Àwọn ohun èlò ìṣẹ̀dá ara ẹ̀dá: Àwọn ohun pàtàkì nínú ìgbésí ayé
Àwọn macromolecules Organic jẹ́ àkójọpọ̀ àwọn molikula ńláńlá tí ó ní erogba gẹ́gẹ́ bí apá pàtàkì nínú ìṣètò. Wọ́n jẹ́ àwọn ohun pàtàkì nínú ìgbésí ayé wọ́n sì ń kó ipa pàtàkì nínú onírúurú ìlànà ẹ̀dá alààyè. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn macromolecules organic ló wà, títí bí carbohydrate, protein, lipids, àti nucleic acids. Ọ̀kọ̀ọ̀kan wọn ń ṣiṣẹ́ ní onírúurú apá ìgbésí ayé, láti ibi ìpamọ́ agbára sí ìṣàfihàn ìwífún nípa ìran.
Karbohidrat
Àwọn kaboháídéréètì ni orísun agbára àkọ́kọ́ fún àwọn ohun alààyè. Wọ́n ní àwọn èròjà monosaccharide (suga tí ó rọrùn) tí a lè so pọ̀ láti ṣẹ̀dá disaccharides, oligosaccharides, àti polysaccharides. Àpẹẹrẹ àwọn monosaccharides ní glucose àti fructose, nígbà tí sucrose (suga tábìlì) jẹ́ àpẹẹrẹ disaccharides. Àwọn polysaccharides, bíi sitashi, glycogen, àti cellulose, jẹ́ irú ìpamọ́ agbára tàbí ìṣètò nínú àwọn ohun alààyè.
Iṣẹ́ àwọn Kabọ̀háídéréètì
1. Orísun Agbára: Glukosi, monosaccharide kan, ni molikula akọkọ ninu isunmi sẹẹli, ilana ṣiṣe agbara ni ipele sẹẹli.
2. Àkójọpọ̀ Agbára: Ìṣàn omi nínú ewéko àti glycogen nínú àwọn ẹranko ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ìpamọ́ agbára fún ìgbà pípẹ́.
3. Ìṣètò: Sẹ́lúúlòsì, polysaccharide kan tí ó ní àwọn ẹ̀wọ̀n gígùn ti gúkósì, ń fún àwọn ògiri sẹ́ẹ̀lì ewéko lágbára àti ààbò.
4. Ìbánisọ̀rọ̀ Sẹ́ẹ̀lì: Glycoproteins àti glycolipids, tí ó wà lórí ilẹ̀ sẹ́ẹ̀lì, ní ipa nínú ìdámọ̀ sẹ́ẹ̀lì àti ìbánisọ̀rọ̀ láàárín àwọn sẹ́ẹ̀lì.
amuaradagba
Àwọn Prótéènì jẹ́ àwọn mákrólékúlù oníyípadà púpọ̀ tí a kọ́ láti inú àwọn amino acid 20 tó yàtọ̀ síra. Wọ́n lè ṣe iṣẹ́ sẹ́ẹ̀lì èyíkéyìí nítorí onírúurú ìṣètò onípele mẹ́ta wọn. Àwọn Prótéènì ní ipa nínú ṣíṣe ìyípadà àwọn ìṣesí kẹ́míkà (enzymes), gbígbé àwọn mókúlùkù, àwọn ìṣètò àtìlẹ́yìn, àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ iṣẹ́ mìíràn.
Iṣẹ́ Púrọ́tínì
1. Àwọn ẹ́ńsáímù: Àwọn prótéènì tí ó ń mú kí àwọn ìṣe kẹ́míkà yára sí i nínú ara. Fún àpẹẹrẹ, catalase ń mú kí ìfọ́ hydrogen peroxide sínú omi àti atẹ́gùn yára sí i.
2. Ìṣètò: Àwọn èròjà bíi collagen nínú àsopọ ara àti keratin nínú irun àti èékánná ń fúnni ní ìtìlẹ́yìn ti ara.
3. Gbigbe: Hemoglobin, amuaradagba ninu awọn sẹẹli ẹjẹ pupa, n gbe atẹgun lati inu ẹdọforo jakejado ara.
4. Ìlànà àti Ìfàmìsí: Àwọn hómónì prótéènì bíi hómónì ló ń ṣàkóso súkúlù nínú ẹ̀jẹ̀, àwọn olugba awọ ara sì ń fi àwọn àmì ránṣẹ́ láti òde sẹ́ẹ̀lì sí inú rẹ̀.
Lipid
Àwọn ọ̀rá jẹ́ àkójọpọ̀ àwọn èròjà macromolecule tí kò lè yọ́ nínú omi ṣùgbọ́n tí wọ́n lè yọ́ nínú àwọn èròjà onígbàlódé. Àwọn ni àwọn èròjà pàtàkì nínú àwọn sẹ́ẹ̀lì, wọ́n sì ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ibi ìpamọ́ agbára fún ìgbà pípẹ́. Àwọn ọ̀rá tí a mọ̀ jùlọ ní ọ̀rá, epo, phospholipids, àti sterols bíi cholesterol.
