Physics

Àpilẹ̀kọ nípa Ìyípadà àwọn ìwọ̀n otútù

Ìwọ̀n Celsius àti ìwọ̀n Fahrenheit jẹ́ ìwọ̀n ìgbóná tó yàtọ̀ síra. Tí a bá wọn ìgbóná ohun kan tí a sì fi hàn lórí ìwọ̀n Celsius, a fẹ́ sọ ìwọ̀n ìgbóná ohun náà lórí ìwọ̀n Fahrenheit lẹ́yìn náà a ó yí i padà láti ìwọ̀n Celsius sí ìwọ̀n Fahrenheit. Nínú apá yìí, a ó kọ́ bí a ṣe ń yí ìwọ̀n ìgbóná padà tàbí yí i padà.

Ní ìfúnpá 1 atm, ìwọ̀n otútù ojú didi fún ìwọ̀n otútù Celsius = 0 ^oC, nígbàtí ìwọ̀n thermometer Fahrenheit = 32 ^oF. ní ọ̀nà kejì, ní ìfúnpá 1 atm, ìwọ̀n otútù ti ojuami farabale fún ìwọ̀n Celsius thermal = 100 ^oC, nígbàtí thermometer pẹ̀lú ìwọ̀n Fahrenheit = 212 ^oF.

Ka siwaju

Àpilẹ̀kọ nípa Thermometers àti àwọn ìwọ̀n ìgbóná

1. Awọn iwọn otutu

Ohun èlò tí a ṣe láti wọn iwọn otutu ni thermometer. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ irú thermometer ló wà, ṣùgbọ́n ìlànà iṣẹ́ náà jọra. Lọ́pọ̀ ìgbà, a máa ń lo àwọn ohun thermometer, irú ohun tí ó ń yípadà pẹ̀lú iwọn otutu. Tí iwọn otutu ohun náà bá yípadà, ìrísí àti ìwọ̀n ohun náà náà máa ń yípadà. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn thermometers máa ń lo àwọn ohun tí ó lè fẹ̀ tàbí dínkù nígbà tí iwọn otutu bá yípadà. Àwọn thermometers tí a sábà máa ń lò ní àwọn tube gilasi, níbi tí ọtí tàbí mercury wà ní àárín tube náà. Nígbà tí iwọn otutu bá pọ̀ sí i, ọtí tàbí mercury nínú àpótí náà máa ń fẹ̀ sí i débi pé gígùn ọtí tàbí mercury column tàbí mercury máa ń pọ̀ sí i. Ní ọ̀nà mìíràn, nígbà tí iwọn otutu bá dínkù, gígùn ọtí tàbí mercury column máa ń dínkù. Ní òde tube gilasi náà, àwọn nọ́mbà wà tí ó jẹ́ ìwọ̀n thermometer náà. Nọ́mbà tí a fi hàn nípasẹ̀ ìpẹ̀kun òkè ti ọtí tàbí mercury column tàbí mercury sọ iye iwọn otutu ohun tí a ń wọ́n.

Ka siwaju

Àpilẹ̀kọ nípa Òfin Òdo ti Thermodynamics

Títí di ìsinsìnyí, a ti kíyèsí ìwọ̀n ooru tí àwọn nǹkan méjì tí wọ́n fara kan ara wọn ń ní.

Láti lóye èrò ìwọ́ntúnwọ̀nsì ooru ní ìjìnlẹ̀ síi, ẹ jẹ́ kí a ṣe àtúnyẹ̀wò àwọn ohun mẹ́ta (bíi àwọn ohun A, ohun B, àti àwọn ohun C). Fún àpẹẹrẹ, ohun B àti ohun C kò fọwọ́ kan ara wọn, ṣùgbọ́n ohun A kan ohun B àti ohun A kan ohun C. Ṣàkíyèsí àwòrán ìsàlẹ̀ yìí. Nítorí pé ní ìfọwọ́kan pẹ̀lú ara wọn yàtọ̀ sí ohun A àti ohun B wà ní ìwọ́ntúnwọ̀nsì ooru, bẹ́ẹ̀ náà ni ohun A àti ohun C náà wà ní ìwọ́ntúnwọ̀nsì ooru. Ǹjẹ́ àwọn ohun B àti C tí kò fọwọ́ kan ara wọn náà wà ní ìwọ́ntúnwọ̀nsì ooru? Tí a bá lo ọgbọ́n nìkan, a lè sọ pé ohun B àti ohun C náà wà ní ìwọ́ntúnwọ̀nsì ooru, bó tilẹ̀ jẹ́ pé wọn kò fara kan ara wọn. Ohun A àti ohun B wà ní ìwọ́ntúnwọ̀nsì ooru, èyí túmọ̀ sí i pé ìwọ́ntúnwọ̀nsì ohun A = ìwọ́ntúnwọ̀nsì ohun B.

