Àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ìbànújẹ́ ti àwọn bọ́m̀bù Hiroshima àti Nagasaki
Àwọn ìbọn tí wọ́n yìnbọn sí Hiroshima àti Nagasaki ní oṣù kẹjọ ọdún 1945 jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ búburú tó tóbi jùlọ nínú ìtàn òde òní. Àwọn ìlú méjì ti Japan rí ìlò ohun ìjà olóró àkọ́kọ́ àti èkejì nínú ogun, kìí ṣe pé wọ́n pa àìmọye ẹ̀mí run láàárín ìṣẹ́jú àáyá díẹ̀ nìkan ni, wọ́n tún fi àwọn àrùn, ìpalára, àti ìparun àwùjọ sílẹ̀ fún ọ̀pọ̀ ọdún. Títí di òní, ìṣẹ̀lẹ̀ ìbànújẹ́ náà ṣì jẹ́ ìrántí tó lágbára nípa ewu ogun àti agbára ìparun ìmọ̀ ẹ̀rọ ohun ìjà.
Àkọlé: Ogun Àgbáyé Kejì àti Àwọn Ìdààmú ní Pàsífíìkì
Ní ìdajì àkọ́kọ́ ọ̀rúndún ogún, ayé kún fún Ogun Àgbáyé Kejì (1939–1945), èyí tí ó ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ orílẹ̀-èdè nínú, tí ó sì yọrí sí ìpakúpa ńláǹlà. Ní Pàsífíìkì, Japan farahàn gẹ́gẹ́ bí agbára ológun tí ó gbòòrò. Lẹ́yìn tí ó kọlu Pearl Harbor ní ọjọ́ keje oṣù Kejìlá, ọdún 1941, Japan dojú ìjà tààrà pẹ̀lú United States. Ìjà náà ní Pàsífíìkì le gan-an, tí a fi ìgbà tí a gba àwọn erékùṣù àti ìpakúpa ńlá ní ẹ̀gbẹ́ méjèèjì hàn.
Ní ọdún 1945, ipò Japan ti ń di èyí tí ó burú sí i. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìlú ni wọ́n ti pa run nípasẹ̀ bọ́m̀bù àtọwọ́dọ́wọ́, àwọn ọ̀nà ìdènà rẹ̀ ti dínkù nítorí ìdènà náà, àwọn agbára ilé iṣẹ́ rẹ̀ sì ń dínkù. Síbẹ̀síbẹ̀, Japan kò fi àmì ìyọ̀nda láìsí àdéhùn hàn. Ní àkókò kan náà, Amẹ́ríkà dojúkọ ìfojúsùn pé ìkọlù ilẹ̀ sí Japan yóò ná ẹgbẹẹgbẹ̀rún àwọn ọmọ ogun àti àwọn aráàlú ní ọgọ́rọ̀ọ̀rún. Nínú àyíká yìí ni wọ́n ti ka àwọn ohun ìjà runlérùnnà sí ọ̀nà láti fipá mú kí àwọn ará Japan juwọ́ sílẹ̀ kíákíá.
Iṣẹ́ Àgbékalẹ̀ Manhattan àti Àwọn Ohun Ìjà Atọ́míìkì
Àwọn ohun ìjà tí wọ́n jù sí Hiroshima àti Nagasaki ni àbájáde iṣẹ́ Manhattan Project, ètò ìwádìí ìkọ̀kọ̀ ti Amẹ́ríkà tí wọ́n bẹ̀rẹ̀ ní ọdún 1942 láti ṣe àgbékalẹ̀ bọ́m̀bù átọ́míìkì. Iṣẹ́ náà ní àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì tó gbajúmọ̀ nínú rẹ̀, àwọn ohun àlùmọ́nì tó pọ̀ sì ń ṣètìlẹ́yìn fún un. Lẹ́yìn ìdánwò átọ́míìkì àkọ́kọ́ ní Aṣálẹ̀ New Mexico ní ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù keje, ọdún 1945 (Ìdánwò Mẹ́talọ́kan), wọ́n gbà pé bọ́m̀bù átọ́míìkì ti ṣetán fún lílò nínú ogun.
Ìpinnu láti lo àwọn bọ́m̀bù átọ́míìkì ní ìsopọ̀ pẹ̀lú ìjíròrò ìwà rere àti ọgbọ́n. Àwọn kan gbàgbọ́ pé wọn yóò mú kí òpin ogun náà yára kánkán, wọn yóò sì dín iye àwọn tí ogun náà pa kù. Síbẹ̀síbẹ̀, àwọn mìíràn ka lílo àwọn ohun ìjà wọ̀nyí sí ìrúfin ìlànà ìfẹ́ni-ẹni-nìkan, nítorí pé ipa wọn kò lè mọ sórí àwọn ibi tí àwọn ológun lè fojú sí.
