Àpẹẹrẹ Watson àti Crick ti moleku DNA
Ní ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀rúndún ogún, òye wa nípa ìṣẹ̀dá ìran kéré gan-an. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé a lóye pé àwọn ìṣẹ̀dá ìran ni àwọn ìpìlẹ̀ ìbílẹ̀, ìṣètò àti ọ̀nà ìgbésẹ̀ wọn tí ó kún fún àlàyé ṣì jẹ́ àdììtú. Ìṣẹ̀lẹ̀ tuntun kan dé ní ọdún 1953 nígbà tí àwọn ọ̀dọ́mọdé onímọ̀ sáyẹ́ǹsì, James Watson àti Francis Crick, dábàá àpẹẹrẹ ìṣètò DNA kan tí ó di ìpìlẹ̀ fún òye òde òní nípa ìṣẹ̀dá ìran. Àwárí yìí kò kàn ṣí ọ̀nà sílẹ̀ fún onírúurú ìwádìí ìṣẹ̀dá ìran nìkan, ó tún yí ìṣègùn, ìwádìí ìwádìí, àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ẹ̀ka mìíràn padà.
Ìtàn Àtilẹ̀wá
Kí a tó bẹ̀rẹ̀ sí í wo àwárí ńlá Watson àti Crick, ó ṣe pàtàkì láti lóye àyíká ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì àkókò náà. Ní ìparí ọ̀rúndún kọkàndínlógún àti ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀rúndún ogún, èrò "jiini" ni a mọ̀ dáadáa, ṣùgbọ́n ìṣètò ara àti kẹ́míkà wọn kò hàn gbangba. Ìwádìí láti ọwọ́ àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì bíi Gregor Mendel, tí wọ́n ṣe àyẹ̀wò pẹ̀lú ewéko ewéko, ti fihàn pé a lè jogún àwọn ànímọ́ lọ́nà tí ó wà ní ìpele. Síbẹ̀síbẹ̀, ohun tí ó gbé ìwífún yìí jáde kò tíì di mímọ̀.
Ní ọdún 1928, Frederick Griffith gbé àyẹ̀wò kan kalẹ̀ tí ó dámọ̀ràn pé bakitéríà lè gbé ìwífún nípa ìbílẹ̀ láàrín ara wọn, ohun kan tí a mọ̀ sí ìyípadà bakitéríà lẹ́yìn náà. Griffith fihàn pé irú bakitéríà tí kì í ṣe apanirun lè di apanirun lẹ́yìn tí a bá dapọ̀ mọ́ irú àrùn tí ó ti kú ṣùgbọ́n tí ó ti ṣekú pa tẹ́lẹ̀. Èyí fúnni ní àmì pé àwọn molecule pàtó ló fa ìbílẹ̀.
Ní ọdún 1944, Oswald Avery àti àwọn ẹlẹgbẹ́ rẹ̀ ní Ilé-ẹ̀kọ́ Rockefeller dá DNA mọ̀ gẹ́gẹ́ bí olùgbé ìwífún, ìparí èrò kan tí ọ̀pọ̀ àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì kọ̀ ní àkọ́kọ́ tí wọ́n gbàgbọ́ pé àwọn èròjà protein jẹ́ àwọn ohun èlò ìwífún tí ó bọ́gbọ́n mu nítorí ìṣòro wọn. Síbẹ̀síbẹ̀, àwárí yìí fi ìpìlẹ̀ lélẹ̀ fún ìwádìí tí ó tẹ̀lé e.
Àwárí ti Àpẹẹrẹ Hẹ́lísì Méjì
Ẹ wo James Watson, onímọ̀ nípa ohun alààyè ara Amẹ́ríkà, àti Francis Crick, onímọ̀ nípa fisiksi ará ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì tó di onímọ̀ nípa ohun alààyè. Ní ìbẹ̀rẹ̀ ọdún 1950, àwọn méjèèjì ṣiṣẹ́ ní Cavendish Laboratory ní Yunifásítì Cambridge. Àwọn méjèèjì nífẹ̀ẹ́ sí ìṣètò DNA àti bí ó ṣe ń tọ́jú ìwífún nípa ìran.
