Ogun Ominira Amerika ati awon eeya re
Ogun Ominira Amerika, ti a tun mo si Ogun Iyika Amerika, waye lati odun 1775 si 1783 o si samisi akoko pataki ninu itan aye. Ogun naa ri awon ileto Amerika 13 ti won ja fun ominira kuro ninu ijoba Britain. Ija yii yori si idasile Amerika bi a se mo o loni. Nkan yii yoo jiroro lori ogun naa ni kikun ati ṣafihan diẹ ninu awọn eniyan pataki ti o ṣe ipa ninu gbigba ominira.
Ìtàn Ogun Òmìnira
Ìtàn gígùn ti ìjọba ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì ní Àríwá Amẹ́ríkà ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ìpìlẹ̀ pàtàkì fún Ogun Òmìnira Amẹ́ríkà. Láti ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀rúndún kẹtàdínlógún, onírúurú ìjọba ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì ni wọ́n dá sílẹ̀ ní etíkun ìlà oòrùn ti Àríwá Amẹ́ríkà. Láìka onírúurú ipò àti àǹfààní ọrọ̀ ajé àwọn olùgbé àwọn ìlú wọ̀nyí sí, ohun kan tí ó so wọ́n pọ̀ ni àìnítẹ́lọ́rùn pẹ̀lú ohun tí wọ́n gbàgbọ́ pé ó ń múni rẹ́rìn-ín àti ìlòkulò wá sí i.
Àríyànjiyàn láàárín àwọn ilẹ̀ amúnisìn àti ìjọba ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì bẹ̀rẹ̀ sí í pọ̀ sí i lẹ́yìn àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tí a mọ̀ sí Boston Tea Party ní ọdún 1773. Ìṣẹ̀lẹ̀ yìí, níbi tí àwọn amúnisìn ti da tíì ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì sínú Boston Harbor láti tako owó orí tíì náà, ló fa ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìwà àìtọ́ àwọn amúnisìn sí ìlànà owó orí láìsí aṣojú.
Ìdásílẹ̀ Ilé Ìgbìmọ̀ Aṣòfin Kẹ́ńtínẹ́ẹ̀tì
Ní ọjọ́ karùn-ún oṣù kẹsàn-án ọdún 1774, àwọn aṣojú láti àwọn agbègbè méjìlá (a kò ṣojú fún Georgia) péjọpọ̀ fún Àpérò Àkọ́kọ́ ti Continental ní Philadelphia. Ète pàtàkì ìpàdé yìí ni láti ṣe àgbékalẹ̀ ọgbọ́n láti kojú àwọn ìgbésẹ̀ ìnilára ìjọba Britain. Ní Àpérò yìí, àwọn aṣojú gbà láti má ṣe gba àwọn ọjà ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì àti láti béèrè fún ẹ̀tọ́ tó ga jù fún àwọn agbègbè náà.
Ìdáhùn líle tí àwọn ará Britain ṣe sí àwọn ìbéèrè wọ̀nyí, títí kan fífi àwọn ìgbésẹ̀ ìnilára tó yàtọ̀ síra tí a mọ̀ sí “Àwọn Ìṣe Àìfaradà,” tún mú kí ọ̀ràn náà burú sí i. Níkẹyìn, ní oṣù kẹrin ọdún 1775, ìjà ogun bẹ̀rẹ̀ ní Lexington àti Concord, èyí tó fi hàn pé Ogun Òmìnira bẹ̀rẹ̀.
