúpa Ìpakúpa Ìpakúpa Ìpakúpa Ìpakúpa Ìpakúpa jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tó ṣókùnkùn jùlọ nínú ìtàn ènìyàn ní ọ̀rúndún ogún. Ọ̀rọ̀ náà “Ìpakúpa Ìpakúpa” wá láti inú “holokauston” ti Gíríìkì ìgbàanì, èyí tí ó túmọ̀ sí “ẹni tí wọ́n jóná pátápátá.” Ọ̀rọ̀ náà ni wọ́n lò láti tọ́ka sí ìpakúpa ìpakúpa tí ìjọba Nazi ti Germany àti àwọn alábàáṣiṣẹpọ̀ rẹ̀ ṣe sí nǹkan bí mílíọ̀nù mẹ́fà àwọn Júù ará Europe láàárín ọdún 1941 sí 1945. Síbẹ̀síbẹ̀, àwọn tí ìpakúpa Ì ...
Latar Belakang
A lè tọ́pasẹ̀ ìpilẹ̀ṣẹ̀ ìpakúpa àwọn Júù ṣáájú Ogun Àgbáyé Kejì. Èrò ìtakora àwọn Júù kò farahàn lójijì ní àkókò ìjọba Nazi; ìkórìíra sí àwọn Júù ti wà ní Yúróòpù fún ọ̀pọ̀ ọ̀rúndún. Ní ìparí ọ̀rúndún kọkàndínlógún àti ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀rúndún ogún, àwọn ẹ̀kọ́ ẹ̀yà tí a kò mọ̀ dáadáa àti ìfẹ́ orílẹ̀-èdè aláṣejù bẹ̀rẹ̀ sí í gbilẹ̀. Adolf Hitler àti Ẹgbẹ́ Nazi gba àwọn èrò wọ̀nyí, wọ́n sì yí wọn padà fún ète ìṣèlú wọn.
Nínú ìwé rẹ̀, “Mein Kampf” (Ìjàkadì Mi), tí a kọ ní ọdún 1925–1926, Hitler ṣàlàyé àwọn èrò rẹ̀ tí ó lòdì sí àwọn Júù àti ìpolongo orílẹ̀-èdè. Hitler àti Ẹgbẹ́ Nazi gbajúmọ̀ ní ìparí ọdún 1920 àti ìbẹ̀rẹ̀ ọdún 1930, wọ́n ń lo àwọn èrò orílẹ̀-èdè àti ti ẹ̀yà ẹlẹ́yàmẹ̀yà láàárín ìṣòro ọrọ̀ ajé líle koko ti Ìṣòro Àìsàn-ìṣòro Ńlá àti ìbànújẹ́ Ogun Àgbáyé Kìíní.
Ní ọdún 1933, wọ́n yan Adolf Hitler gẹ́gẹ́ bí Chancellor ti Germany. Nígbà tí wọ́n dé ipò agbára, àwọn Nazi gbé ìlànà ìyàsọ́tọ̀ àti inúnibíni sí àwọn Júù kalẹ̀ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀, èyí tí a mọ̀ sí “Judenpolitik.” Ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́ ni yíyọ àwọn Júù kúrò nínú ìgbésí ayé gbogbogbòò nípasẹ̀ àwọn òfin ìyàsọ́tọ̀ bíi Òfin Nuremberg ti ọdún 1935, èyí tí ó gba àwọn Júù kúrò lọ́wọ́ wọn, tí ó sì fòfin de ìgbéyàwó láàárín àwọn Júù àti àwọn tí kì í ṣe Júù.
Iṣẹ́ ìjọba Nazi àti ìkójọpọ̀ Inúnibíni
Nígbà tí Ogun Àgbáyé Kejì bẹ̀rẹ̀ ní ọdún 1939, àwọn Nazi yí ìlànà ìtakora wọn láti ìyàsọ́tọ̀ sí ìparun pátápátá. Ìkọlù àwọn ará Germany sí Poland jẹ́ àkókò pàtàkì kan. Lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ ni Germany fi Poland sínú Reich, ó sì bẹ̀rẹ̀ sí í ṣe ìlànà "Judenfrei," tàbí "aláìsí Júù."