Ní àsìkò yìí, Rosalind Franklin àti Maurice Wilkins ní King's College London tún ń ṣe ìwádìí nípa ìṣètò DNA nípa lílo X-ray crystallography. Àwọn àbájáde ìwádìí Franklin, tí a mọ̀ sí Photo 51 lẹ́yìn náà, pèsè ojú ìwòye pàtàkì nípa ìrísí rẹ̀.
Watson àti Crick, nípa lílo ìmọ̀ wọn nípa kẹ́mísírì ìpìlẹ̀ DNA àti ìwífún láti inú àwọn ìwádìí Franklin àti Wilkins, wọ́n ṣe àwòrán onígun méjì-hẹ́lísì olókìkí ti mókúlùkù DNA. Wọ́n rí i pé onígun méjì le ṣàlàyé kìí ṣe ìṣètò DNA nìkan, ṣùgbọ́n bí DNA ṣe ń ṣe àtúnṣe àti gbé ìwífún ìran.
Àwọn Ànímọ́ ti Àwòṣe Hẹ́lísì Méjì
Àpẹẹrẹ ẹ̀rọ ìlọ́po méjì ti Watson àti Crick ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ànímọ́ pàtàkì tí ó ṣàlàyé bí DNA ṣe ń gbé àti gbé ìwífún nípa ìran jáde:
1. Ìṣètò Hẹ́lísì Méjì: DNA ní àwọn ẹ̀wọ̀n polynucleotide méjì tí a fi wé ara wọn, tí wọ́n sì ń ṣe ìṣètò hẹ́lísì méjì. Àwọn ẹ̀wọ̀n wọ̀nyí ní egungun ẹ̀yìn phosphate àti sùgà deoxyribose.
2. Ìsopọ̀pọ̀ ìpìlẹ̀: Àwọn okùn DNA ni a so pọ̀ nípasẹ̀ àwọn orísun ipilẹ nitrogenous. Adenine so pọ̀ mọ́ thymine nípasẹ̀ àwọn ìsopọ̀ hydrogen méjì, àti cytosine so pọ̀ mọ́ guanine nípasẹ̀ àwọn ìsopọ̀ hydrogen mẹ́ta. Àpẹẹrẹ pàtó yìí (ìlànà ìdàpọ̀) gba DNA láàyè láti ṣàkọsílẹ̀ àti láti ṣe àdàkọ rẹ̀ dáadáa.
3. Ìtọ́sọ́nà Aláìbáradọ́gba: Àwọn ẹ̀wọ̀n polynucleotide méjì nínú DNA jẹ́ aláíbáradọ́gba; ẹ̀wọ̀n kan ń sá láti 5′ sí 3′ nígbà tí èkejì ń sá láti 3′ sí 5′. Ìtọ́sọ́nà yìí ṣe pàtàkì fún àwọn ìlànà ìtúnṣe àti ìkọ̀wé.
4. Ìṣẹ̀dá Àròpọ̀ Onípele-Ìyípadà: Okùn kọ̀ọ̀kan ti helix onípele-ìlọ́po le ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí àpẹẹrẹ fún ìṣẹ̀dá okùn tuntun kan. Àbájáde rẹ̀ ni àwọn molecule DNA méjì, ọ̀kọ̀ọ̀kan wọn jẹ́ okùn òbí kan àti okùn tuntun kan, ìlànà kan tí a mọ̀ sí ìṣẹ̀dá àròpọ̀ onípele-ìyípadà.
