Báwo ni a ṣe le mu kí àwọn ẹranko má lè fara da àrùn pọ̀ sí i
Àìfaradà sí àrùn jẹ́ kókó pàtàkì nínú àṣeyọrí iṣẹ́ ẹranko. Àwọn ẹran ọ̀sìn tí wọ́n ní agbára ìdènà àrùn máa ń dàgbàsókè dáadáa, wọ́n máa ń mú kí iṣẹ́ wọn pọ̀ sí i, wọ́n sì máa ń dín owó ìtọ́jú kù. Ní ọ̀nà mìíràn, àwọn ẹran ọ̀sìn tí àrùn bá lè padánù yóò máa pàdánù, láti ìdínkù ìwọ̀n ara, ìdínkù wàrà tàbí ìṣẹ̀dá ẹyin, títí dé ikú. Nítorí náà, àwọn àgbẹ̀ nílò láti lóye àwọn ìgbésẹ̀ tó wúlò láti mú kí agbára àwọn ẹran ọ̀sìn pọ̀ sí i láti kojú àwọn ewu àrùn dáadáa, yálà láti inú bakitéríà, fáírọ́ọ̀sì, àwọn kòkòrò àrùn, tàbí àwọn ohun tó ń fa àyíká.
1. Mọ̀ pé ọ̀pọ̀lọpọ̀ nǹkan ló ń darí àjẹ́sára ẹran ọ̀sìn.
A kò fi ohun kan ṣoṣo pinnu ètò àjẹ́sára àwọn ẹran ọ̀sìn, bí kò ṣe nípa àpapọ̀ ìbílẹ̀, oúnjẹ, ìṣàkóso ilé, ìmọ́tótó, omi mímu, àwọn ètò àjẹ́sára, àti ìwọ̀n wàhálà. Àwọn ẹran ọ̀sìn kékeré, pàápàá jùlọ, ṣì ń ní agbára àjẹ́sára wọn, èyí tí ó mú kí wọ́n túbọ̀ farapa sí àrùn. Nínú àwọn ẹran ọ̀sìn àgbàlagbà, àjẹ́sára lè dínkù tí oúnjẹ kò bá wà ní ìwọ̀ntúnwọ̀nsì tàbí tí àyíká kò bá dára. Èyí túmọ̀ sí wípé gbígbé àjẹ́sára sókè nílò ọ̀nà tó péye, kìí ṣe àwọn àfikún fítámìnì lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan.
2. Pese ounjẹ to dara ati iwontunwonsi
Oúnjẹ ni ìpìlẹ̀ ààbò ara. Àìtó agbára, èròjà amúrótínì, fítámìnì àti àwọn ohun alumọ́ni yóò dín agbára ẹranko náà láti gbógun ti àkóràn kù.
– Agbára àti Prótéènì: Agbára tó tó ń tọ́jú iṣẹ́ ara déédé, nígbàtí a nílò Prótéènì láti ṣẹ̀dá àwọn èròjà ara. Rí i dájú pé ìwọ̀n oúnjẹ náà yẹ fún ìpele ìṣẹ̀dá: ìdàgbàsókè, ìfúnpọ̀, fífún ọmọ ní ọmú, tàbí fífún ẹyin ní oúnjẹ.
– Àwọn Fítámìnì: Àwọn Fítámìnì A, D, àti E kó ipa pàtàkì nínú àjẹ́sára. Fítámìnì A ń ṣe ìrànlọ́wọ́ fún àwọn awọ ara tí ó ní ìlera (ìdènà àkọ́kọ́ lòdì sí àwọn kòkòrò), Fítámìnì D ní ìsopọ̀ mọ́ ìṣiṣẹ́ kálísíọ́mù, àti Fítámìnì E ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí àjẹ́sára tí ó ń dáàbò bo àwọn sẹ́ẹ̀lì àjẹ́sára.
– Àwọn ohun alumọ́ọ́nì: Sínkì (Zn), selenium (Se), bàbà (Cu), àti irin (Fe) ń ṣe àtìlẹ́yìn fún iṣẹ́ enzyme àti ètò ààbò ara. Àìtó ohun alumọ́ọ́nì sábà máa ń wáyé nígbà tí àwọn ẹran ọ̀sìn bá gbára lé oúnjẹ nìkan láìsí àdàpọ̀ ohun alumọ́ọ́nì míràn.
