Àwọn agbẹ̀bí ní Àṣà Àdúgbò: Àwọn Olùṣọ́ Àṣà Àti Ìlera
Láti ọjà Marrakech tó kún fún ìgbòkègbodò títí dé ìgbèríko Kyoto tó dákẹ́ jẹ́ẹ́, àwọn agbẹ̀bí ti jẹ́ ẹni tí wọ́n ti ń bọ̀wọ̀ fún fún ìgbà pípẹ́ láàárín àwọn àṣà ìbílẹ̀ kárí ayé. Kì í ṣe pé àwọn onímọ̀ṣẹ́ wọ̀nyí ń rí i dájú pé ìgbésí ayé tuntun wà ní ààbò nìkan ni, wọ́n tún ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olùtọ́jú àṣà ìbílẹ̀ tó ti pẹ́ tó ń mú kí àwọn àwùjọ tí wọ́n ń sìn ní ọrọ̀ pọ̀ sí i. Ní ìdàpọ̀ ìtọ́jú ìlera, àṣà, àti ètò àwùjọ, iṣẹ́ agbẹ̀bí ní ìsopọ̀ àrà ọ̀tọ̀ kan tó ń fi hàn pé ó ṣe pàtàkì jùlọ nínú àwùjọ.
Awọn gbongbo Itan ati Pataki ti aṣa
Iṣẹ́ agbẹ̀bí ní ìpilẹ̀ṣẹ̀ àtijọ́, pẹ̀lú ẹ̀rí àwọn agbẹ̀bí tí wọ́n ti wà láti ìgbà àtijọ́. Àwọn ìwé láti Íjíbítì, Gíríìsì àti Róòmù ìgbàanì tọ́ka sí àwọn ìṣe pàtàkì wọ̀nyí. Nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ àṣà ìbílẹ̀, iṣẹ́ agbẹ̀bí ti jẹ́ pàtàkì sí ìlera àwùjọ fún ọ̀pọ̀ ọ̀rúndún. Fún àpẹẹrẹ, ní àwọn àwùjọ ìbílẹ̀ Amẹ́ríkà, àwọn agbẹ̀bí ní ipa méjì gẹ́gẹ́ bí oníṣègùn àti àwọn amọ̀nà ẹ̀mí, tí a fi àwọn apá ti ara àti ti ara fún ìbímọ lé lọ́wọ́.
Ní Japan, ọ̀rọ̀ náà “sanba” tọ́ka sí àwọn agbẹ̀bí ìbílẹ̀ tí wọ́n ti ń ran àwọn ọmọ lọ́wọ́ fún ọgọ́rọ̀ọ̀rún ọdún. Iṣẹ́ wọn kọjá ìbímọ lásán; sanbas jẹ́ olùkọ́ni, wọ́n ń kọ́ àwọn ìyá tí yóò di ìyá nípa ìtọ́jú ọmọ tí wọ́n ń bí àti ìlera lẹ́yìn ìbímọ. Ìtẹ̀síwájú ìtọ́jú yìí ń mú kí àjọṣepọ̀ jíjinlẹ̀ láàrín àwọn agbẹ̀bí àti àwọn ìdílé tí wọ́n ń sìn, èyí sì ń mú kí wọ́n jẹ́ pàtàkì fún ìlera ìdílé àti ti àwùjọ.
Àwọn agbẹ̀bí gẹ́gẹ́ bí olùtọ́jú àṣà
Yàtọ̀ sí ìmọ̀ ìṣègùn wọn, àwọn agbẹ̀bí sábà máa ń jẹ́ olùṣọ́nà àṣà ìbílẹ̀. Fún àpẹẹrẹ, nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ àṣà ìbílẹ̀ Áfíríkà, àwọn agbẹ̀bí máa ń fi àwọn àṣà ìbílẹ̀ àti àṣà ìbílẹ̀ kún ìṣe wọn. Àwọn ará Maasai ti Kenya àti Tanzania wo ìbímọ gẹ́gẹ́ bí ìṣẹ̀lẹ̀ àgbáyé, níbi tí àwọn agbẹ̀bí máa ń darí àwọn ayẹyẹ ẹ̀mí láti dáàbò bo ìyá àti ọmọ kúrò lọ́wọ́ àwọn ẹ̀mí búburú.