Ka siwaju

Àpilẹ̀kọ nípa Ìtumọ̀ ti Ìwọ̀n Òtútù àti Ìwọ̀n Òtútù

Ìtumọ̀ ti iwọn otutu

Ǹjẹ́ o ti fọwọ́ kan yìnyín rí? Kí ni ìmọ̀lára rẹ nígbà tí ọwọ́ rẹ bá kan yìnyín? Kí ni tí ohun tí o fọwọ́ kan bá jẹ́ iná? Nígbà tí o bá fọwọ́ kan yìnyín, ọwọ́ rẹ máa ń tutù, nígbà tí o bá fọwọ́ kan iná náà, ọwọ́ rẹ máa ń gbóná. Kí ni gbígbóná, gbígbóná, tútù, àti òtútù? Kí ni?

Ìrònú ìgbóná bẹ̀rẹ̀ láti inú ooru àti òtútù tí ìmọ̀lára ìfọwọ́kan wa ń ní. Gẹ́gẹ́ bí ìmọ̀lára ìfọwọ́kan ṣe ń rí lára, a sọ pé ohun kan gbóná ju ohun mìíràn lọ tàbí ohun kan tutù ju òmíràn lọ. Àwọn ohun gbígbóná ní ìgbóná gíga, nígbà tí àwọn ohun tútù ní ìgbóná kékeré. Bí ìtútù bá ṣe ń jẹ́ ohun kan, bẹ́ẹ̀ ni ìgbóná kékeré. Ní ọ̀nà mìíràn, bí ohun kan bá ti gbóná tó, bẹ́ẹ̀ ni ìgbóná náà ṣe ń pọ̀ sí i. Ìwọ̀n ooru tàbí òtútù ohun kan ni a ń pè ní ìgbóná. Nínú ẹ̀kọ́ nípa èrò ìgbóná gaasi, ìwọ yóò lóye ìtumọ̀ ìgbóná dáadáa; ohun tí ó ń ṣẹlẹ̀ sí àwọn molecule láti inú ohun kan kí ó lè nímọ̀lára gbígbóná, gbígbóná, tútù tàbí tútù.

Ka siwaju

Àpilẹ̀kọ nípa Àwọn Ìpele Ohun Èlò (tí a gbé ka orí àwọn ohun tí a kò lè fojú rí)

Nínú ìgbésí ayé ojoojúmọ́, a sábà máa ń rí àwọn ìpele mẹ́ta ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ ti ohun èlò. Àwọn ohun èlò líle wà (fún àpẹẹrẹ, òkúta, irin, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ), omi (omi, epo petirolu, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ) àti àwọn ohun èlò gáàsì (afẹ́fẹ́, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ). A lè yà àwọn ìpele mẹ́ta ti àwọn ohun èlò wọ̀nyí sọ́tọ̀ nípa agbára wọn láti máa ṣe ìtọ́jú ìrísí àti ìtóbi wọn.

Àwọn ohun líle sábà máa ń ní ìrísí àti ìwọ̀n tí ó dúró ṣinṣin. Omi náà kì í pa ìrísí tí a so mọ́ ara rẹ̀ mọ́, ṣùgbọ́n ó máa ń yí ọ̀nà rẹ̀ padà sí ibi tí a gbé e sí. Fún àpẹẹrẹ, tí a bá fi omi sínú gíláàsì, ìrísí rẹ̀ máa ń yípadà bí gíláàsì. Tí a bá fi omi sínú gíláàsì, ìrísí rẹ̀ máa ń yípadà bí gíláàsì. Ìwọ̀n omi sábà máa ń wà ní ìdúró ṣinṣin. Gíláàsì omi tí a bá fi sínú gíláàsì, iye omi náà máa ń wà nínú gíláàsì. Ìrísí omi náà lè yípadà, ṣùgbọ́n ìwọ̀n náà kò yàtọ̀. Má ṣe gbàgbé pé iye àwọn ohun líle àti omi lè yípadà tí a bá fún ni agbára tó.