Àwọn àgbẹ̀ gbọ́dọ̀ ṣe àtúnṣe irú oúnjẹ tí wọ́n ń jẹ sí ẹran ọ̀sìn wọn (màlúù, ewúrẹ́, àgùntàn, adìyẹ, àti pẹ́pẹ́yẹ) kí wọ́n sì ronú láti bá àwọn òṣìṣẹ́ ìtọ́jú ẹranko tàbí àwọn onímọ̀ nípa ẹranko sọ̀rọ̀ nípa ètò oúnjẹ tó tọ́.
3. Rí i dájú pé omi mímu mọ́ tónítóní, ó sì tó.
Omi sábà máa ń jẹ́ èyí tí a kò kà sí, síbẹ̀ ó máa ń ní ipa lórí ìlera. Omi tí ó ní ìbàjẹ́ lè gbé àwọn bakitéríà bíi E. coli tàbí Salmonella, èyí tí ó máa ń fa ìgbẹ́ gbuuru àti gbígbẹ omi, èyí tí ó sì máa ń dín agbára ìdènà àrùn kù. Yàtọ̀ sí dídára omi, iye omi náà tún ṣe pàtàkì. Àwọn ẹran ọ̀sìn tí kò ní omi máa ń ní wahala, oúnjẹ wọn kò dùn, ìṣiṣẹ́ ara wọn kò dára, àti pé ó máa ń fa àìsàn.
Àwọn ìgbésẹ̀ tó wúlò: máa fọ àwọn ibi mímu mọ́ déédéé, máa lo àwọn ibi tí omi kò léwu, àti bí ó bá pọndandan, ṣe ìpalára tàbí ìfọ́mọ́ra lásán, pàápàá jùlọ ní àsìkò òjò nígbà tí ìbàjẹ́ bá pọ̀ sí i.
4. Ṣe ìmúṣẹ ìmọ́tótó àti ààbò ara ẹyẹ
Àwọn ilé ìtọ́jú ẹlẹ́gbin jẹ́ ibi ìbísí fún àwọn kòkòrò àrùn. Ààbò ara ẹ̀dá túmọ̀ sí dídínà wíwọlé àti ìtànkálẹ̀ àrùn sí oko. Àwọn ìgbésẹ̀ pàtàkì kan ní:
– Ìmọ́tótó àti ìpalára ìpalára déédéé: Yọ ìdọ̀tí kúrò, yí aṣọ ìbusùn padà, kí o sì fún oògùn apakòkòrò ní ìwọ̀n tí a bá lò ó.
– Ṣàkóso ìrìnàjò ènìyàn àti ohun èlò: Dín àwọn àlejò kù, pèsè bàtà pàtàkì fún àgò náà, má sì yá ohun èlò láti oko mìíràn láìfọ ọ́ tàbí sọ ọ́ di aláìmọ́.
– Ìyàsọ́tọ̀ àwọn ẹran ọ̀sìn tuntun: Àwọn ẹran ọ̀sìn tuntun gbọ́dọ̀ ya sọ́tọ̀ fún ọ̀sẹ̀ kan sí méjì fún àbójútó, láti dènà kí a “mú” àrùn wá sí ọ̀dọ̀ àwọn ènìyàn pàtàkì.
– Ìdènà Àjàkálẹ̀ Àrùn: Àwọn eku, eṣinṣin, àti àwọn ẹyẹ lè gbé àrùn. Máa ṣe ìmọ́tótó àyíká, dí oúnjẹ lọ́wọ́, kí o sì lo àwọn ìdẹkùn tàbí ọ̀nà ìdènà tó dájú.
Ààbò ìlera ara ẹni tí a ti kọ́ ní ìlànà sábà máa ń rọ̀ jù láti tọ́jú àjàkálẹ̀ àrùn lẹ́yìn tí ó bá ṣẹlẹ̀ lọ.
