Ìbẹ̀rẹ̀ àti Ìtàn Kàlẹ́ńdà Gregorian
Kàlẹ́ńdà jẹ́ irinṣẹ́ pàtàkì nínú ìgbésí ayé ènìyàn. Ó ń ṣètò àkókò, ó ń ṣàkóso àwọn ìgbòkègbodò, ó sì ń ran lọ́wọ́ láti ṣètò fún ọjọ́ iwájú. Ètò kàlẹ́ńdà kan tí a ń lò kárí ayé lónìí ni kàlẹ́ńdà Gregorian. Síbẹ̀síbẹ̀, kàlẹ́ńdà yìí kì í ṣe àṣàyàn àkọ́kọ́ ènìyàn nígbà gbogbo. Láti lóye ìpilẹ̀ṣẹ̀ àti ìtàn kàlẹ́ńdà Gregorian, a gbọ́dọ̀ ṣàyẹ̀wò ìdàgbàsókè rẹ̀ bí àkókò ti ń lọ.
Àkọsílẹ̀: Kàlẹ́ńdà Julian
Kí wọ́n tó bẹ̀rẹ̀ kàlẹ́ńdà Gregorian, kàlẹ́ńdà Julian ni ètò kàlẹ́ńdà tí ọ̀pọ̀ orílẹ̀-èdè ìwọ̀ oòrùn ń lò. Julius Caesar ló ṣe àgbékalẹ̀ kàlẹ́ńdà yìí ní ọdún 46 ṣáájú kí wọ́n tó bí Kristi, nítorí ìmọ̀ràn onímọ̀ nípa ìjìnlẹ̀ nípa Alexandria Sosigenes. Kàlẹ́ńdà Julian jẹ́ ìgbìyànjú láti mú ètò kàlẹ́ńdà Róòmù tí kò péye sunwọ̀n síi. Ó ní ọdún 365 pẹ̀lú ọjọ́ afikún tí a fi kún un ní gbogbo ọdún mẹ́rin, tí a mọ̀ sí ọdún fífó. Èyí fún kàlẹ́ńdà Julian ní àròpín ọdún 365,25.
Ṣùgbọ́n, ní òótọ́, ọdún ilẹ̀ olóoru, tàbí àkókò tí ó gba Ayé láti yí oòrùn ká, jẹ́ nǹkan bí ọjọ́ 365,24219. Nítorí náà, kàlẹ́ńdà Julian kó àṣìṣe tó tó ìṣẹ́jú 11 jọ ní ọdún kọ̀ọ̀kan. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ìyàtọ̀ náà kéré, ní ọ̀pọ̀ ọ̀rúndún, àṣìṣe yìí di ohun pàtàkì, ó sì ń fa ìyípadà nínú ọjọ́ ìbí vernal equinox (ibi tí oòrùn wà ní tààrà lórí equator ní ìgbà ìrúwé) àti ọjọ́ àwọn àjọyọ̀ ìsìn bíi Easter.
Ifihan ti Kalẹnda Gregorian
Ní ọ̀rúndún kẹrìndínlógún, ìyípadà nínú ìṣọ̀kan ọjọ́ vernal àti àwọn àṣìṣe mìíràn nínú kàlẹ́ńdà Julian di ohun tó hàn gbangba. Ìṣọ̀kan ọjọ́ vernal, èyí tó yẹ kó jẹ́ ní ọjọ́ kọkànlélógún oṣù kẹta, ti dínkù báyìí ní nǹkan bí ọjọ́ kọkànlá oṣù kẹta. Èyí nípa lórí ìṣirò àwọn ọjọ́ pàtàkì nínú ìsìn Kristẹni.
Ní ìdáhùnpadà, Póòpù Gregory Kẹtàlá pinnu láti ṣe àtúnṣe kàlẹ́ńdà Julian. Ní ọjọ́ kẹrìnlélógún oṣù Kejì, ọdún 1582, Póòpù Gregory Kẹtàlá kéde ìwé àṣẹ póòpù Inter Gravissimas, èyí tí ó ṣe àtúnṣe sí ètò kàlẹ́ńdà. Kàlẹ́ńdà tuntun yìí ni a pè ní kàlẹ́ńdà Gregorian, tí a sọ orúkọ rẹ̀ ní orúkọ póòpù tí ó ṣe ìfilọ́lẹ̀ rẹ̀.
Àwọn Àyípadà Pàtàkì
Kàlẹ́ńdà Gregorian mú ọ̀pọ̀lọpọ̀ àyípadà pàtàkì wá sí kàlẹ́ńdà Julian. Àwọn àyípadà wọ̀nyí nìyí:
1. Wọ́n ti fi ọjọ́ mẹ́wàá sílẹ̀: Láti yanjú àwọn àṣìṣe tó ti kó jọ fún ọ̀pọ̀ ọgọ́rùn-ún ọdún, wọ́n yọ ọjọ́ mẹ́wàá kúrò láti oṣù kẹwàá ọdún 1582. Ní ọjọ́ tó tẹ̀lé ọjọ́ kẹrin oṣù kẹwàá ọdún 1582, wọ́n tẹ̀lé ọjọ́ karùndínlógún oṣù kẹwàá ọdún 1582 lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀.
