Ìyípadà Àwọ̀ Ewé àti ipa rẹ̀ lórí iṣẹ́ àgbẹ̀
Pendahuluan
Ìyípadà Àwọ̀ Ewé tọ́ka sí àkókò ìṣẹ̀dá oko tó pọ̀ sí i láti àárín ọ̀rúndún ogún, tí a ń darí nípasẹ̀ lílo àwọn ìmọ̀ ẹ̀rọ tuntun fún iṣẹ́ àgbẹ̀. Ìṣẹ̀lẹ̀ yìí bẹ̀rẹ̀ ní nǹkan bí ọdún 1940, ó sì gbòòrò sí i ní àwọn ọdún mẹ́wàá tó tẹ̀lé e, ó sì kan ọ̀pọ̀lọpọ̀ orílẹ̀-èdè kárí ayé, pàápàá jùlọ àwọn orílẹ̀-èdè tó ń dàgbàsókè bíi Íńdíà, Mẹ́síkò, àti Philippines.
Àtilẹ̀wá àti Ìtàn Ìyípadà Aláwọ̀ Ewé
William Gaud, olùṣàkóso USAID, ni ó kọ́kọ́ ṣe àgbékalẹ̀ ọ̀rọ̀ náà Green Revolution ní ọdún 1968. Síbẹ̀síbẹ̀, ìgbìmọ̀ náà bẹ̀rẹ̀ ní ọdún díẹ̀ ṣáájú nígbà tí Norman Borlaug, tí a sábà máa ń pè ní “Baba Ìyípadà Àwọ̀ Ewé,” ṣe àgbékalẹ̀ àwọn oríṣi àlìkámà tí kò lè dẹ́kun àrùn, tí ó sì ń so èso púpọ̀ ní Mexico.
Ní àwọn ọdún 1940, Borlaug gbìyànjú láti ṣe àgbékalẹ̀ àti láti mú àwọn oríṣi àlìkámà wọ̀nyí dàgbàsókè pẹ̀lú ìrètí láti mú ààbò oúnjẹ sunwọ̀n síi ní Mexico. Lẹ́yìn àwọn àbájáde tó yanilẹ́nu, ìmọ̀-ẹ̀rọ àti ìmọ̀ Borlaug yára tàn kálẹ̀ sí àwọn orílẹ̀-èdè mìíràn tí wọ́n dojúkọ àwọn ìpèníjà ààbò oúnjẹ kan náà. Láàárín àkókò kúkúrú kan, Green Revolution ní lílo àwọn ajile kemikali àti àwọn egbòogi apanirun púpọ̀ sí i, ìrísí omi tó gbéṣẹ́ jù, àti fífi àwọn oríṣiríṣi ìrẹsì, àgbàdo, àti àlìkámà tó ní èso púpọ̀ (HYVs) hàn.
Ìyípadà ìmọ̀-ẹ̀rọ nínú iṣẹ́ àgbẹ̀
Apá pàtàkì kan nínú Ìyípadà Àyíká Àyíká ni àwọn ìmọ̀ ẹ̀rọ tuntun àti ìdàgbàsókè ẹ̀rọ. Àwọn ìmọ̀ ẹ̀rọ tuntun wọ̀nyí ní nínú ìdàgbàsókè àwọn oríṣiríṣi èso (HYVs), èyí tí ó lè bá àwọn ìyípadà àyíká mu dáadáa, tí ó sì sábà máa ń kojú àwọn kòkòrò àti àrùn. Àpapọ̀ àwọn oríṣiríṣi tó dára jù wọ̀nyí pẹ̀lú àwọn iṣẹ́ àgbẹ̀ òde òní tí ó dára jùlọ mú kí èso ọ̀gbìn pọ̀ sí i.
Yàtọ̀ sí àwọn irúgbìn tuntun, àwọn àgbẹ̀ tún ń bẹ̀rẹ̀ sí í lo àwọn ajile kemikali púpọ̀ láti pèsè àwọn èròjà pàtàkì fún àwọn èso wọn. Fún àpẹẹrẹ, nitrogen, phosphorus, àti potassium jẹ́ àwọn èròjà pàtàkì tí ó sábà máa ń jẹ́ àìní ilẹ̀ àdánidá. Nípa lílo ajile kemikali, àwọn àgbẹ̀ lè rí i dájú pé àwọn èso náà gba àwọn èròjà tí wọ́n nílò fún ìdàgbàsókè tó dára jùlọ.