5. Àwọn ètò àjẹsára àti ìparun kòkòrò tí a gbèrò láti ṣe
Àjẹ́sára máa ń ran àwọn ẹran ọ̀sìn lọ́wọ́ láti ní ààbò pàtó sí àwọn àrùn kan, bíi ibà dengue nínú àwọn adìyẹ, anthrax nínú àwọn ẹranko ní àwọn agbègbè tí àrùn náà ti tàn kálẹ̀, tàbí àrùn ẹsẹ̀ àti ẹnu (FMD), gẹ́gẹ́ bí ètò ìjọba àti àwọn ohun tó lè fa ewu ní agbègbè. A gbọ́dọ̀ fún àwọn ajẹ́sára ní àyẹ̀wò tó tọ́: pẹ̀lú ìwọ̀n tó tọ́, ìtọ́jú ìpamọ́ ẹ̀wọ̀n tútù, àti àkókò ìtọ́jú tó bá ọjọ́ orí àti ipò àwọn ẹran ọ̀sìn mu.
Yàtọ̀ sí àjẹsára, ìdènà àwọn kòkòrò àrùn tún ṣe pàtàkì. Àwọn kòkòrò àti ectoparasites (ìgbẹ́, kòkòrò) máa ń mú kí àwọn ẹran ọ̀sìn pàdánù oúnjẹ, kí wọ́n di aláìlera, kí wọ́n sì máa ní wàhálà, èyí sì máa ń dín agbára ìdènà àrùn kù. A sábà máa ń ṣètò ìdènà kòkòrò àrùn lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan (fún àpẹẹrẹ, ní gbogbo oṣù mẹ́ta sí mẹ́fà) ó sinmi lórí irú ẹran ọ̀sìn, ètò ìtọ́jú, àti ìwọ̀n àkóràn tó wà ní agbègbè náà. Fún àbájáde tó dára jùlọ, ṣe àyẹ̀wò ìgbẹ́ tàbí kí o kan sí onímọ̀ nípa ẹranko láti yẹra fún lílo oògùn ìdènà kòkòrò àrùn jù àti láti dènà ìdènà.
6. Ṣàkóso wahala: ohun tí a kò lè rí nígbà gbogbo
Wahala n dín agbára ajẹ́sára kù. Àwọn ohun tó ń fa wahala nínú àwọn ẹran ọ̀sìn lè ní àpọ̀jù ènìyàn, ooru tó pọ̀ jù, ìrìnàjò, ìyípadà oúnjẹ lójijì, tàbí ìtọ́jú líle koko.
Àwọn ìsapá láti dín wàhálà kù ní nínú:
– Pese atẹgun to dara ati sisan afẹfẹ, paapaa ninu awọn ẹran adie ati awọn ile ẹran wara.
– Pese iboji ati omi to to nigba oju ojo gbona.
– Yẹra fún àwọn ìyípadà lójijì nínú oúnjẹ; ṣe àwọn ìyípadà díẹ̀díẹ̀ láti jẹ́ kí àwọn kòkòrò àrùn rumen tàbí àwọn kòkòrò tí ń jẹ oúnjẹ ní àkókò láti bá ara wọn mu.
– Ṣe àgbékalẹ̀ ìtọ́jú ẹran ọ̀sìn pẹ̀lú ìrọ̀rùn àti ìwà ipá díẹ̀ láti dín àwọn ìpalára àti ìdáhùn sí wahala kù.
Àwọn ẹran ọ̀sìn tí ó rọrùn yóò jẹun dáadáa, wọn yóò sùn tó, wọn yóò sì ní agbára ìdènà àrùn tó dúró ṣinṣin.
7. Fiyèsí sí ìtọ́jú ẹran ọ̀sìn àti kolostrum
Nínú àwọn ẹran ọ̀sìn bíi màlúù àti ewúrẹ́, àwọn ọmọ màlúù gbára lé àwọn èròjà àjẹ́mọ́ra láti inú colostrum (wàrà àkọ́kọ́). Rí i dájú pé àwọn ọmọ màlúù gba colostrum tó dára láàárín wákàtí àkọ́kọ́ lẹ́yìn ìbí. Àìní colostrum tó tó yóò jẹ́ kí àwọn ọmọ màlúù lè ní àrùn ìgbẹ́ gbuuru, àrùn ẹ̀dọ̀fóró, àti onírúurú àkóràn mìíràn.
Yàtọ̀ sí colostrum, mímọ́ ibi ìbímọ, gbígbẹ àwọn ọmọ màlúù, àti ṣíṣàkíyèsí ìwọ̀n otútù ara àti oúnjẹ láti ìgbà èwe yóò ran lọ́wọ́ gidigidi láti dènà àrùn.