Àwọn Ènìyàn Pàtàkì Nínú Ogun Òmìnira Amẹ́ríkà
Kì í ṣe pé ogun ológun nìkan ló ṣe pàtàkì sí ogun yìí, àmọ́ ó tún ní àwọn ìlànà ìjọba olóṣèlú tó gbọ́n àti àwọn aṣáájú tó ní ìran tó pọ̀. Àwọn èèyàn pàtàkì kan wà nínú Ogun Òmìnira Amẹ́ríkà:
1. George Washington
George Washington jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ènìyàn pàtàkì jùlọ nínú Ogun Òmìnira Amẹ́ríkà. Kí ogun tó bẹ̀rẹ̀, Washington ti fi orúkọ rere rẹ̀ múlẹ̀ gẹ́gẹ́ bí olórí ológun nípasẹ̀ ìrírí rẹ̀ nínú Ogun Faransé àti Íńdíà. Ní ọdún 1775, wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí Olórí Ẹgbẹ́ Ọmọ-ogun Continental láti ọwọ́ Ẹgbẹ́ Àjọ Ìgbìmọ̀ Aláṣẹ Kejì. Ìṣàkóso ọlọ́gbọ́n àti onígboyà rẹ̀ kó ipa pàtàkì nínú sísopọ̀ àti fífún ẹgbẹ́ ọmọ ogun tí kò ní ohun èlò àti ìdánilẹ́kọ̀ọ́ ní ìṣọ̀kan. Wọ́n tún mọ Washington fún ọgbọ́n ọgbọ́n rẹ̀, títí kan ìkọlù òjijì sí Trenton àti ìṣẹ́gun pàtàkì ní Séédì ti Yorktown, èyí tí ó fi àmì òpin ogun náà hàn.
2. Thomas Jefferson
A mọ̀ ọ́n sí ẹni tó kọ ìwé Ìkéde Òmìnira Amẹ́ríkà, Thomas Jefferson jẹ́ ọ̀kan lára àwọn olóye pàtàkì jùlọ nínú ìyípadà náà. Nígbà tí wọ́n fọwọ́ sí ìwé náà ní ọjọ́ kẹrin oṣù keje, ọdún 1776, Ìkéde Òmìnira gbé àwọn ìlànà pàtàkì ti òmìnira àti ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn kalẹ̀ tí ó di ìpìlẹ̀ orílẹ̀-èdè tuntun náà. Àwọn èrò Jefferson, tí ó tẹnu mọ́ òmìnira ẹnìkọ̀ọ̀kan àti ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn àdánidá, nípa lórí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn, ó sì di ìlànà ìwà rere fún àwọn ajàfẹ́ òmìnira.
3. Benjamin Franklin
Benjamin Franklin jẹ́ aṣojú ìjọba tó ní ìmọ̀ tó sì kó ipa pàtàkì nínú gbígbà ìtìlẹ́yìn kárí ayé fún ètò Amẹ́ríkà. Iṣẹ́ rẹ̀ ní ilẹ̀ Faransé ṣe pàtàkì, pàápàá jùlọ nínú yíyí ìjọba ilẹ̀ Faransé lérò padà láti pèsè ìrànlọ́wọ́ ológun àti owó. Ìṣèlú Franklin ṣe àṣeyọrí nínú yíyí Faransé lérò padà láti wọ ogun tí ó wà ní ẹ̀gbẹ́ Amẹ́ríkà ní ọdún 1778, ìgbésẹ̀ kan tí ó mú kí ipò ológun ìjọba amúnisìn lágbára sí i, tí ó sì mú kí ìṣẹ́gun náà yára sí i.
4. John Adams
Gẹ́gẹ́ bí olùgbèjà àti aṣojú ìjọba, John Adams kó ipa pàtàkì nínú ìmúṣẹ àti ètò ìyípadà náà. Adams jẹ́ ọ̀kan lára àwọn olùgbèjà òmìnira láti ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì tí ó sọ̀rọ̀ jùlọ, ó sì kó ipa pàtàkì nínú ṣíṣe àkójọ àti ṣíṣe àdéhùn pàtàkì. Ó tún jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọkùnrin márùn-ún tí a yàn láti kọ Ìkéde Òmìnira.
5. Marquis de Lafayette
Lafayette jẹ́ ọlọ́lá ọmọ ilẹ̀ Faransé kan tó fi ìtara dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ ọmọ ogun Amẹ́ríkà nígbà tó wà ní kékeré. Ìdúróṣinṣin àti òye rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí olórí ogun ṣe pàtàkì fún ẹgbẹ́ ọmọ ogun ilẹ̀ Kẹ́ńtínẹ́ǹtì. Ìpa rẹ̀ tún ran àwọn ènìyàn pàtàkì kan ní ilẹ̀ Faransé lọ́wọ́ láti dín ìwà búburú àwọn ènìyàn pàtàkì kan ní Ìyípadà Amẹ́ríkà kù.