Àwọn àṣà ìbọ́ omi tún ti ní àwọn àyípadà pàtàkì. Àwọn ètò ìbọ́ omi tó gbéṣẹ́ jù àti tó gbéṣẹ́ dín ìgbẹ́kẹ̀lé òjò kù, wọ́n sì dín ewu ìkùnà èso oko kù nítorí ọ̀dá. Àwọn oògùn apakòkòrò àti egbòogi egbòogi ni a tún ń lò láti dáàbò bo àwọn ohun ọ̀gbìn kúrò lọ́wọ́ àwọn kòkòrò àti èpò, bó tilẹ̀ jẹ́ pé lílo àwọn kẹ́míkà wọ̀nyí ti jẹ́ àríyànjiyàn nítorí ipa wọn lórí àyíká àti ìlera ènìyàn.
Ipa lori Iṣelọpọ Ounje
Ìyípadà Àwọ̀ Ewé ṣe pàtàkì nínú mímú kí oúnjẹ pọ̀ sí i kárí ayé. Àwọn orílẹ̀-èdè bíi Íńdíà àti Mẹ́síkò ní ìrírí ìdàgbàsókè tó lágbára nínú èso oko láàárín àkókò kúkúrú kan. Fún àpẹẹrẹ, ní Íńdíà, ìrẹsì àti àlìkámà pọ̀ sí i gidigidi láàárín ọdún 1960 sí 1980, èyí sì yí orílẹ̀-èdè náà padà láti ọ̀dọ̀ olùgbé oúnjẹ wọlé sí olùgbé oúnjẹ.
Iṣẹ́ oúnjẹ tó ga jù tún ń ran àwọn ènìyàn lọ́wọ́ láti dúró ṣinṣin ní ọjà àgbáyé, èyí tó ń dín ìṣòro owó tí ó lè yípadà sí ààbò oúnjẹ àgbáyé kù. Àwọn orílẹ̀-èdè tó ń dàgbàsókè tí ebi àti àìjẹunjẹ ti bàjẹ́ tẹ́lẹ̀ ti ń bẹ̀rẹ̀ sí í rí ìdàgbàsókè nínú wíwà oúnjẹ.
Ipa ti eto-ọrọ-aje ati awujọ
Ìpèsè oúnjẹ tó pọ̀ sí i láti inú Ìyípadà Àyíká Àyíká Àyíká mú ọ̀pọ̀lọpọ̀ àǹfààní àti ọrọ̀ ajé wá. Àìlera oúnjẹ tó dára síi mú kí ebi àti àìtó oúnjẹ dínkù ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ orílẹ̀-èdè tó ń gòkè àgbà. Pẹ̀lú oúnjẹ tó pọ̀ jù, àwọn agbègbè kan tún dín òṣì kù nítorí owó tí wọ́n ń gbà láti ọ̀dọ̀ àwọn oníṣòwò.
Àfikún èso oko tún ń dá iṣẹ́ tuntun sílẹ̀ ní ẹ̀ka iṣẹ́ àgbẹ̀, ní tààràtà àti nípasẹ̀ àwọn ilé iṣẹ́ tó jọra bíi ṣíṣe ajile, ohun èlò iṣẹ́ àgbẹ̀, àti ṣíṣe iṣẹ́ àgbẹ̀. Nítorí náà, ọ̀pọ̀ ìdílé ní ìgbèríko ti ní ìrírí ìlera tó dára síi. Síbẹ̀síbẹ̀, àwọn ipa búburú kan tún wà tí ó yẹ kí a kíyèsí.
Àwọn ipa búburú lórí àyíká àti àwùjọ
Bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn ipa rere ti Green Revolution ti ṣe pàtàkì, àwọn ipa búburú tó lágbára tún wà. Lílo àwọn ajile kemikali, àwọn oògùn apakòkòrò, àti àwọn egbòogi egbòogi ti fa onírúurú ìṣòro àyíká. Lílo àwọn kẹ́míkà wọ̀nyí jù ní orísun ilẹ̀ àti omi tó ti di eléèérí. Àwọn kẹ́míkà tó pọ̀ lè ba ìṣètò ilẹ̀ àti ìlera rẹ̀ jẹ́, èyí sì lè dín ìbísí rẹ̀ kù ní ìgbà pípẹ́.
Síwájú sí i, ìgbì omi tó pọ̀ jù ti fa àwọn ìṣòro bíi gbígbó omi inú ilẹ̀ tó pọ̀ jù, èyí tó ń ba ìdúróṣinṣin àwọn ohun àlùmọ́nì omi jẹ́. Ní àwọn agbègbè kan, lílo ìmọ̀ ẹ̀rọ yìí ti yọrí sí pípa igbó run àti pípa àwọn ohun àlùmọ́nì ẹ̀dá run.
