Ìmọ̀ Ẹ̀kọ́ àti Ìlò Rẹ̀ Nínú Ẹ̀kọ́
Àwọn ẹ̀kọ́ nípa ẹ̀kọ́ jẹ́ ìpìlẹ̀ pàtàkì nínú ẹ̀kọ́. Wọ́n ń fúnni ní òye nípa bí àwọn ènìyàn ṣe ń kọ́ ẹ̀kọ́ àti bí wọ́n ṣe ń dàgbàsókè, wọ́n sì ń ran àwọn olùkọ́ lọ́wọ́ láti ṣe àgbékalẹ̀ àwọn ẹ̀kọ́ tó gbéṣẹ́, àwọn ọgbọ́n ìkọ́ni, àti àyẹ̀wò. Nínú àpilẹ̀kọ yìí, a ó jíròrò ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ẹ̀kọ́ pàtàkì nípa ẹ̀kọ́ àti bí a ṣe lè lò wọ́n ní ti ẹ̀kọ́.
1. Ìmọ̀ Ìwà-bí-Ọlọ́run
Pengenalan
Ìwà-bí-ẹni jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ẹ̀kọ́ ìkọ́ni àkọ́kọ́ àti èyí tí a mọ̀ jùlọ. Ìmọ̀ yìí tẹnu mọ́ pàtàkì àyíká òde ní ṣíṣe àgbékalẹ̀ ìwà ẹnìkọ̀ọ̀kan. Àwọn ènìyàn pàtàkì nínú ẹ̀kọ́ yìí ni John B. Watson, Ivan Pavlov, àti B.F. Skinner.
Watson lókìkí fún ìdánwò "Little Albert" rẹ̀, èyí tó fi hàn pé ìbẹ̀rù lè wáyé. Pavlov jẹ́ olókìkí fún àwọn ìdánwò ajá rẹ̀, èyí tó fi ìlànà ìṣe ìtọ́jú ara àtijọ́ hàn. Skinner ṣe àgbékalẹ̀ èrò ìfúnni-níṣẹ́-agbára, nínú èyí tí àbájáde rẹ̀ ti ní ipa lórí ìwà.
Àwọn Ohun Èlò Nínú Ẹ̀kọ́
1. Ìmúdàgbàsókè rere: Lílo ẹ̀bùn, ìyìn, tàbí àwọn ohun èlò míràn láti mú kí ìwà akẹ́kọ̀ọ́ dára. Fún àpẹẹrẹ, fífún akẹ́kọ̀ọ́ tí ó parí iṣẹ́ kan ní àkókò.
2. Ìmúdàgba Odi: Yíyọ ipò tí kò dùn mọ́ni kúrò láti mú kí ìwà kan pọ̀ sí i. Fún àpẹẹrẹ, àìfún akẹ́kọ̀ọ́ tí ó ń ṣe iṣẹ́ rẹ̀ dáadáa ní kíláàsì ní iṣẹ́ ilé.
3. Èrè àti Ìyà: A lè lo ètò ẹ̀san àti ìjìyà láti mú kí ìbáwí sunwọ̀n síi. Ìyà kò túmọ̀ sí fífi ìyà tó le koko síni nìkan, ó tún lè ní ìbáwí tàbí ìdínkù àwọn òmìnira kan nínú.
2. Ìmọ̀ nípa Ìmọ̀-ẹ̀rọ
Pengenalan
Ìmọ̀ nípa ìmọ̀ nípa ìmọ̀ dá lórí bí àwọn ènìyàn ṣe ń ṣe ìwádìí lórí ìwífún. Àwọn pàtàkì nínú ẹ̀ka yìí ni Jean Piaget àti Lev Vygotsky. Piaget ṣe àgbékalẹ̀ ìmọ̀ nípa ìpele ìdàgbàsókè ìmọ̀ tí ó ní àwọn ìpele mẹ́rin: sensorimotor, preoperation, concrete operation, àti formal operation.
Ní ọwọ́ kejì ẹ̀wẹ̀, Vygotsky tẹnu mọ́ pàtàkì ìbáṣepọ̀ àwùjọ àti àṣà nínú ìdàgbàsókè ìmọ̀ pẹ̀lú èrò pàtàkì rẹ̀, èyí ni “Agbègbè Ìdàgbàsókè Pípẹ́” (ZPD).
Àwọn Ohun Èlò Nínú Ẹ̀kọ́
1. Ṣíṣe àkójọpọ̀: Pípèsè ìrànwọ́ tó bá ìpele òye akẹ́kọ̀ọ́ mu, lẹ́yìn náà dín ìrànlọ́wọ́ náà kù díẹ̀díẹ̀ bí akẹ́kọ̀ọ́ náà ṣe ń di ọ̀jáfáfá sí i. Èyí ṣẹ̀dá àyíká ẹ̀kọ́ tó ń ṣètìlẹ́yìn fún ìdàgbàsókè díẹ̀díẹ̀ ti agbára akẹ́kọ̀ọ́.