Hiroshima: Ọjọ́ kẹfà oṣù kẹjọ ọdún 1945
Ní òwúrọ̀ ọjọ́ kẹfà oṣù kẹjọ ọdún 1945, ọkọ̀ òfúrufú ọmọ ilẹ̀ Amẹ́ríkà kan tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Enola Gay ju bọ́m̀bù átọ́míìkì kan, tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ “Ọmọkùnrin Kékeré,” sí orí ìlú Hiroshima. Bọ́m̀bù náà bú gbàù ní ojú ọ̀run, ó mú ìmọ́lẹ̀ ńlá, ooru gbígbóná janjan, àti ìjì ẹ̀rù tó ba àwọn ilé jẹ́ ní ìpele tó gbòòrò.
Lójúkan náà, àárín ìlú náà yípadà sí òkun iná. Ọ̀pọ̀ ènìyàn kú lójúkan náà nítorí ooru líle àti àwọn ilé tí ó wó lulẹ̀. Ẹgbẹẹgbẹ̀rún mìíràn tún jìyà ìjóná líle, afọ́jú ìgbà díẹ̀ tàbí àìlópin, àti ìpalára láti inú ìbọn àti ìfúnpá ìbúgbàù. Ètò ìlera náà bàjẹ́: àwọn ilé ìwòsàn bàjẹ́, àwọn òṣìṣẹ́ ìṣègùn pa, àwọn oògùn sì ṣọ̀wọ́n. Àwọn tí ó yege ní láti máa jìjàkadì láàárín ìparun náà láìsí omi mímọ́, oúnjẹ tó tó, àti ibùgbé.
Àwọn ìṣirò àwọn tó kú ní Hiroshima pọ̀ gan-an. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ orísun sọ pé ẹgbẹẹgbẹ̀rún ènìyàn ló kú lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ lẹ́yìn ìbúgbàù náà, pẹ̀lú iye tó ń pọ̀ sí i ní ọ̀sẹ̀ tó tẹ̀lé e nítorí àwọn ìpalára, àkóràn àti ìfarahàn ìtànṣán.
Nagasaki: Oṣù Kẹjọ 9, 1945
Ní ọjọ́ mẹ́ta lẹ́yìn náà, ní ọjọ́ kẹsàn-án oṣù kẹjọ ọdún 1945, wọ́n ju bọ́m̀bù atọ́míìkì kejì sí Nagasaki. Bọ́m̀bù yìí, tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ "Ọkùnrin Ọ̀rá," ní àwòrán mìíràn. Ìlú Kokura ni ibi tí wọ́n fẹ́ lọ, ṣùgbọ́n nítorí ojú ọjọ́ tí kò dára àti àìríran, àwọn bọ́m̀bù B-29 yí padà sí Nagasaki.
Ìbúgbàù náà ní Nagasaki tún fa ìparun tó burú jáì, bó tilẹ̀ jẹ́ pé ilẹ̀ ìlú náà—tó ní àfonífojì àti òkè—mú kí ipa náà kéré sí i ju ti àwọn agbègbè kan ní Hiroshima lọ. Síbẹ̀síbẹ̀, ipa yìí kò dín ìṣẹ̀lẹ̀ ìbànújẹ́ náà kù. Ẹgbẹẹgbẹ̀rún ènìyàn kú lójúkan náà, ẹgbẹẹgbẹ̀rún ènìyàn sì farapa gidigidi. Gẹ́gẹ́ bí ó ti rí ní Hiroshima, àwọn tí ó kú ń pọ̀ sí i lẹ́yìn náà nítorí ìtànṣán àti àwọn ìṣòro ìlera.
Àwọn ipa ìtànṣán: Àwọn àpá tó máa pẹ́ títí
Ohun tó ń ya àwọn bọ́m̀bù átọ́míìkì sọ́tọ̀ sí àwọn bọ́m̀bù ìbílẹ̀ kìí ṣe agbára ìbúgbàù wọn nìkan, ṣùgbọ́n ìtànṣán ionizing tí wọ́n ń tú jáde pẹ̀lú. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn tó yè bọ́m̀bù náà ní àwọn àmì àrùn tí wọn kò lóye nígbà náà: ríru, ìgbẹ́, ẹ̀jẹ̀ ríru, ìrẹ̀wẹ̀sì irun, ibà gíga, àti ètò ààbò ara tí kò lágbára. Èyí ni a mọ̀ sí àìsàn ìtànṣán onígbà díẹ̀.