Ka siwaju

Àpilẹ̀kọ nípa ìmọ̀ nípa àtọmọọ́mù àti ìmọ̀ nípa ìṣẹ̀dá

Ìlànà átọ́míìkì

Fún ẹgbẹẹgbẹ̀rún ọdún, àwọn ará Gíríkì ìgbàanì gbàgbọ́ pé gbogbo ohun mímọ́ (bíi wúrà, irin, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ) ní àwọn átọ̀mù. Gẹ́gẹ́ bí wọ́n ti sọ, tí a bá gé ohun mímọ́ sí àwọn ègé kéékèèké, a ó tún gé àwọn ègé kéékèèké náà, a ó sì gé wọn padà… àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ, àwọn ègé kéékèèké náà yóò wà tí a kò le gé mọ́. Àwọn ègé kéékèèké tí a kò le gé mọ́ ni a ń pè ní átọ̀mù. Àtọ̀mù túmọ̀ sí “a kò le pín” (èdè Gíríkì)

Nígbà náà, a gbà pé átọ̀mù náà kò pín mọ́. Ṣùgbọ́n lẹ́yìn náà, àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì kan ṣàwárí àwọn elektron àti àwọn nuclei átọ̀mù (proton àti neutrons) débi pé èrò náà pé a kò lè pín àwọn átọ̀mù sí ìsàlẹ̀ jẹ́ àṣìṣe. Nítorí náà, àwọn átọ̀mù ní àwọn elektron (tí a fi agbára bò ní òdì) àti àwọn nuclei átọ̀mù. Àwọn elektron yí ká nuclei náà. Nínú nuclei náà, àwọn proton (tí a fi agbára bò ní òdì) àti neutron (tí a fi agbára bò ní òdì tàbí tí a kò fi agbára bò ní òdì).

Ka siwaju

Àpilẹ̀kọ nípa Àwọn Àyípadà ti Ìpele Ìwọ̀n Òtútù Pàtàkì Pàtàkì Mẹ́ta Pàtàkì

Nínú ìjíròrò nípa òfin gáàsì tó dára jùlọ, a ti ṣàlàyé pé òfin gáàsì tó dára jùlọ ṣàlàyé ìwà gáàsì gidi ní pípé nígbà tí ìfúnpá àti ìwọ̀n gáàsì gidi kò bá tóbi jù. Tí ìfúnpá àti ìwọ̀n gáàsì gidi bá tóbi tó, òfin gáàsì tó dára jùlọ máa ń fúnni ní àwọn àbájáde tí kò péye, bákan náà, nígbà tí ìwọ̀n otútù gáàsì gidi bá súnmọ́ ibi tí ó ń hó. Èyí ní í ṣe pẹ̀lú ìbáṣepọ̀ tí ó ń wáyé láàárín àwọn molecule gáàsì gidi. Ìfúnpá gáàsì jẹ́ ìwọ̀n òdìkejì sí ìwọ̀n gáàsì. Nígbà tí ìfúnpá gáàsì bá tóbi tó, ìwọ̀n gáàsì náà á dínkù. Nítorí pé ìwọ̀n gáàsì náà kéré, ìyàtọ̀ láàrín àwọn molecule gáàsì náà á súnmọ́. Nígbà tí ìyàtọ̀ láàrín àwọn molecule bá súnmọ́, àwọn molecule náà á fà ara wọn mọ́ra. Ó dà bí ìgbà tí a bá fi irin kan sí mágnẹ́ẹ̀tì kan. Tí ìyàtọ̀ láàrín mágnẹ́ẹ̀tì àti irin bá tó, mágnẹ́ẹ̀tì náà kò lè fa irin. Ṣùgbọ́n tí ìyàtọ̀ láàrín mágnẹ́ẹ̀tì àti irin bá súnmọ́, irin náà á súnmọ́ra sí i.

Ka siwaju

Van der Walls ni orúkọ onímọ̀ nípa fisiksi ará Netherlands kan, JD van der Waals (1837-1923). Ìbáramu Van der Waals jẹ́ ìbáramu ipò gaasi kan, tí ó jọ Ìbáramu ipò gaasi kan. Ìyàtọ̀ náà ni pé, Ìbáramu ipò gaasi kan kò lè fúnni ní àwọn ìdáhùn pípé tí ìfúnpá àti ìwọ̀n gaasi gidi bá tóbi tó. Nígbà tí Ìbáramu Van der Waals lè mú àwọn ìdáhùn pípé síi jáde.

