Iyatọ Laarin Awọn Isan Ara ati Awọn Isan Ara
Àwọn àsopọ̀ iṣan ń kó ipa pàtàkì nínú ara ènìyàn, wọ́n ń ṣe àtìlẹ́yìn fún ìṣípo, ìdúróṣinṣin, àti àwọn iṣẹ́ pàtàkì bíi jíjẹ oúnjẹ àti ìṣàn ẹ̀jẹ̀. Láàrín àwọn àsopọ̀ iṣan wọ̀nyí, àwọn iṣan dídán àti egungun yàtọ̀ síra ní ìṣètò, iṣẹ́, àti ìṣàkóso. Àpilẹ̀kọ yìí ṣe àgbéyẹ̀wò àwọn ànímọ́ pàtàkì ti àwọn iṣan dídán àti egungun, ó sì ṣàlàyé bí wọ́n ṣe ń ṣe àfikún sí àwọn ìlànà ìṣiṣẹ́ ara tí ó díjú.
Igbekale ati Irisi
Awọn iṣan egungun:
Àwọn iṣan egungun, tí a tún mọ̀ sí àwọn iṣan striated, ni a fi àwọn okùn gígùn wọn tí ó wà ní àyíká pẹ̀lú ọ̀pọ̀lọpọ̀ nuclei tí ó wà ní ẹ̀gbẹ́. Àwọn iṣan wọ̀nyí ń fi ìrísí striated hàn lábẹ́ microscope nítorí ìṣètò actin àti myosin filaments. Àwọn ẹ̀yà tí a ń tún ṣe tí a ń pè ní sarcomeres ń pese àpẹẹrẹ striation, èyí tí ó ṣe pàtàkì fún ìfàsẹ́yìn iṣan.
Àwọn iṣan egungun ni a so mọ́ egungun nípasẹ̀ àwọn iṣan ara, wọ́n sì ń nà kọjá àwọn oríkèé láti mú kí ìṣísẹ̀ rọrùn. Ìṣètò ara ni a ń darí nípasẹ̀ ìṣètò onípele-ìpele tí ó ní àwọn okùn iṣan, àwọn fascicle, àti gbogbo iṣan ara, tí a fi àwọn ìpele àsopọ̀ ara wé ara kọ̀ọ̀kan—endomysium, perimysium, àti epimysium, lẹ́sẹẹsẹ.
Awọn iṣan didan:
Ní ọ̀nà mìíràn, àwọn iṣan dídán kò ní striated, tí ó ní àwọn sẹ́ẹ̀lì onípele spindle pẹ̀lú nucleus àárín kan ṣoṣo. Àwọn okùn iṣan wọ̀nyí farahàn gẹ́gẹ́ bí ara wọn láìsí àpẹẹrẹ ìdènà tí a rí nínú àwọn iṣan egungun. Àìsí ètò sarcomere ló ń jẹ́ kí wọ́n rí bí wọ́n ṣe rí.
Àwọn iṣan dídán ni a rí ní àwọn ògiri àwọn ẹ̀yà ara tí ó wà ní ihò (bí ìfun, àwọn ohun èlò ẹ̀jẹ̀, àpòòtò, àti ilé ọmọ) wọ́n sì ṣe pàtàkì fún ṣíṣàkóso àwọn iṣẹ́ inú. A ṣètò wọn sí àwọn ìwé tàbí àwọn ìpele tí ó ń dìpọ̀ ní ọ̀nà àti láìmọ̀ọ́mọ̀ láti mú kí iṣẹ́ ara rọrùn.
Iṣakoso ati Išė
Awọn iṣan egungun:
Àwọn iṣan egungun wà lábẹ́ àkóso àfínnúfín, èyí tí ó túmọ̀ sí wípé ètò iṣan ara tí ó wà nínú iṣan ara (somatic nervous system) ló ń darí ìṣíṣẹ́ wọn. Àwọn iṣan ara tí ń ṣiṣẹ́ láti inú ọpọlọ àti ọpa ẹ̀yìn ń gbé àwọn àmì láti inú iṣan egungun, èyí sì ń fa ìfàsẹ́yìn. Ìṣàkóso yìí ṣe pàtàkì fún àwọn ìgbòkègbodò láti inú ọgbọ́n ìṣiṣẹ́ dáadáa, bíi kíkọ̀wé, sí àwọn ọgbọ́n ìṣiṣẹ́ ara tó gbòòrò, bíi rírìn tàbí gbígbé àwọn nǹkan sókè.