Ní àsìkò pípẹ́, àwọn tó là á já—tí a mọ̀ sí hibakusha ní Japan—ń dojúkọ ewu tó ga jùlọ ti àrùn jẹjẹrẹ, àrùn leukemia, àti àwọn ìṣòro ìlera mìíràn. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ wọn tún ń ní àwọn ìṣòro ọpọlọ: ìbànújẹ́, ìbànújẹ́, àti ìbànújẹ́ jíjinlẹ̀ nítorí pípadánù ìdílé. Jù bẹ́ẹ̀ lọ, hibakusha sábà máa ń ní ìyàsọ́tọ̀ láàárín àwùjọ, bíi ìṣòro wíwá iṣẹ́ tàbí alábàáṣiṣẹpọ̀, nítorí àbùkù pé wọ́n “ní àbàwọ́n” tàbí pé wọ́n máa bí àwọn ọmọ tí wọ́n ń ṣàìsàn.
Àwọn ọmọ ilẹ̀ Japan ti juwọ́ sílẹ̀ àti òpin ogun náà
Lẹ́yìn tí wọ́n ju bọ́m̀bù méjèèjì sílẹ̀, ipò Japan túbọ̀ burú sí i. Ní ọjọ́ kẹẹ̀ẹ́dógún oṣù kẹjọ ọdún 1945, Olú-ọba Hirohito sọ̀rọ̀ kan tí ó kéde pé Japan ti tẹ́wọ́ gba Ìkéde Potsdam àti ìfarajìn. Wọ́n fọwọ́ sí ìfarajìn ní ọjọ́ kejì oṣù kẹsàn-án ọdún 1945, èyí tí ó fòpin sí Ogun Àgbáyé Kejì.
Sibẹsibẹ, ninu awọn ijiroro itan-akọọlẹ, awọn idi ti Japan fi tẹriba ṣi wa lori ariyanjiyan. Yato si awọn bombu atọmiki, awọn nkan miiran, bii ikọlu Soviet Union si agbegbe ti o wa ni Japan, tun ni ipa pataki. Sibẹsibẹ, a ko le sẹ pe awọn bombu atọmiki ṣe iyalẹnu ti ẹmi ati ilana ti o lagbara.
Ìrántí, Ẹ̀kọ́, àti Àwọn Ìkìlọ̀ fún Ayé
Hiroshima ati Nagasaki kii se awon ami itan nikan, sugbon won tun je ami awon ewu awon ohun ija iparun pupo. Ni awon ilu mejeeji, awon okuta iranti, awon ile musiọmu, ati awon papa iranti ni a ti gbe kalẹ lati se iranti awon ti won farapa ati lati ko awon iran ti nbo. Lodoodun, a maa n se awon ayeye iranti lati ranti bi ogun se le pa eda eniyan run ni ese kan.
Àjálù yìí tún mú kí gbogbo àgbáyé bẹ̀rẹ̀ sí í kó ogun run pẹ̀lú ohun ìjà olóró. Àgbáyé mọ̀ pé tí wọ́n bá lo irú àwọn ohun ìjà bẹ́ẹ̀, ìparun náà kì í ṣe ìlú kan tàbí méjì nìkan ni yóò kàn, ó tún lè halẹ̀ mọ́ ìgbẹ̀yìn ayé àwọn ọ̀làjú. Láìka èyí sí, ọ̀pọ̀ orílẹ̀-èdè ṣì ní ohun ìjà olóró, èyí sì mú kí Hiroshima àti Nagasaki jẹ́ ìrántí tó yẹ nípa ewu ìjà ńlá.
Penutup
Àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ìbànújẹ́ tó ṣẹlẹ̀ nígbà ìbọn Hiroshima àti Nagasaki jẹ́ àkókò ìyípadà nínú ìtàn, ó fi hàn pé ìlọsíwájú ìmọ̀ ẹ̀rọ láìsí ìkóra-ẹni-níjàánu ìwà rere lè yọrí sí àjálù tí a kò lè fojú rí. Láàárín ìṣẹ́jú àáyá díẹ̀, ẹgbẹẹgbẹ̀rún ẹ̀mí ló pàdánù; fún ọ̀pọ̀ ọdún, àwọn tó kù fara da àpá ara àti ti ìmọ̀lára. Rírántí ìṣẹ̀lẹ̀ búburú yìí kò túmọ̀ sí ríronú nípa ohun tó ti kọjá, ṣùgbọ́n kí a kẹ́kọ̀ọ́ láti inú rẹ̀ kí ọjọ́ iwájú má baà tún ṣe àwọn àṣìṣe kan náà. Hiroshima àti Nagasaki kọ́ wa pé àlàáfíà kì í ṣe àṣàyàn ìṣèlú lásán, ṣùgbọ́n ó jẹ́ ohun pàtàkì fún ìrànlọ́wọ́ ènìyàn.