Wíwà ìṣètò yìí bẹ̀rẹ̀ láti ọ̀dọ̀ Van der Waals, ẹni tí ó mọ àwọn ààlà ìṣètò ti ipò pípé kan. Waals, ṣe àtúnṣe ìṣètò ti ipò ti gaasi pípé náà, nípa fífi àwọn ohun púpọ̀ kún un tí ó tún ní ipa lórí ipò gaasi gidi, nígbà tí ìfúnpá àti ìwọ̀n gaasi gidi bá pọ̀.

Ka siwaju

A le ṣe àlàyé ilana ìtújáde omi nípa lílo ìlànà kinetic. Gẹ́gẹ́ bí àwọn molecule gaasi, àwọn molecule omi náà ń gbéra. Ìyàtọ̀ ni pé àwọn molecule omi kò lè túká nítorí pé ìfàmọ́ra láàárín àwọn molecule náà ṣì lè di wọ́n mú. Ní ọ̀nà mìíràn, ìfàmọ́ra láàárín àwọn molecule gaasi jẹ́ aláìlera, débi pé àwọn molecule gaasi kò lè dàpọ̀. Nígbà tí wọ́n bá ń gbéra, àwọn molecule omi ní iyàrá. Àwọn molecule omi wà tí wọ́n ní iyàrá gíga; àwọn molecule omi náà tún wà tí wọ́n ní iyàrá kékeré. Pínpín iyàrá ti molecule omi náà jọ ìpínkiri Maxwell.

Ìtújáde omi máa ń wáyé nígbà tí iyàrá àwọn molecule omi bá tóbi tó bẹ́ẹ̀ tí ìfàmọ́ra láàárín àwọn molecule omi kò fi lè di wọ́n mú. Gẹ́gẹ́ bí àwọn rọ́kẹ́ẹ̀tì tí ń lọ sí ojú ọ̀run, iyàrá rọ́kẹ́ẹ̀tì tóbi tó bẹ́ẹ̀ tí agbára òòfà ilẹ̀ ayé kò fi lè di í mú láti dúró lórí ilẹ̀ ayé. Ṣàkíyèsí pé àwọn molecule tí wọ́n ní iyàrá ńlá nìkan ló lè sá àsálà fún ìfàmọ́ra láàárín àwọn molecule. Àwọn molecule tí wọ́n ní iyàrá kékeré máa ń wà papọ̀ bí omi.

Ka siwaju

Sísè jẹ́ ìlànà yíyí omi padà sí gáàsì. Sísè máa ń wáyé nígbà tí ìfúnpá afẹ́fẹ́ tó kún bá dọ́gba pẹ̀lú ìfúnpá afẹ́fẹ́ (ìfúnpá afẹ́fẹ́ = ìfúnpá afẹ́fẹ́). A kàn ń sọ̀rọ̀ nípa omi gbígbóná nìkan. Ìfúnpá afẹ́fẹ́ tó kún ti omi bá ìwọ̀n otútù omi mu, bí ìfúnpá afẹ́fẹ́ tó pọ̀ tó, bẹ́ẹ̀ náà ni ìfúnpá afẹ́fẹ́ tó kún ti pọ̀ tó. Nígbà tí a bá gbóná omi, àwọn ìfúnpá kéékèèké sábà máa ń fara hàn ní ìsàlẹ̀ àpótí náà. Wíwà àwọn ìfúnpá fi hàn pé omi kan yípadà sí gáàsì. Tí ìfúnpá afẹ́fẹ́ tó kún nínú ìfúnpá afẹ́fẹ́ tó kún bá kéré sí ìfúnpá afẹ́fẹ́ tó wà lóde, ìfúnpá afẹ́fẹ́ náà yóò dínkù kí ó tó dé ojú ilẹ̀. A pa àwọn ìfúnpá run nítorí pé agbára ìfúnpá afẹ́fẹ́ òde ga ju agbára ìfúnpá afẹ́fẹ́ tó wà nínú ìfúnpá afẹ́fẹ́ lọ. Ìfúnpá afẹ́fẹ́ òde ga ju ìfúnpá afẹ́fẹ́ tó wà nínú ìfúnpá afẹ́fẹ́ lọ kí afẹ́fẹ́ òde lè ní agbára tó ṣe pàtàkì jù (P = F / A).

Ka siwaju