Iṣẹ́ pàtàkì ti àwọn iṣan egungun ni láti mú kí ìṣíkiri rọrùn nípa lílo agbára lórí egungun àti àwọn oríkèé. Wọ́n tún ń mú ìdúró dúró, wọ́n ń mú kí àwọn oríkèé dúró dáadáa, wọ́n sì ń mú ooru ara jáde nípasẹ̀ ìṣiṣẹ́ ìṣiṣẹ́ ara. A lè pín àwọn okùn iṣan sí irú I (lílọ́ra-twitch) tàbí irú II (fáárà-twitch) ní ìbámu pẹ̀lú iyára ìfàsẹ́yìn wọn àti agbára ìfaradà wọn. Okùn Iru I jẹ́ èyí tí ó lè fara da àárẹ̀ jù, ó sì yẹ fún àwọn ìgbòkègbodò ìfaradà, nígbà tí a ṣe àtúnṣe àwọn okùn iru II fún ìbúgbàù agbára àti iyára kúkúrú.
Awọn iṣan didan:
Àwọn iṣan dídán máa ń ṣiṣẹ́ lábẹ́ ìṣàkóso àìfẹ́ẹ́, tí ètò ara-ẹni (ANS) àti onírúurú àmì homonu ń ṣàkóso. Wọ́n máa ń dáhùn sí àwọn ìsúnniṣe láìsí ìsapá mímọ̀, wọ́n máa ń ṣe àkóso àwọn iṣẹ́ pàtàkì bíi peristalsis nínú ìfun, ìdènà ẹ̀jẹ̀ àti ìfàsẹ́yìn ẹ̀jẹ̀ nínú àwọn iṣan ẹ̀jẹ̀, àti ìfàsẹ́yìn àpòòtọ̀ nígbà tí a bá ń tọ́ wọn.
Àwọn iṣan dídán ní agbára láti dúró fún ìfàsẹ́yìn gígùn àti láti pa ìfúnpọ̀ mọ́ fún ìgbà pípẹ́ láìsí àárẹ̀. Ohun ìní yìí, tí a mọ̀ sí ìfàsẹ́yìn tonic, ṣe pàtàkì fún ṣíṣàkóso ìfúnpọ̀ ẹ̀jẹ̀, ṣíṣàkóso ìrìn àwọn ohun tí ń gba inú àwọn ẹ̀yà ara, àti mímú iṣẹ́ àwọn sphincters inú ṣiṣẹ́.
Idahun si Stimuli
Awọn iṣan egungun:
Àwọn iṣan egungun máa ń dáhùn sí ìfúnni ní iṣan ara nípasẹ̀ ẹ̀rọ ìsopọ̀mọ́ra ìfúnni ní ìdùnnú-ìmúdàgba. Agbára ìgbésẹ̀ kan ni a ń mú jáde nípasẹ̀ motor neuron kan tí ó ń rìn lọ sí orí awọ ara okùn iṣan, èyí tí ó ń fa ìtújáde àwọn ion calcium láti inú sarcoplasmic reticulum. Àwọn ion calcium wọ̀nyí so mọ́ troponin, èyí tí ó ń mú kí ìbáṣepọ̀ láàrín actin àti myosin filaments rọrùn, tí ó sì ń yọrí sí ìfàsẹ́yìn iṣan.
Ìdáhùn àwọn iṣan egungun yára kánkán, ó sì ṣe kedere, èyí tó ń jẹ́ kí a lè ṣe àtúnṣe kíákíá àti láti ṣe ìṣípo àtinúwá. A lè ṣe àtúnṣe ìfàsẹ́yìn iṣan ní agbára àti àkókò, èyí tó ń pèsè ìrọ̀rùn tí a nílò fún onírúurú ìgbòkègbodò ara.
Awọn iṣan didan:
Àwọn iṣan dídán máa ń fi ìdáhùn díẹ̀díẹ̀ àti ìdúróṣinṣin hàn sí àwọn ìsúnniṣe. Àwọn ion calcium tún ń kó ipa pàtàkì nínú ìfàsẹ́yìn iṣan dídán, ṣùgbọ́n ìlànà náà ní calmodulin dípò troponin. Calcium so mọ́ calmodulin, ó ń mú kí myosin light chain kinase ṣiṣẹ́, èyí tí ó tún ń mú kí ìbáṣepọ̀ láàrín actin àti myosin rọrùn, èyí tí ó ń yọrí sí ìfàsẹ́yìn.