8. Àwọn afikún oúnjẹ, probiotics, àti ewébẹ̀: lò wọ́n pẹ̀lú ọgbọ́n
A sábà máa ń lo onírúurú àfikún oúnjẹ bíi fítámìnì, ohun alumọ́ọ́nì, probiotics, àti prebiotics láti ṣe àtìlẹ́yìn fún ìlera oúnjẹ àti àjẹ́sára. Àwọn probiotics lè ṣe ìrànlọ́wọ́ láti mú kí microflora inú dúró ṣinṣin, láti mú kí ó máa gba oúnjẹ dáadáa àti láti dín ewu ìgbẹ́ gbuuru kù, pàápàá jùlọ nínú àwọn adìyẹ àti ẹran ọ̀sìn.
Àwọn ewéko bíi turmeric, ata ilẹ̀ Javanese, tàbí àwọn ewé kan ni a sábà máa ń lò. Síbẹ̀síbẹ̀, lílò wọn gbọ́dọ̀ jẹ́ èyí tó tọ́: rí i dájú pé a lo ìwọ̀n tó dára, a mọ ibi tó mọ́, a kò sì ní fi àwọn ìlànà pàtàkì bíi àjẹsára, ìmọ́tótó àgọ́, àti oúnjẹ tó wà ní ìwọ̀ntúnwọ̀nsì rọ́pò wọn. Àwọn àfikún tó dára jù ni àfikún, kì í ṣe ojútùú kan ṣoṣo.
9. Àbójútó ìlera àti ìwádìí ní ìbẹ̀rẹ̀
Pípọ̀ sí i láti lè fara dà á tún túmọ̀ sí wíwá àwọn ìṣòro kíákíá. Pa àkọsílẹ̀ tó rọrùn mọ́: jíjẹ oúnjẹ, jíjẹ ìwọ̀n ara, ìṣẹ̀dá wàrà tàbí ẹyin, àti àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ àìsàn. Ṣọ́ra fún àwọn àmì ìṣáájú bíi àìlera, ìdínkù oúnjẹ, ikọ́, ìgbẹ́ gbuuru, tàbí àwọn ìyípadà ìwà. Ṣíṣàwárí ní kutukutu ń gba ààyè fún ìtọ́jú kíákíá láti dènà ìtànkálẹ̀ àrùn àti láti dènà ipò ẹran ọ̀sìn láti burú sí i.
Tí àwọn ọ̀ràn àìdára bá wáyé tàbí tí iye ikú bá ń pọ̀ sí i, kàn sí dókítà ẹranko tàbí òṣìṣẹ́ iṣẹ́ tó yẹ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀, pàápàá jùlọ fún àwọn àrùn tó lè ranni.
Ipari
A kò le ṣe àṣeyọrí sí ìdènà àwọn ẹran ọ̀sìn sí àrùn ní ìgbésẹ̀ kan ṣoṣo. Kókó pàtàkì ni àpapọ̀ oúnjẹ tó wà ní ìwọ̀ntúnwọ̀nsì, omi mímọ́, àwọn ilé ìtọ́jú tó mọ́ àti ààbò ara, ètò àjẹsára àti ìṣàkóso kòkòrò àrùn, ìṣàkóso wàhálà, àfiyèsí pàtàkì sí àwọn ọmọ màlúù, àfikún tó yẹ, àti ìtọ́jú ìlera déédéé. Pẹ̀lú ìtọ́jú àti ìbáwí tó tọ́, àwọn ẹran ọ̀sìn yóò lè fara da àrùn, iṣẹ́ àṣeyọrí yóò pọ̀ sí i, iṣẹ́ àgbẹ̀ ẹran ọ̀sìn yóò sì túbọ̀ lágbára sí i.
Tí o bá mẹ́nu ba irú ẹran ọ̀sìn (màlúù/ewúrẹ́/adìẹ) àti ètò ìtọ́jú (tó le koko/tó le koko/tó gbòòrò), mo lè ṣẹ̀dá àtúnṣe pàtàkì sí àpilẹ̀kọ náà pẹ̀lú àpẹẹrẹ àwọn ètò ojoojúmọ́ àti ìṣètò àjẹ́sára/ìparun kòkòrò tí ó wọ́pọ̀ ní pápá ìṣeré náà.