2. Ọdún Fífò: Kàlẹ́ńdà Gregorian ní èrò ọdún fífó ní gbogbo ọdún mẹ́rin. Síbẹ̀síbẹ̀, àwọn ìyàtọ̀ kan wà: ọdún tí a lè pín ní ọgọ́rùn-ún mẹ́rin jẹ́ ọdún fífó, nígbà tí ọdún tí a lè pín ní ọgọ́rùn-ún kan ṣùgbọ́n tí kì í ṣe ọgọ́rùn-ún mẹ́rin kì í ṣe ọdún fífó. Fún àpẹẹrẹ, ọdún 1600 jẹ́ ọdún fífó, ṣùgbọ́n ọdún 1700, 1800, àti 1900 kì í ṣe ọdún fífó.
3. Àtúnṣe Ìṣẹ̀lẹ̀ Ìṣẹ̀lẹ̀ Ìṣẹ̀lẹ̀ Ìṣẹ̀lẹ̀ Ìṣẹ̀lẹ̀ Ìṣẹ̀lẹ̀: Kàlẹ́ńdà tuntun náà sọ pé ìṣẹ̀lẹ̀ ìṣẹ̀lẹ̀ ìṣẹ̀lẹ̀ ìṣẹ̀lẹ̀ yóò wáyé ní ọjọ́ kọkànlélógún oṣù kẹta.
Pínpín àti Ìmúlò
Bó tilẹ̀ jẹ́ pé wọ́n ṣe kàlẹ́ńdà Gregorian ní ọdún 1582, wọn kò gbà á kárí ayé lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. Àwọn orílẹ̀-èdè Kátólíìkì bíi Ítálì, Sípéènì, Pọ́túgà, àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ ilẹ̀ Faransé gba kàlẹ́ńdà tuntun náà lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. Síbẹ̀síbẹ̀, àwọn orílẹ̀-èdè Pùròtẹ́sítáǹtì àti Ọ́tọ́dọ́ọ̀sì gba àkókò díẹ̀ láti gbà á. Ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì gba kàlẹ́ńdà Gregorian ní ọdún 1752, nígbà tí Rọ́síà kò gbà á títí di ẹ̀yìn Ìyípadà Bolshevik ní ọdún 1918. Ṣáínà kò gbà á títí di ọdún 1912.
Ìgbà tí wọ́n gbà á díẹ̀díẹ̀ dá ìdàrúdàpọ̀ sílẹ̀ nínú kàlẹ́ńdà. Ní àwọn apá kan ní Yúróòpù, wọ́n lo àwọn ọjọ́ láti inú kàlẹ́ńdà méjì tó yàtọ̀ síra ní àkókò kan náà. Èyí mú kí ó ṣòro fún àwọn òpìtàn àti àwọn akọ̀ròyìn láti kọ àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ àtijọ́.
Ipa ati Pataki ti Kalẹnda Gregorian
Kàlẹ́ńdà Gregorian ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ àǹfààní pàtàkì. Ó péye ju kàlẹ́ńdà Julian lọ, ó ń mú kí ó wà ní ìbámu pẹ̀lú kàlẹ́ńdà àti àsìkò ìràwọ̀. Ó jẹ́ ìpìlẹ̀ fún kàlẹ́ńdà tí a ń lò kárí ayé, bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn àṣà àti ẹ̀sìn kan ṣì ń ṣe kàlẹ́ńdà tiwọn fún àwọn ète pàtàkì.
Ní àkókò òde òní, kìí ṣe pé wọ́n ń lo kàlẹ́ńdà Gregorian fún àwọn iṣẹ́ ojoojúmọ́ nìkan ni, wọ́n tún ń lò ó ní onírúurú ẹ̀ka tí ó nílò àkókò pípéye, bíi ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ ayé, ìtàn, àti ìbánisọ̀rọ̀ kárí ayé.
Ipari
Kàlẹ́ńdà Gregorian jẹ́ àtúnṣe pàtàkì kan nínú ìtàn kàlẹ́ńdà, ó sì borí àìpéye kàlẹ́ńdà Julian ní àṣeyọrí. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ní àkọ́kọ́ wọ́n dojú kọ àtakò, ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé gbogbo orílẹ̀-èdè ní àgbáyé ló gbà á. Pẹ̀lú onírúurú àtúnṣe rẹ̀, kàlẹ́ńdà Gregorian fúnni ní ètò kàlẹ́ńdà kan tí ó bá àwọn ìyípo ìràwọ̀ ayé mu, èyí tí ó pèsè ọ̀nà tí ó péye láti ṣètò àwọn ìgbòkègbodò ènìyàn kárí ayé.
Bí àkókò ti ń lọ, a rí ìjẹ́pàtàkì kàlẹ́ńdà gẹ́gẹ́ bí ohun èlò pàtàkì nínú ìgbésí ayé ènìyàn. Láìsí àtúnṣe Póòpù Gregory Kẹtàlá, a lè máa dojúkọ onírúurú ìṣòro ní ṣíṣàkóso àkókò. Kàlẹ́ńdà Gregory jẹ́ ẹ̀rí bí ìpinnu kan ṣe lè ní ipa gígùn àti gígùn lórí ìbílẹ̀ ènìyàn.