Àwọn iṣan dídán lè máa dìgbòdì bí a ṣe ń rí i nínú peristalsis, tàbí kí wọ́n máa dúró ní ìwọ̀n ìfàsẹ́yìn nígbà tí kò bá sí àwọn ohun tó ń mú kí ara ṣiṣẹ́ láti òde ara, èyí tó ń mú kí iṣẹ́ wọn ṣiṣẹ́ bíi mímú kí ohùn iṣan ara dúró. Agbára wọn láti ṣe àtúnṣe àti láti dáhùn sí onírúurú ipò ara ṣe pàtàkì fún homeostasis.
Àtúnṣe àti Àtúnṣe
Awọn iṣan egungun:
Àwọn okùn iṣan egungun ní agbára díẹ̀ láti tún ara wọn ṣe. Àwọn sẹ́ẹ̀lì satẹlaiti, irú sẹ́ẹ̀lì ìpìlẹ̀ tí a rí nínú àwọn iṣan egungun, lè pọ̀ sí i kí wọ́n sì yàtọ̀ síra ní ìdáhùn sí ìpalára, èyí tí ó ń ran ni lọ́wọ́ láti tún ara ṣe. Síbẹ̀síbẹ̀, àwọn ìpalára líle le yọrí sí fibrosis àti àpá, èyí tí ó lè ba iṣẹ́ iṣan jẹ́.
Awọn iṣan didan:
Àwọn iṣan dídán ní agbára ìtúnṣe tó ga ju àwọn iṣan egungun lọ. Wọ́n lè fara da hyperplasia (ìbísí nínú iye sẹ́ẹ̀lì) àti hypertrophy (ìbísí nínú ìwọ̀n sẹ́ẹ̀lì) ní ìdáhùn sí àwọn ìbéèrè tàbí ìpalára ti ara. Agbára ìyípadà yìí ṣe pàtàkì fún mímú iṣẹ́ àwọn ẹ̀yà ara tí ó gbẹ́kẹ̀lé ìṣiṣẹ́ iṣan dídán mọ́.
Agbara iṣelọpọ agbara
Awọn iṣan egungun:
Àwọn iṣan egungun gbára lé ìṣiṣẹ́ aerobic àti anaerobic láti mú agbára jáde. Níbi tí atẹ́gùn bá wà, wọ́n máa ń mú ATP jáde nípasẹ̀ ìmísí aerobic, èyí tí ó máa ń mú kí iṣẹ́ atẹ́gùn rọrùn. Nígbà tí atẹ́gùn bá ń ṣiṣẹ́ dáadáa, nígbà tí atẹ́gùn bá dínkù, àwọn iṣan egungun máa ń yípadà sí anaerobic glycolysis, èyí tí yóò mú ATP jáde kíákíá ṣùgbọ́n yóò mú kí lactate kó jọ.
Awọn iṣan didan:
Àwọn iṣan dídán sinmi lórí ìṣiṣẹ́ aerobic, wọ́n ń mú ATP jáde lọ́nà tó dára nípasẹ̀ oxidative phosphorylation. Àwọn agbára tí wọ́n nílò sábà máa ń kéré sí àwọn iṣan egungun, wọ́n sì lè mú kí ìfàsẹ́yìn pẹ́ títí láìsí agbára púpọ̀.
ipari
Ní ṣókí, àwọn iṣan dídán àti egungun yàtọ̀ síra ní ìṣètò wọn, iṣẹ́ wọn, ìṣàkóso wọn, àti ìdáhùn sí àwọn ìsúnniṣe. Àwọn iṣan egungun, pẹ̀lú ìrísí wọn tí a nà àti ìṣàkóso àtinúwá wọn, tayọ̀tayọ̀ ní ṣíṣe ìrànlọ́wọ́ fún ìṣíkiri àti ṣíṣe àtìlẹ́yìn fún àwọn ìgbòkègbodò àtinúwá. Ní ìyàtọ̀ sí èyí, àwọn iṣan dídán, pẹ̀lú ìṣètò wọn tí kò ní striated àti ìṣàkóso àìnífẹ́ẹ́, ṣe pàtàkì fún ṣíṣe àtúnṣe àwọn ìlànà inú àti homeostasis. Lílóye àwọn ìyàtọ̀ wọ̀nyí ṣe pàtàkì fún mímọrírì bí àwọn àsopọ iṣan ṣe ń ṣe ipa sí iṣẹ́ àti ìlera gbogbo ara.