2. Fífúnni ní Àwọn Iṣẹ́ Tó Ń Díni Lọ́kàn: Lílo ZPD láti fúnni ní àwọn iṣẹ́ tí kò rọrùn jù, ṣùgbọ́n tí kò sì ṣòro jù kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ lè máa ní ìṣòro ṣùgbọ́n kí wọ́n lè parí wọn pẹ̀lú ìrànlọ́wọ́ díẹ̀.
3. Ìmọ̀-ẹ̀rọ-ìmọ̀-ara: Kíkọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ láti mọ̀ nípa àwọn ìlànà ìrònú wọn. Èyí ní àwọn ọgbọ́n bíi ṣíṣètò, ṣíṣàkíyèsí, àti ṣíṣe àyẹ̀wò òye àti ìṣe wọn.
3. Ìmọ̀ nípa Ìkọ́lé
Pengenalan
Ìgbékalẹ̀ ẹ̀kọ́ jẹ́ ojú ìwòye ẹ̀kọ́ tí ó ń tẹnu mọ́ pé àwọn ènìyàn ló ń kọ́ ìmọ̀ nípa ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú àyíká àti ìrònú lórí àwọn ìrírí wọ̀nyẹn. Jean Piaget tún máa ń ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ìgbékalẹ̀ ẹ̀kọ́, ṣùgbọ́n àwọn pàtàkì mìíràn pẹ̀lú Jerome Bruner àti Seymour Papert.
Bruner ṣe agbekalẹ ero eto-ẹkọ iyipo, eyiti o ṣe atilẹyin fun ẹkọ ti a ṣeto, nibiti awọn ọmọ ile-iwe ti tun wo awọn imọran ati jinle oye wọn lori akoko. Papert ṣe aṣaaju ọna ẹkọ ti o da lori iṣẹ akanṣe ti o dapọ imọ-ẹrọ ati ikole ti ara.
Àwọn Ohun Èlò Nínú Ẹ̀kọ́
1. Ẹ̀kọ́ Tí A Gbé Kalẹ̀ Nínú Iṣẹ́ Àkànṣe (PBL): Lílo àwọn iṣẹ́ gidi gẹ́gẹ́ bí ohun èlò ẹ̀kọ́. Fún àpẹẹrẹ, àwọn akẹ́kọ̀ọ́ lè ṣẹ̀dá àpẹẹrẹ ètò oòrùn kí wọ́n sì gbé e kalẹ̀ fún kíláàsì. Èyí ń fún ìfọwọ́sowọ́pọ̀, ìwádìí, àti lílo ìmọ̀ ní àwọn àyíká ayé gidi níṣìírí.
2. Ẹ̀kọ́ Alágbára: Kíkó àwọn akẹ́kọ̀ọ́ sí iṣẹ́ ẹ̀kọ́, fún àpẹẹrẹ nípasẹ̀ ìjíròrò, ìjíròrò, àti àwọn àyẹ̀wò. Èyí ń ran àwọn akẹ́kọ̀ọ́ lọ́wọ́ láti mọ ìmọ̀ wọn kí wọ́n sì kọ́ òye wọn.
3. Ẹ̀kọ́ nípa Àyíká: Síso àwọn ohun èlò ẹ̀kọ́ pọ̀ mọ́ ìgbésí ayé gidi àwọn akẹ́kọ̀ọ́ kí ohun èlò náà lè jẹ́ èyí tó báramu tí ó sì ní ìtumọ̀. Fún àpẹẹrẹ, síso àwọn èrò ìṣirò pọ̀ mọ́ ìṣàkóso ìnáwó ojoojúmọ́.
4. Ìmọ̀ nípa ẹ̀dá ènìyàn
Pengenalan
Ìmọ̀ nípa ẹ̀dá ènìyàn nínú ẹ̀kọ́ dá lórí ìdàgbàsókè gbogbo ènìyàn, títí kan àwọn ẹ̀ka ìmọ̀lára àti ìwà rere. Ìmọ̀ yìí tẹnu mọ́ pàtàkì ìrírí nípa ẹ̀dá ènìyàn, àwọn ènìyàn bíi Abraham Maslow àti Carl Rogers sì ni ó kọ́kọ́ ṣe àgbékalẹ̀ rẹ̀.
Maslow lókìkí fún ìpele-ẹ̀kọ́ rẹ̀ tó ń jẹ́ Hierarchy of Needs, èyí tó fihàn pé a gbọ́dọ̀ pèsè àwọn àìní pàtàkì kí àwọn ènìyàn tó lè dé ibi tí wọ́n lè dé. Rogers tẹnu mọ́ ìjẹ́pàtàkì àyíká kíláàsì tí ó ń ṣètìlẹ́yìn níbi tí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ti nímọ̀lára pé wọ́n níyì tí wọ́n sì bọ̀wọ̀ fún wọn.