Iṣẹ́ ti Lipids
1. Ìpamọ́ Agbára: Ọ̀rá ń tọ́jú agbára ní ìlọ́po méjì ju àwọn kabọ̀háídéréètì fún giramu kan.
2. Ìṣètò Àwọ̀ Ara: Àwọn phospholipids ń ṣe àwọ̀ méjì tó jẹ́ ìpìlẹ̀ gbogbo àwọ̀ ara sẹ́ẹ̀lì, tí wọ́n ń tọ́jú àyíká inú àti òde sẹ́ẹ̀lì náà.
3. Ìfàmìsí àti Ìṣàkóso: Àwọn hómónù sítródíọ̀mù, tí a mú láti inú àwọn ọ̀rá, ló ń kópa nínú ìṣàkóso onírúurú ìlànà ìṣiṣẹ́ ara, bíi testosterone àti estrogen nínú ìṣàkóṣo ìbímọ.
4. Ìdènà àti Ààbò: Ọ̀rá tún ń pèsè ààbò ooru fún àwọn ẹranko, ó sì ń dáàbò bo àwọn ẹ̀yà ara inú láti ọwọ́ ìkọlù.
Àsídì Nukleiki
Àwọn ásíìdì nucleic, títí bí DNA (deoxyribonucleic acid) àti RNA (ribonucleic acid), jẹ́ àwọn macromolecules tí wọ́n ń tọ́jú àti tí wọ́n ń gbé ìwífún nípa ìran jáde. Àwọn ni ìpìlẹ̀ fún ogún àwọn ànímọ́ ẹ̀dá láti ìran kan sí òmíràn.
Àwọn Iṣẹ́ Àwọn Acid Nucleic
1. Pípamọ́ Ìwífún Àtijọ́: DNA ń tọ́jú ìwífún tí a nílò láti ṣe gbogbo àwọn èròjà amúróníìkì nínú ẹ̀dá kan.
2. Ìfarahàn Ìran: RNA a máa daakọ ìwífún nípa ìran láti inú DNA a sì máa túmọ̀ rẹ̀ sí àwọn èròjà protein nípasẹ̀ àwọn ìlànà ìkọ̀wé àti ìtúmọ̀.
3. Ìlànà Ìṣẹ̀dá-ẹ̀dá-ẹ̀dá: RNA tún lè ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olùṣàkóso ìṣiṣẹ́ ìṣẹ̀dá-ẹ̀ ...
Àwọn ìbáṣepọ̀ láàrín àwọn Macromolecule
Àwọn macromolecule oní-ẹ̀dá kìí ṣiṣẹ́ ní ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀; wọ́n sábà máa ń bá ara wọn lò, wọ́n sì máa ń nípa lórí ara wọn nínú onírúurú ìlànà ẹ̀dá alààyè. Fún àpẹẹrẹ:
– Glycoproteins àti Glycolipids: Ìdàpọ̀ àwọn protein tàbí lipids pẹ̀lú àwọn carbohydrates nínú àwọn awọ ara sẹ́ẹ̀lì ń kó ipa nínú ìbáṣepọ̀ sẹ́ẹ̀lì àti sẹ́ẹ̀lì.
– DNA àti Prótéènì: Chromatin, ìṣètò tó díjú láàrín DNA àti àwọn prótéènì histone, ló ń ṣàkóso ìdìpọ̀ DNA nínú sẹ́ẹ̀lì nucleus.
– Ìṣẹ̀dá Agbára: A lè yí àwọn ọ̀rá, kábọ̀háídéréètì, àti àwọn prótéènì padà sí agbára nípasẹ̀ àwọn ipa ọ̀nà ìṣẹ̀dá tí ó sopọ̀ mọ́ ara wọn bíi Krebs cycle.
Ipari
Àwọn ohun èlò ìṣẹ̀dá tí ó jẹ́ ti ẹ̀dá jẹ́ àwọn ohun pàtàkì nínú ìgbésí ayé, èyí tí ó ń mú kí onírúurú ìlànà ìṣẹ̀dá tí ó ń mú kí ìwàláàyè wa, àti ti gbogbo àwọn ohun èlò ìṣẹ̀dá mìíràn, ṣeé ṣe. Lílóye bí àwọn ohun èlò ìṣẹ̀dá wọ̀nyí ṣe ń ṣiṣẹ́ àti bá ara wọn ṣe ń bá ara wọn lò fún wa ní òye tó dára jù nípa ìmọ̀ nípa ẹ̀dá àti agbára ìlọsíwájú nínú iṣẹ́ ìṣègùn, ìmọ̀ nípa ẹ̀dá, àti iṣẹ́ àgbẹ̀. Dájúdájú, ìwádìí ń bá a lọ láti ṣàwárí àwọn ohun ìjìnlẹ̀ nípa àwọn ohun èlò ìṣẹ̀dá wọ̀nyí àti ipa wọn nínú ìgbésí ayé.