Ní Látìn Amẹ́ríkà, pàápàá jùlọ ní àwọn agbègbè bíi Mẹ́síkò àti Guatemala, àwọn “parteras” tàbí àwọn agbẹ̀bí ìbílẹ̀ sábà máa ń da àwọn àṣà ìbílẹ̀ pọ̀ mọ́ àwọn ọgbọ́n ìṣègùn wọn. Àwọn parteras wọ̀nyí máa ń lo ewébẹ̀, ìfọwọ́ra, àti ìbùkún ẹ̀mí tí a ti fi sílẹ̀ láti ìrandíran láti rí i dájú pé àwọn aláìsàn wọn wà ní àlàáfíà. Ọ̀nà tí wọ́n gbà ń bímọ jẹ́ ohun tí a bọ̀wọ̀ fún tí a sì mọrírì, èyí tí ó fi hàn bí àwọn ọ̀nà ìbílẹ̀ àti ìṣègùn òde òní ṣe lè wà papọ̀ tí wọ́n sì lè ṣe àfikún ara wọn.
Ẹ̀kọ́ àti Ìfiranṣẹ́ Ìmọ̀
Ọ̀kan lára àwọn apá tó jinlẹ̀ jùlọ nínú iṣẹ́ agbẹ̀bí ni fífi ìmọ̀ ránṣẹ́ láti ẹnu. Nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ àṣà, àwọn onímọ̀ nípa iṣẹ́ agbẹ̀bí ni a máa ń gbé láti ọ̀dọ̀ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tó ní ìrírí. Irú ẹ̀kọ́ yìí máa ń rí i dájú pé a pa ìmọ̀ ìbílẹ̀ mọ́, nígbà tí ó tún máa ń bá àwọn ìlọsíwájú tuntun nínú ìmọ̀ ìṣègùn mu.
Fún àpẹẹrẹ, àwọn ènìyàn Hunza ní àríwá Pakistan ní àṣà ìgbẹ̀bí tó gbòòrò tí ó so àwọn ewéko ìtọ́jú ìbílẹ̀ pọ̀ mọ́ àwọn ọ̀nà ìtọ́jú ọwọ́. Àwọn agbẹ̀bí ọ̀dọ́ máa ń kọ́ ẹ̀kọ́ nípasẹ̀ ìrírí tààrà, wọ́n sábà máa ń bẹ̀rẹ̀ ìdánilẹ́kọ̀ọ́ wọn nígbà ọ̀dọ́langba àti nígbà tí wọ́n bá dàgbà. Àpẹẹrẹ ìtọ́sọ́nà yìí gba ààyè fún ìkójọpọ̀ ìmọ̀ tó pọ̀ tí a ṣe ní ìbámu pẹ̀lú àwọn àìní àti àyíká ipò pàtó ti àwùjọ.
Ipa ti awọn agbẹbi ninu Itọju Ilera ode oni
Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ìtọ́jú agbẹ̀bí ti gbilẹ̀ nínú àṣà, iṣẹ́ agbẹ̀bí ń tẹ̀síwájú láti yípadà. Ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ agbègbè, a ti fihàn pé ìsopọ̀ àwọn agbẹ̀bí sínú àwọn ètò ìtọ́jú ìlera tí ó péye jẹ́ àǹfààní púpọ̀. Àwọn ìwádìí ti fihàn pé ìtọ́jú tí agbẹ̀bí ń darí lè dín iye ikú ìyá àti ọmọ ọwọ́ kù ní pàtàkì. Àwọn àjọ bíi Àjọ Ìlera Àgbáyé (WHO) àti Àjọ Ìlera Àpapọ̀ ti Ìparapọ̀ Àwọn Orílẹ̀-èdè (UNFPA) ti gbèrò fún fífi àwọn agbẹ̀bí kún ìtọ́jú ìlera àkọ́kọ́ gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà láti mú àwọn àbájáde ìlera ìyá sunwọ̀n síi.
Ní àwọn orílẹ̀-èdè bíi Netherlands, iṣẹ́ agbẹ̀bí jẹ́ iṣẹ́ tí ó ti fìdí múlẹ̀ dáadáa. Kì í ṣe pé àwọn agbẹ̀bí Dutch nìkan ló ń ṣe iṣẹ́ ìbí ọmọ ní orílẹ̀-èdè náà nìkan ni, wọ́n tún ń ṣiṣẹ́ pọ̀ pẹ̀lú àwọn onímọ̀ nípa ìlera àti àwọn olùtọ́jú ìlera mìíràn. Ọ̀nà ìṣọ̀kan yìí ń rí i dájú pé àwọn ìyá tó fẹ́ bímọ gba ìtọ́jú tó péye, pẹ̀lú ìmọ̀ ìṣègùn ti àwọn oníṣègùn àti ìtọ́jú àdáni, tí ó ń bá a lọ déédéé, tí ó jẹ́ ti àwọn agbẹ̀bí.