Àwọn Ohun Èlò Nínú Ẹ̀kọ́
1. Ìmúṣẹ Àwọn Àìní Ẹ̀dùn-ọkàn: Ní mímọ̀ pé àwọn akẹ́kọ̀ọ́ kò lè kọ́ ẹ̀kọ́ dáadáa tí a kò bá mú àwọn àìní pàtàkì wọn (bí ààbò àti jíjẹ́ ọmọ ilé) ṣẹ, olùkọ́ gbọ́dọ̀ ṣẹ̀dá àyíká tí ó lè ràn wọ́n lọ́wọ́ tí ó sì lè lóye.
2. Ìdàgbàsókè Ara-ẹni: Ríran àwọn akẹ́kọ̀ọ́ lọ́wọ́ láti lóye àti láti mú agbára wọn dàgbà. Èyí lè ṣeé ṣe nípasẹ̀ àwọn ìgbòkègbodò ìrònú ara-ẹni, kíkọ ìwé àkọsílẹ̀, tàbí ìjíròrò nípa àwọn góńgó àti ohun tí ó wù wọ́n.
3. Ọ̀nà Tí Àwọn Oníbàárà Ń Dá Lórí: Ṣíṣe ọ̀nà tí ó dára jù fún ara ẹni àti ti ẹnìkọ̀ọ̀kan nínú ẹ̀kọ́, níbi tí ẹ̀kọ́ ti dojúkọ àìní àti àwọn ohun tí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ nífẹ̀ẹ́ sí, kìí ṣe lórí ètò ẹ̀kọ́ tí a ti dá sílẹ̀ nìkan.
5. Ìmọ̀ nípa Ìmọ̀ Àwùjọ
Pengenalan
Albert Bandura jẹ́ ọ̀kan lára àwọn olórí nínú ìmọ̀ nípa àwùjọ. Ìlànà yìí tẹnu mọ́ pàtàkì kíkọ́ ẹ̀kọ́ nípasẹ̀ àkíyèsí tàbí àpẹẹrẹ, ó sì sọ agbára ìfàmọ́ra tààrà di aláìlágbára.
Gẹ́gẹ́ bí Bandura ti sọ, kìí ṣe láti inú ìrírí ara wọn nìkan ni àwọn ènìyàn ti ń kọ́ ẹ̀kọ́, ṣùgbọ́n nípa ṣíṣàkíyèsí ohun tí àwọn ẹlòmíràn ń ṣe àti àbájáde ìwà yẹn pẹ̀lú.
Àwọn Ohun Èlò Nínú Ẹ̀kọ́
1. Kíkọ́ nípa Ṣíṣe Àkíyèsí: Gbígbé àwọn àpẹẹrẹ rere kalẹ̀ ní yàrá ìkẹ́ẹ̀kọ́. Àwọn olùkọ́ àti àwọn akẹ́kọ̀ọ́ àgbà lè jẹ́ àpẹẹrẹ ìwà rere àti ìwà rere tí a retí láti ọ̀dọ̀ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mìíràn.
2. Ìmúṣe Àṣekára: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ lè kọ́ ẹ̀kọ́ láti inú àbájáde tí àwọn ẹlòmíràn yóò rí gbà. Tí a bá yin ọmọ kíláàsì ẹlẹgbẹ́ rẹ̀ fún ṣíṣe iṣẹ́ kan dáadáa, àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mìíràn lè ní ìtara láti fara wé ìwà yẹn.
3. Agbára-ẹni-lágbára: Kíkọ́ ìgbẹ́kẹ̀lé àwọn akẹ́kọ̀ọ́ nínú agbára wọn láti parí iṣẹ́ wọn. Àwọn olùkọ́ lè fún wọn ní ìdáhùn rere kí wọ́n sì ṣètìlẹ́yìn fún ìsapá àwọn akẹ́kọ̀ọ́, kódà bí àwọn àbájáde náà kò bá pé.
Penutup
Onírúurú ìmọ̀ ẹ̀kọ́ ló ń fúnni ní ìtọ́sọ́nà tó wúlò fún òye àti ìtìlẹ́yìn fún àwọn ìlànà ẹ̀kọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́. Nípa pípa àwọn ìlànà láti inú onírúurú ìmọ̀ ẹ̀kọ́ pọ̀, àwọn olùkọ́ni lè ṣẹ̀dá àyíká ẹ̀kọ́ tó lọ́rọ̀, tó ń ṣètìlẹ́yìn, tó sì múná dóko tó bá àìní onírúurú akẹ́kọ̀ọ́ mu. Ìmúlò àwọn ìmọ̀ wọ̀nyí dáadáa kì í ṣe pé ó ń mú kí àwọn àbájáde ẹ̀kọ́ sunwọ̀n sí i nìkan, ó tún ń ṣètìlẹ́yìn fún ìdàgbàsókè gbogbogbò àwọn akẹ́kọ̀ọ́ gẹ́gẹ́ bí ẹnìkọ̀ọ̀kan. Nínú ayé ẹ̀kọ́ tó ń yípadà nígbà gbogbo, òye àti lílo àwọn ìmọ̀ ẹ̀kọ́ ṣì jẹ́ apá pàtàkì tí a kò gbọ́dọ̀ gbójú fò.