Ní apá àwùjọ, Green Revolution tún dá àìdọ́gba tuntun nínú ọrọ̀ ajé sílẹ̀. Kìí ṣe gbogbo àwọn àgbẹ̀ ló ní àǹfààní dọ́gba sí àwọn ìmọ̀ ẹ̀rọ tuntun àti àwọn ohun èlò ìtọ́jú òde òní. Nítorí náà, àwọn àgbẹ̀ ńláńlá tí wọ́n lè gba àwọn ìmọ̀ ẹ̀rọ wọ̀nyí ní ìrírí ìdàgbàsókè àti owó tí wọ́n ń gbà, nígbà tí àwọn àgbẹ̀ kékeré tí kò ní àǹfààní sí àwọn ìmọ̀ ẹ̀rọ wọ̀nyí sábà máa ń fi sílẹ̀ tí wọ́n sì tilẹ̀ fipá mú wọn láti ta ilẹ̀ wọn fún àwọn àgbẹ̀ ńláńlá tàbí àwọn ilé-iṣẹ́.
Awọn Ojutu ati Awọn Ọna Alagbero
Láti kojú àwọn ipa búburú ti Ìyípadà Àwọ̀ Ewé, ọ̀nà tí ó túbọ̀ le koko sí iṣẹ́ àgbẹ̀ ni a nílò. Àgbẹ̀ Organic àti àgbẹ̀ agroecological ń gba àfiyèsí gẹ́gẹ́ bí àwọn ọ̀nà mìíràn tí ó dára sí àyíká. Àgbẹ̀ Organic yẹra fún lílo àwọn kẹ́míkà àdàpọ̀, nígbà tí àgbẹ̀ agroecological ń gba àwọn apá àyíká, àwùjọ, àti ọrọ̀ ajé ti àwọn ètò àgbẹ̀ rò.
A le ṣe àtúnṣe ìmọ̀ ẹ̀rọ òde òní láti jẹ́ kí ó rọrùn fún àyíká. Fún àpẹẹrẹ, àwọn ọ̀nà ìtọ́jú omi jẹ́ èyí tó gbéṣẹ́ ju ìtọ́jú omi ìbílẹ̀ lọ. Àwọn oògùn apanilára àti àwọn ajile onígbàlódé ni a tún ń ṣe láti dín àwọn ipa búburú lórí àyíká kù.
Àtìlẹ́yìn láti ọ̀dọ̀ àwọn ìjọba àti àwọn àjọ àgbáyé ṣe pàtàkì nínú gbígbé àwọn ìlànà iṣẹ́ àgbẹ̀ lárugẹ. Èyí pẹ̀lú pípèsè àǹfààní sí àwọn ìmọ̀ ẹ̀rọ aláwọ̀ ewé fún àwọn àgbẹ̀ kékeré, pípèsè àwọn ìṣírí fún àwọn ìlànà iṣẹ́ àgbẹ̀ tí ó dúró ṣinṣin, àti pípèsè ẹ̀kọ́ àti ìdánilẹ́kọ̀ọ́ fún àwọn àgbẹ̀ lórí àwọn ọ̀nà iṣẹ́ àgbẹ̀ tí ó dára sí àyíká.
Ipari
Ìyípadà Àwọ̀ Ewé ti mú àwọn ìyípadà tó jinlẹ̀ wá sí ẹ̀ka iṣẹ́ àgbẹ̀ kárí ayé, pẹ̀lú ìbísí tó pọ̀ nínú iṣẹ́ oúnjẹ àti àbójútó oúnjẹ tó dára síi ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ orílẹ̀-èdè. Síbẹ̀síbẹ̀, ipa àyíká àti àwùjọ tí gbígbà àwọn ìmọ̀ ẹ̀rọ wọ̀nyí ní lórí gbígbà tún jẹ́ òótọ́ gan-an, ó sì yẹ kí a yanjú rẹ̀. Ọjọ́ iwájú iṣẹ́ àgbẹ̀ nílò ọ̀nà tó túbọ̀ dúró ṣinṣin àti tó gba gbogbo ènìyàn láyè láti rí i dájú pé àwọn àǹfààní Ìyípadà Àwọ̀ Ewé kì í ṣe pé àwọn díẹ̀ ló ń gbádùn rẹ̀ nìkan, ṣùgbọ́n ó tún ń ṣe àfikún sí ìdúró ṣinṣin àyíká àti láti ṣètìlẹ́yìn fún àwọn agbègbè àgbẹ̀ kékeré.