Ipenija ati agbawi
Láìka bí wọ́n ṣe ṣe pàtàkì tó, àwọn agbẹ̀bí sábà máa ń dojú kọ àwọn ìpèníjà pàtàkì. Ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ apá àgbáyé, wọ́n ń ṣiṣẹ́ ní àwọn ipò líle koko pẹ̀lú ààyè díẹ̀ láti rí àwọn ohun èlò ìṣègùn àti àwọn ohun èlò. Ní àfikún, àwọn ìyípadà àṣà àti ìdàgbàsókè ìlera àgbáyé lè ba àwọn àṣà ìbílẹ̀ jẹ́ nígbà míì, èyí tí yóò fi àwọn agbẹ̀bí sí oríta láàárín títọ́jú àṣà àtijọ́ àti mímú ara bá àwọn ìlànà ìṣègùn òde òní mu.
Àwọn ẹgbẹ́ agbẹjọ́rò àti àwọn ẹgbẹ́ ògbóǹtarìgì ń kó ipa pàtàkì nínú bíbójútó àwọn ìpèníjà wọ̀nyí. Àwọn ẹgbẹ́ bíi International Confederation of Midwives (ICM) ń ṣiṣẹ́ láti ṣètìlẹ́yìn fún àwọn agbẹjọ́rò nípasẹ̀ àwọn ètò ìdánilẹ́kọ̀ọ́, ìgbéjọ́rò ìlànà, àti ìfọwọ́sowọ́pọ̀ kárí ayé. Nípa gbígbé ipò àwọn agbẹjọ́rò ga àti rírí dájú pé wọ́n gba ìrànlọ́wọ́ tí wọ́n nílò, àwọn àjọ wọ̀nyí ń ran lọ́wọ́ láti mú ipa pàtàkì ti agbẹjọ́rò dúró nínú ìlera kárí ayé.
Ọjọ́ iwájú àwọn agbẹ̀bí
Bí ayé ṣe ń sopọ̀ mọ́ ara wọn, ipa àwọn agbẹ̀bí yóò gbòòrò sí i, yóò sì yàtọ̀ síra. Ìlọsíwájú nínú ìmọ̀ ẹ̀rọ ìlera onígbàlódé àti àwọn ọ̀nà ìlera alágbéká ń fúnni ní àwọn ọ̀nà tó dájú láti mú kí agbára àwọn agbẹ̀bí pọ̀ sí i, pàápàá jùlọ ní àwọn agbègbè jíjìnnà tàbí àwọn agbègbè tí kò ní ìrànlọ́wọ́ púpọ̀. Àwọn irinṣẹ́ wọ̀nyí lè fún àwọn agbẹ̀bí ní àǹfààní láti gba ìmọ̀ràn, àwọn ohun èlò, àti ìtìlẹ́yìn ní àkókò gidi, èyí sì lè mú kí àwọn àbájáde sunwọ̀n sí i fún àwọn ìyá àti àwọn ọmọ ọwọ́.
Jù bẹ́ẹ̀ lọ, ìmọ̀ tó ń pọ̀ sí i nípa àìní láti bọ̀wọ̀ fún àti láti so àwọn àṣà ìbílẹ̀ pọ̀ mọ́ àwọn ìlànà ìtọ́jú ìlera òde òní. Àwọn ìsapá láti ṣàkọsílẹ̀ àti láti pa ìmọ̀ àwọn agbẹ̀bí ìbílẹ̀ mọ́ ń pọ̀ sí i, èyí tó ń rí i dájú pé àwọn ohun ìní àṣà ìbílẹ̀ wọ̀nyí kò pàdánù. Ọ̀nà gbogbogbò yìí kì í ṣe pé ó ń fún àwọn ètò ìtọ́jú ìlera lágbára nìkan, ó tún ń mú àṣà ìbílẹ̀ àwùjọ sunwọ̀n sí i.
ipari
Àwọn agbẹ̀bí ní ipò àrà ọ̀tọ̀ nínú àṣà ìbílẹ̀ kárí ayé, wọ́n ní àdàpọ̀ ìtọ́jú ìlera àti àṣà ìbílẹ̀ tí ó jẹ́ aláìlópin àti tí kò ṣe pàtàkì. Iṣẹ́ wọn kọjá iṣẹ́ rírọrùn ti bíbí ọmọ; ó ní nínú títọ́jú àlàáfíà ara, ti ìmọ̀lára, àti ti àṣà gbogbo àwùjọ. Bí a ṣe ń wo ọjọ́ iwájú, ó ṣe pàtàkì láti bọ̀wọ̀ fún àti ṣètìlẹ́yìn fún ipa pàtàkì ti àwọn agbẹ̀bí, kí a sì rí i dájú pé wọ́n ń bá a lọ láti jẹ́ olùtọ́jú ìlera àti ogún nínú ipò tí ó ń yípadà sí àwùjọ ènìyàn.
