Bí a ṣe lè ka Tábìlì Àkókò-ẹ̀kọ́
Tábẹ́lì ìgbàlódé jẹ́ ọ̀kan lára àwọn irinṣẹ́ pàtàkì jùlọ nínú kẹ́mísírì. Nípa òye bí a ṣe ń ka tábẹ́lì ìgbàlódé, ìwọ yóò lè lóye àwọn ànímọ́, ìwà, àti ìbáṣepọ̀ láàrín àwọn ohun èlò. Fún àwọn olùbẹ̀rẹ̀, wíwo tábẹ́lì ìgbàlódé, tí ó kún fún àwọn nọ́mbà àti àmì, lè dàrú. Ṣùgbọ́n, pẹ̀lú àlàyé kíkún àti àkókò díẹ̀, ìwọ yóò rí tábẹ́lì náà ní òye tó péye àti pé ó rọrùn láti lóye.
Kí Ni Tábìlì Ìgbà-ọ̀gbà?
Tábẹ́lì ìgbàlódé jẹ́ àkójọ àwọn èròjà kẹ́míkà tí a ṣètò gẹ́gẹ́ bí nọ́mbà átọ́mù wọn, ìṣètò elekitironi, àti àwọn ànímọ́ kẹ́míkà. Dmitri Mendeleev ló kọ́kọ́ ṣe àgbékalẹ̀ rẹ̀ ní ọdún 1869, bó tilẹ̀ jẹ́ pé wọ́n ti ṣe àtúnṣe rẹ̀ gidigidi láti ìgbà náà.
Ìṣètò Ìpìlẹ̀ ti Tábìlì Ìgbà-pípẹ́
Láti lóye tábìlì ìgbàlódé, o ní láti kọ́kọ́ mọ̀ nípa àwọn èrò pàtàkì méjì: àwọn àkókò àti àwọn ẹgbẹ́.
asiko
Àkókò jẹ́ ìlà petele kan nínú tábìlì onípele. Àwọn àkókò méje ló wà nínú tábìlì onípele òde òní. Nọ́mbà àkókò náà tọ́ka sí iye àwọn fẹlẹfẹlẹ elekitironi tí átọ̀mù kọ̀ọ̀kan ní nínú àkókò náà. Fún àpẹẹrẹ, gbogbo àwọn èròjà ní àkókò àkọ́kọ́ ní ipele elekitironi kan, nígbà tí àwọn èròjà ní àkókò kejì ní méjì, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.
Ẹgbẹ́
Ẹgbẹ́ kan jẹ́ ọ̀wọ́n inaro nínú tábìlì ìgbàlódé. Àwọn ẹgbẹ́ 18 ló wà nínú tábìlì ìgbàlódé òde òní. Àwọn èròjà nínú ẹgbẹ́ kan náà ní iye kan náà ti àwọn elektron valence, èyí tí ó túmọ̀ sí pé wọ́n ní àwọn ànímọ́ kẹ́míkà kan náà. Fún àpẹẹrẹ, gbogbo àwọn èròjà nínú ẹgbẹ́ 1, tí a tún mọ̀ sí àwọn irin alkali, ní elektron valence kan ṣoṣo wọ́n sì ní ìṣiṣẹ́ púpọ̀.
Nọ́mbà átọ́mù
Nọ́mbà átọ́mù ni iye àwọn prótọ̀nù nínú àtọ̀mù, ó sì ni nọ́mbà tó ń pinnu ìdámọ̀ àwọn ohun èlò náà. Nọ́mbà átọ́mù náà wà ní igun òkè-òsì ti àpótí ohun èlò kọ̀ọ̀kan lórí tábìlì onípele-ìgbà. Fún àpẹẹrẹ, hydrogen ní nọ́mbà átọ́mù 1, èyí tó túmọ̀ sí wípé ó ní prótọ̀nù kan nínú àtọ̀mù rẹ̀.
Àwọn Àmì Alágbára
Àmì ẹ̀yà jẹ́ àkópọ̀ lẹ́tà kan tàbí méjì tí a lò láti fi ṣe àpèjúwe ẹ̀yà pàtó kan. Àmì yìí wá láti orúkọ ẹ̀yà Latin tàbí Gẹ̀ẹ́sì. Fún àpẹẹrẹ, àmì fún hydrogen ni "H," nígbà tí àmì fún erogba ni "C."
Orúkọ Ohun Èlò
A sábà máa ń kọ orúkọ ohun èlò sí abẹ́ àmì ohun èlò náà. Nínú àwọn tábìlì ìgbàdí kan, orúkọ yìí lè má ṣe hàn nígbà gbogbo láti fi àyè pamọ́, pàápàá jùlọ nínú àwọn tábìlì tí a ṣe fún yàrá ìwádìí tàbí lílo yàrá ìkẹ́ẹ̀kọ́.
Ibi Àtọ́míìkì
Àkójọpọ̀ ìwọ̀n átọ́mù ni iye gbogbo àwọn proton àti neutrons nínú nucleus átọ́mù kan. A sábà máa ń fi hàn nínú àwọn ìwọ̀n ìwọ̀n átọ́mù (u). Ìwọ̀n átọ́mù wà ní ìsàlẹ̀ àmì ẹ̀yà tàbí ní igun ọ̀tún ìsàlẹ̀ àpótí ẹ̀yà. Ìwọ̀n átọ́mù kìí sábà jẹ́ nọ́mbà gbogbo nítorí pé ó jẹ́ àròpín ìwọ̀n gbogbo àwọn isotope tí ó ń ṣẹlẹ̀ ní àdánidá ti ẹ̀yà yẹn.