Àwọn Nazi dá àwọn ghetto sílẹ̀ ní àwọn ìlú Poland bíi Warsaw, Lodz, àti Krakow, níbi tí wọ́n ti fipá mú àwọn Júù láti gbé nínú ipò àìníwà-bí-ènìyàn. Wọ́n fara da ebi, àrùn, àti ìwà ipá tó gbòde kan. Ní àkókò kan náà, ní àwọn agbègbè tí Soviet gba lẹ́yìn Iṣẹ́ Barbarossa ní ọdún 1941, Einsatzgruppen, tàbí àwọn ẹgbẹ́ ìpànìyàn Nazi, bẹ̀rẹ̀ sí í pa àwọn Júù, àwọn kọ́múníìsì, àti àwọn aráàlú mìíràn nípa lílo ìbọn pa gbogbo ènìyàn.
Ojutu Ipari
Ní oṣù kìíní ọdún 1942, wọ́n ṣe ìpàdé Wannsee ní ìlú Berlin, níbi tí àwọn aláṣẹ ìjọba Nazi ti jíròrò, wọ́n sì pinnu lórí bí wọ́n ṣe ṣe “Ìdáhùn Ìkẹyìn sí Ìbéèrè Àwọn Júù” (Endlösung der Judenfrage). Èyí jẹ́ àpèjúwe fún ètò láti pa àwọn Júù ní Yúróòpù run pátápátá. Wọ́n ṣe ìparun yìí nípasẹ̀ onírúurú ọ̀nà, títí kan ìgbèkùn ọ̀pọ̀ ènìyàn sí àgọ́ ìparun àti fífọ́ epo síta.
Àwọn àgọ́ ìpakúpa tí a mọ̀ jùlọ ní Auschwitz-Birkenau, Treblinka, Sobibor, àti Belzec ni díẹ̀ lára àwọn àgọ́ ìpakúpa tí a mọ̀ jùlọ. Nínú àwọn àgọ́ wọ̀nyí, àwọn Júù àti àwọn ẹgbẹ́ mìíràn láti gbogbo Yúróòpù ni a gbé sínú ọkọ̀ ojú irin ẹrù, nígbà míìrán ní ipò tí ó kún fún ènìyàn àti láìsí omi tàbí oúnjẹ fún ọjọ́ mélòó kan.
Nígbà tí wọ́n dé àgọ́ náà, wọ́n ya àwọn tí wọ́n kú sọ́tọ̀ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀; wọ́n kó ọ̀pọ̀lọpọ̀ wọn lọ sí yàrá gáàsì níbi tí ìjì líle B, irú gáàsì cyanide kan, ti pa wọ́n. Àwọn tí wọn kò pa lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ ni wọ́n sábà máa ń fipá mú láti ṣiṣẹ́ lábẹ́ ipò líle koko ti àgọ́ náà tàbí kí wọ́n fi àwọn “ìwádìí ìṣègùn” tí kò dára hàn tí àwọn dókítà Nazi bíi Dókítà Josef Mengele ṣe.
Àtakò nínú Ìrètí
Láìka àwọn ipò búburú tó wà, àwọn olùgbèjà wà nígbà ìparun ìpànìyàn. Ní àwọn ghettos, àwọn ẹgbẹ́ ìgbèjà ṣe ìdìtẹ̀ ológun, bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn ohun èlò díẹ̀ ló wà níbẹ̀. Ọ̀kan lára àwọn ìdìtẹ̀ tó gbajúmọ̀ jùlọ ni Ìdìtẹ̀ Warsaw Ghetto ti oṣù kẹrin ọdún 1943, níbi tí àwọn Júù tó kù ní Warsaw ti tako àwọn ọmọ ogun SS fún oṣù kan bó tilẹ̀ jẹ́ pé wọ́n pọ̀ jù àti pé wọn kò ní ohun èlò tó dára tó.
Àwọn ìdìtẹ̀ tún wáyé ní àgọ́ ìpakúpa. Àpẹẹrẹ kan ni ìdìtẹ̀ ní àgọ́ ìpakúpa Sobibor ní oṣù kẹwàá ọdún 1943, níbi tí àwọn ẹlẹ́wọ̀n díẹ̀ ti sá àsálà lẹ́yìn tí wọ́n pa ọ̀pọ̀ àwọn olùṣọ́ SS tí wọ́n sì sun apá kan nínú àgọ́ náà.