6. Alexander Hamilton
Gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan lára àwọn ọba amúnisìn tó kéré jùlọ láti ṣiṣẹ́, Alexander Hamilton bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí òǹkọ̀wé àti olùdarí èrò gbogbogbò kí ó tó dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ ológun. Hamilton di olùdámọ̀ràn tó sún mọ́ George Washington, wọ́n sì mọ̀ ọ́n fún àwọn ọ̀nà tó gbéṣẹ́ láti fi ṣe ogun. Lẹ́yìn ogun náà, ó tún kó ipa pàtàkì nínú dídá ètò ìṣúná owó tuntun orílẹ̀-èdè náà sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Akọ̀wé Ìṣúra àkọ́kọ́ ní Amẹ́ríkà.
Òkè àti Òpin Ogun náà
Ọ̀kan lára àwọn àkókò pàtàkì nínú Ogun Òmìnira Amẹ́ríkà ni Ìdógun Yorktown ní ìgbà ìwọ́wé ọdún 1781. Pẹ̀lú ìrànlọ́wọ́ àwọn ọmọ ogun ojú omi ilẹ̀ Faransé, àwọn ọmọ ogun ilẹ̀ Amẹ́ríkà yí àwọn ọmọ ogun ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì tí Ọ̀gágun Charles Cornwallis ń darí ká ṣe àṣeyọrí. Lẹ́yìn ìjà líle koko, Cornwallis fi ara rẹ̀ sílẹ̀ ní oṣù kẹwàá ọdún 1781. Ìṣẹ́gun yìí fòpin sí àwọn ogun pàtàkì ogun náà pátápátá.
Ní ọdún 1783, wọ́n fọwọ́ sí Àdéhùn Paris tí ó fọwọ́ sí òmìnira Amẹ́ríkà ní gbangba, tí ó sì fi ààlà orílẹ̀-èdè tuntun náà múlẹ̀.
Ipa ati Ogun
Ogun Òmìnira Amẹ́ríkà kò yí àyànmọ́ àwọn ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì ní Àríwá Amẹ́ríkà padà nìkan, ó tún mú kí àwọn ìgbìmọ̀ òmìnira kárí ayé ṣiṣẹ́. Àwọn ìlànà tí a gbé kalẹ̀ nínú Ìkéde Òmìnira Amẹ́ríkà ṣàlàyé àwọn ìlànà ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn àti ìjọba tí a gbé kalẹ̀ lórí ìfọwọ́sowọ́pọ̀ àwọn ìyípadà mìíràn tí a ń ṣàkóso, títí kan Ìyípadà Faransé.
Síwájú sí i, ìdásílẹ̀ Amẹ́ríkà jẹ́ àmì ìbẹ̀rẹ̀ àkókò tuntun nínú ìtàn àgbáyé, níbi tí àwọn èrò nípa tiwantiwa àti òmìnira ẹnìkọ̀ọ̀kan ti bẹ̀rẹ̀ sí í tàn kálẹ̀ tí ọ̀pọ̀ orílẹ̀-èdè sì ń gbà á. Àwọn àmì Ogun Òmìnira Amẹ́ríkà di àpẹẹrẹ fún àwọn ìran tí ń bọ̀ nínú ìjà fún òmìnira àti ìdájọ́ òdodo.
Níkẹyìn, Ogun Òmìnira Amẹ́ríkà àti àwọn aṣáájú rẹ̀ kọ́ wa ní pàtàkì ìfẹ́ ọkàn, ìfaradà, àti gbígbé àwọn ìlànà ìwà rere lárugẹ ní ṣíṣe òmìnira àti kíkọ́ orílẹ̀-èdè tí ó jẹ́ ti òdodo àti òmìnira. Ìní wọn yóò máa jẹ́ ara ìtàn ìtàn tí ó ń fìdí ìwà rere ènìyàn múlẹ̀ nígbà gbogbo.