Iṣeto Elektroniki
Ìṣètò elekitironi fihàn bí a ṣe ń pín àwọn elekitironi ní oríṣiríṣi ìpele elekitironi ní àyíká nucleus atomu kan. Èyí sábà máa ń hàn nínú tábìlì ìgbàdíẹ̀ tí ó kún fún àlàyé tàbí a lè ṣírò rẹ̀ nípa lílo àwọn òfin kan tí ó dá lórí iye àkókò àti àwọn nọ́mbà ẹgbẹ́.
Àwọn Búlọ́ọ̀kì Tábìlì Àkókò-ìgbà
A le pin awọn eroja inu tabili igbakọọkan si awọn bulọọki mẹrin ni ibamu si ikarahun kekere wọn ti o kẹhin:
1. Àkọsílẹ̀ S: Ó ní àwọn ẹgbẹ́ 1 àti 2, pẹ̀lú hydrogen àti helium.
2. Àkọsílẹ̀ p: Ó ní àwọn ẹgbẹ́ 13 sí 18.
3. Àkọsílẹ̀ d: Ó ní àwọn ẹgbẹ́ 3 sí 12, tí a tún mọ̀ sí àwọn ohun èlò ìyípadà.
4. f Bọ́kì: Ó ní àwọn lanthanides àti actinides nínú, èyí tí a sábà máa ń gbé sí ìsàlẹ̀ tábìlì láti fi àyè pamọ́.
Àwọn Èròjà Pàtàkì
Àwọn Ẹ̀yà Ìyípadà
Àwọn èròjà ìyípadà jẹ́ àwọn èròjà tí ó wà nínú d-block ti àtẹ ìpele-ìgbà. Wọ́n sábà máa ń ní ju ipò oxidation kan lọ, wọ́n sì sábà máa ń ṣe àwọn èròjà aláwọ̀. Wọ́n ní irin (Fe), bàbà (Cu), àti wúrà (Au).
Lanthanides àti Actinides
Lanthanides àti actinides jẹ́ ìlà méjì ti àwọn èròjà tí ó wà ní ìsàlẹ̀ tábìlì ìgbàlódé. Wọ́n jẹ́ àwọn èròjà ilẹ̀ tí ó ṣọ̀wọ́n, wọ́n sì jẹ́ àwọn èròjà onítànṣán, títí bí uranium (U) àti plutonium (Pu).
Àwọn irin, àwọn tí kì í ṣe irin, àti àwọn irin
Àwọn ohun èlò inú tábìlì ìgbàlódé náà tún lè jẹ́ àwọn irin, àwọn tí kì í ṣe irin, tàbí àwọn irin:
– Àwọn irin: Wọ́n sábà máa ń wà ní apá òsì àti àárín tábìlì onípele-ìgbà. Wọ́n máa ń darí, wọ́n máa ń tàn, wọ́n sì máa ń yípadà.
– Kì í ṣe irin: Wọ́n wà ní apá ọ̀tún tábìlì onípele-ìgbà. Wọn kì í ṣe onídàgba, wọ́n sì sábà máa ń wà gẹ́gẹ́ bí gáàsì tàbí àwọn ohun líle tí ó ń fọ́.
– Àwọn irin: Ó ní àwọn ohun ìní láàrín àwọn irin àti àwọn tí kìí ṣe irin. Wọ́n ní boron (B), silicon (Si), àti arsenic (As).
Àwọn ohun àdánidá àti àwọn ohun àtọwọ́dá
Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn èròjà inú àtẹ ìpele-ìgbà ni a rí nípa ti ara, ṣùgbọ́n àwọn èròjà kan ni ènìyàn ń ṣẹ̀dá nípasẹ̀ àwọn ìhùwàsí amúlétutù. Àwọn èròjà wọ̀nyí sábà máa ń jẹ́ àwọn èròjà tí ó wúwo jùlọ tí ó wà ní ìsàlẹ̀ àtẹ ìpele-ìgbà, wọ́n sì sábà máa ń jẹ́ àwọn èròjà onítànṣán.
Isotopu
Àwọn Isotopes jẹ́ àwọn oríṣiríṣi ẹ́límọ́ọ̀nù kan tí ó ní iye proton kan náà ṣùgbọ́n àwọn nọ́mbà neutron ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀. Táblì ìgbàdíò sábà máa ń fi ìwọ̀n atomiki àpapọ̀ gbogbo àwọn isotopes tí ó ń ṣẹlẹ̀ ní àdánidá ti ẹ́límọ́ọ̀nù náà hàn, ṣùgbọ́n kò fúnni ní ìwífún pàtó nípa àwọn isotopes kọ̀ọ̀kan.
Ipari
Kíkà tábìlì ìgbàlódé lè dàbí ohun tó ṣòro ní àkọ́kọ́, ṣùgbọ́n pẹ̀lú òye àwọn àkókò, àwọn ẹgbẹ́, àwọn nọ́mbà átọ́mù, àwọn àmì èròjà, àwọn ibi-ẹ̀dá átọ́mù, àti àwọn èrò mìíràn tí a ṣàlàyé lókè, o lè lò ó gẹ́gẹ́ bí irinṣẹ́ láti lóye àwọn ànímọ́ kẹ́míkà ti àwọn èròjà. Tábìlì ìgbàlódé jẹ́ ìpìlẹ̀ pàtàkì kìí ṣe fún kẹ́míkà nìkan ṣùgbọ́n fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ẹ̀ka ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì mìíràn, àti níní òye tó dára nípa bí a ṣe ń ka tábìlì ìgbàlódé ni ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́ sí àṣeyọrí nínú àwọn ẹ̀kọ́ sáyẹ́ǹsì.