Ìtúsílẹ̀ àti Àbájáde Rẹ̀
Nígbà tí Ogun Àgbáyé Kejì ń parí, bí àwọn ọmọ ogun Alájọṣepọ̀ ṣe ń wọ Germany láti ìlà-oòrùn àti ìwọ̀-oòrùn, wọ́n dá àwọn àgọ́ ìṣẹ́niníṣẹ̀ẹ́ àti ìparun sílẹ̀ lọ́kọ̀ọ̀kan. Àwọn ọmọ ogun Amẹ́ríkà, Soviet, àti Britain ní ìyàlẹ́nu nípa bí àwọn àgọ́ wọ̀nyí ṣe tóbi tó àti ìwà ìkà tó burú jáì. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ẹlẹ́wọ̀n tó yè bọ́ ló dàbí ẹni pé ebi àti ìfìyàjẹni ti sọ wọ́n di aláìlera gidigidi.
Àwọn ohun ìpayà tó ṣẹlẹ̀ nígbà ìparun ìpakúpa náà mú kí gbogbo ayé ṣèlérí láti má ṣe jẹ́ kí irú nǹkan bẹ́ẹ̀ tún ṣẹlẹ̀ mọ́. Ìdásílẹ̀ Ìparapọ̀ Àwọn Orílẹ̀-èdè (UN) ní ọdún 1945 àti Ìkéde Ẹ̀tọ́ Ọmọnìyàn Lágbàáyé ní ọdún 1948 jẹ́ ìsapá láti ọ̀dọ̀ àwùjọ àgbáyé láti dènà ìpakúpa ìpakúpa mìíràn lọ́jọ́ iwájú.
Lẹ́yìn ogun náà, wọ́n ṣe ìdájọ́ Nuremberg láti ṣe ìdájọ́ àwọn olórí Nazi fún ìwà ọ̀daràn ogun, ìwà ọ̀daràn sí aráyé, àti ìpakúpa ẹ̀yà. Àwọn ẹjọ́ náà kéde pé Ìpakúpa Rẹpẹtẹ jẹ́ ìwà ọ̀daràn búburú nínú ìtàn, ṣùgbọ́n bí ó tilẹ̀ rí bẹ́ẹ̀, ìdájọ́ òdodo pípé fún àwọn tí wọ́n pa àti àwọn Nazi kéékèèké kò wọ́pọ̀.
Ipa Alagbero
Ìpakúpa Ìpakúpa Ìpakúpa ti fi àwọn àmì tó jinlẹ̀ sílẹ̀ lórí ọkàn gbogbo ènìyàn. Ìpalára ọpọlọ tí àwọn tó là á já ń ní ń bá a lọ láti ìran dé ìran, èyí tó fi hàn pé ó ṣe pàtàkì láti lóye ìtàn yìí láti dènà àtúnṣe rẹ̀. Ọjọ́ Ìrántí Ìpakúpa Ìpakúpa Àgbáyé, tí a máa ń ṣe ní gbogbo ọjọ́ kẹtàdínlógún oṣù kìíní, àti àwọn ilé ìkóhun-ìṣẹ̀ǹbáyé Ìpakúpa Ìpakúpa Ìpakúpa ní gbogbo àgbáyé, bíi Yad Vashem ní Ísírẹ́lì àti Ilé Ìkóhun-ìṣẹ̀ǹbáyé Ìpakúpa Ìpakúpa Ìpakúpa ti Amẹ́ríkà ní Washington, D.C., ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ìrántí àwọn ìwà ìkà wọ̀nyí àti gẹ́gẹ́ bí ohun tó ń mú kí a gbé ìfaradà, ẹ̀kọ́, àti ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn lárugẹ.
Nípa lílóye ìtàn gbogbogbò ti ìṣẹ̀lẹ̀ ìparun ìpakúpa, a ń rán wa létí nípa pàtàkì láti máa ṣọ́ra nígbà gbogbo lòdì sí àwọn èrò àti ìkórìíra tó le pa ìwà ọmọ ènìyàn wa run. Ìpakúpa ìpakúpa kìí ṣe orí òkùnkùn kan ní ìgbà àtijọ́ nìkan, ṣùgbọ́n ó tún jẹ́ ẹ̀kọ́ fún ọjọ́ iwájú, láti kọ́ ayé kan níbi tí a ti lè gbé ìdájọ́ òdodo, ènìyàn, àti àlàáfíà lárugẹ nígbà gbogbo.