Ipa ati Ipa
A kò le sọ̀rọ̀ nípa ipa tí àwárí Watson àti Crick ṣe lórí ìṣètò ìlọ́po méjì ti DNA nínú ìmọ̀ ẹ̀dá àti ìṣègùn kò ṣeé tẹnumọ́ jù. Ó ṣàlàyé àwọn ìlànà ìpìlẹ̀ ti ogún, ìyípadà ìran, àti ìdàgbàsókè. Àpẹẹrẹ yìí tún pèsè ìpìlẹ̀ fún àwọn àwárí nínú ìmọ̀-ẹ̀rọ-ẹ̀rọ-ayélujára àti ìmọ̀-ẹ̀rọ ìran, èyí tí ó mú kí a lè ṣẹ̀dá àwọn ọ̀nà bíi PCR (Polymerase Chain Reaction) àti ìmọ̀-ẹ̀rọ ti GMOs (Àwọn Ẹ̀dá Alágbára Ìṣẹ̀dá).
Síwájú sí i, òye DNA ti mú kí ìdàgbàsókè nínú ìwádìí nípa ìwádìí nípa DNA pọ̀ sí i, èyí sì ti mú kí a lè dá àwọn ènìyàn mọ̀ láti inú àwọn àpẹẹrẹ nípa ẹ̀dá alààyè. Nínú ìṣègùn, ìlọsíwájú nínú ìwádìí nípa àwọn ohun alààyè ti ṣí ọ̀nà sílẹ̀ fún ìṣègùn tí a lè ṣe àtúnṣe sí, níbi tí a ti lè ṣe àtúnṣe ìtọ́jú fún àwọn aláìsàn gẹ́gẹ́ bí ìrísí ẹ̀dá kọ̀ọ̀kan.
Àríyànjiyàn àti Ìjẹ́wọ́
Bó tilẹ̀ jẹ́ pé Watson àti Crick gba ìdámọ̀ràn fún àpẹẹrẹ yìí, ó ṣe pàtàkì láti mọ àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì mìíràn, bíi Rosalind Franklin. Àwọn ìwádìí X-ray crystallography Franklin ṣe pàtàkì sí ìdàgbàsókè àwòrán helix onípele méjì, ṣùgbọ́n ìdámọ̀ rẹ̀ wáyé ní ọ̀pọ̀ ọdún lẹ́yìn náà.
Ní ọdún 1962, wọ́n fún Watson, Crick, àti Wilkins ní ẹ̀bùn Nobel nínú ìmọ̀ nípa ara tàbí ìṣègùn. Ó ṣeni láàánú pé Franklin kú nítorí àrùn jẹjẹrẹ ovarian ní ọdún 1958, wọn kò sì fún ni ní ẹ̀bùn Nobel lẹ́yìn ikú rẹ̀.
Ipari
Àpẹẹrẹ DNA ti moleku ti Watson ati Crick jẹ́ ọ̀kan lára àwọn àṣeyọrí tó ga jùlọ ti sáyẹ́ǹsì ọ̀rúndún 20. Kì í ṣe pé ó yí ọ̀nà tí a gbà lóye àwọn apá pàtàkì ti ìmọ̀-ẹ̀dá ènìyàn padà nìkan ni, ó tún fa àwọn àṣeyọrí pàtàkì káàkiri onírúurú ẹ̀ka ẹ̀kọ́. Nípa lílóye ìṣètò DNA, a bẹ̀rẹ̀ sí í ṣí àwọn àṣírí ti ìgbésí ayé fúnra rẹ̀, a so moleku kékeré yìí pọ̀ mọ́ àwọn èrò pàtàkì bíi ìdàgbàsókè, ìbílẹ̀, àti àrùn. Ní àwọn ọdún mẹ́wàá tó tẹ̀lé e, àwárí yìí ń tẹ̀síwájú láti fúnni ní ìṣírí àti ìtọ́sọ́nà ìwádìí sáyẹ́ǹsì, ó ń fi agbára ńlá DNA láti ran àwọn ènìyàn lọ́wọ́ láti lóye ara wọn àti ìgbésí ayé lórí ilẹ̀ ayé dáadáa hàn.
